Yaz® - ulotka, cena, sposób stosowania i przeciwwskazania leku

Yaz®: skład i postać farmaceutyczna

Opakowanie Yaz® zawiera 28 tabletek powlekanych i dzieli się na dwie części. Dwadzieścia cztery tabletki jasnoróżowe są aktywne: każda zawiera 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu w postaci klatratu z betadeksem. Pozostałe cztery tabletki są białe i nie zawierają substancji czynnych — to placebo.

Właśnie ta proporcja stanowi cechę wyróżniającą preparat: tabletek aktywnych w cyklu jest 24, a nie 21 jak w schemacie bardziej typowym. Przerwa bez hormonów została skrócona do czterech dni, co przekłada się na to, jak pewnie hamowane jest dojrzewanie pęcherzyków.

Jak działa Yaz®

Działanie antykoncepcyjne składa się z kilku mechanizmów, a najważniejsze z nich to hamowanie owulacji oraz zmiany w błonie śluzowej macicy, przez które zagnieżdżenie staje się mało prawdopodobne.

Przewagę schematu 24-dniowego wykazano w bezpośrednim porównaniu: w badaniu obejmującym trzy cykle miesiączkowe połączenie drospirenon 3 mg + etynyloestradiol 0,02 mg w schemacie 24-dniowym hamowało rozwój pęcherzyków lepiej niż to samo połączenie w schemacie 21-dniowym. Gdy w trzecim cyklu celowo zamodelowano błędy w przyjmowaniu tabletek, czynność owulacyjna częściej powracała właśnie u kobiet stosujących schemat 21-dniowy. Po zakończeniu leczenia czynność jajników wróciła do stanu sprzed terapii u 91,8% kobiet stosujących schemat 24-dniowy.

Wskazania do stosowania

Yaz® jest przeznaczony do antykoncepcji doustnej.

Decyzję o przepisaniu podejmuje się nie na podstawie samej chęci zapobiegania ciąży, lecz po indywidualnej ocenie czynników ryzyka u konkretnej kobiety — przede wszystkim ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym tego dodatkowego ryzyka, które wiąże się właśnie z tym preparatem w porównaniu z innymi złożonymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi.

Sposób stosowania i dawkowanie

Tabletki przyjmuje się codziennie, mniej więcej o tej samej porze dnia, w kolejności wskazanej na opakowaniu, w razie potrzeby popijając niewielką ilością płynu. Schemat jest prosty: jedna tabletka na dobę przez 28 kolejnych dni, bez przerw między opakowaniami — nowe rozpoczyna się następnego dnia po ostatniej tabletce z poprzedniego.

Krwawienie z odstawienia zaczyna się zwykle 2–3 dni po przejściu na tabletki placebo (ostatni rząd w opakowaniu) i może nie zakończyć się do rozpoczęcia kolejnego opakowania — to normalny przebieg cyklu podczas stosowania leku, a nie powód do przerwania kuracji. Szczegóły postępowania przy pominięciu tabletki, zmianie środka antykoncepcyjnego i po porodzie opisano w pełnej charakterystyce produktu i warto omówić je z lekarzem zawczasu, a nie w chwili, gdy tabletka została już pominięta.

Przeciwwskazania

Złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych nie stosuje się w wymienionych niżej stanach. Jeżeli którykolwiek z nich wystąpi po raz pierwszy już w trakcie stosowania, lek należy natychmiast odstawić.

• żylna choroba zakrzepowo-zatorowa — czynna lub przebyta, w tym zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna;
• dziedziczna lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej: oporność na aktywowane białko C (w tym czynnik V Leiden), niedobór antytrombiny III, niedobór białka C;
• tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe — czynne lub przebyte: zawał mięśnia sercowego, dławica piersiowa jako objaw prodromalny, udar, przebyty przemijający napad niedokrwienny;
• skłonność do zakrzepicy tętniczej, w tym hiperhomocysteinemia i obecność przeciwciał antyfosfolipidowych;
• migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie;
• rozległy zabieg operacyjny z długotrwałym unieruchomieniem, a także współwystępowanie kilku czynników ryzyka zakrzepicy;
• cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciężka dyslipoproteinemia;
• ciężka choroba wątroby lub nowotwory wątroby, ciężka albo ostra niewydolność nerek, nowotwory złośliwe zależne od hormonów płciowych, krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej przyczynie, nadwrażliwość na składniki preparatu.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Kluczowym pytaniem przy wyborze tego preparatu jest ryzyko zakrzepowe i warto rozumieć je w liczbach. U kobiet, które nie stosują antykoncepcji hormonalnej i nie są w ciąży, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa rozwija się u około 2 na 10 000 w ciągu roku. Przy środkach z lewonorgestrelem — u około 6 na 10 000, przy preparatach z drospirenonem, do których należy Yaz® — u około 9–12 na 10 000. Ryzyko jest największe w pierwszym roku stosowania i rośnie przy wznowieniu po przerwie wynoszącej 4 tygodnie lub więcej. W 1–2% przypadków żylna choroba zakrzepowo-zatorowa kończy się zgonem. Dla porównania: w ciąży i w okresie poporodowym ryzyko to jest wyższe niż przy którymkolwiek z wymienionych preparatów.

Co zwiększa ryzyko i kiedy lek się odstawia

• otyłość: ryzyko rośnie wraz ze wskaźnikiem masy ciała, zwłaszcza powyżej 30 kg/m²;
• długotrwałe unieruchomienie, rozległy zabieg operacyjny, jakikolwiek zabieg w obrębie kończyn dolnych lub miednicy, operacja neurochirurgiczna, poważny uraz;
• unieruchomienie tymczasowe, w tym podróż samolotem trwająca ponad 4 godziny;
• przed planowanym zabiegiem stosowanie przerywa się co najmniej 4 tygodnie wcześniej i wznawia nie wcześniej niż 2 tygodnie po powrocie do sprawności ruchowej, korzystając w tym czasie z innej metody antykoncepcji;
• współwystępowanie kilku czynników ryzyka jest groźniejsze niż ich prosta suma — w takiej sytuacji lek jest przeciwwskazany;
• przy podejrzeniu zakrzepicy żylnej lub tętniczej stosowanie przerywa się natychmiast;
• jeżeli rozpoczęto leczenie przeciwzakrzepowe, konieczna jest inna metoda antykoncepcji: kumaryny działają teratogennie;
• przy jednoczesnym stosowaniu z antagonistami aldosteronu lub lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas w pierwszym cyklu kontroluje się stężenie potasu w osoczu.

Objawy wymagające pilnej pomocy

Jednostronny obrzęk nogi, ból nogi nasilający się przy wysiłku, nagła duszność, kaszel bez wyraźnej przyczyny, ból w klatce piersiowej, ostre osłabienie lub drętwienie połowy ciała, zaburzenia mowy albo widzenia — każdy z tych objawów jest powodem, by natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną. Osobno warto pamiętać o rzadkich zakrzepicach o nietypowej lokalizacji: w naczyniach wątrobowych, krezkowych, nerkowych oraz w naczyniach siatkówki.

Interakcje z lekami

Głównym problemem praktycznym są leki przyspieszające przemianę hormonów płciowych i przez to osłabiające działanie antykoncepcyjne. Należą do nich barbiturany, bosentan, karbamazepina, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, rytonawir, newirapina, efawirenz, a także prawdopodobnie felbamat, gryzeofulwina, okskarbazepina, topiramat oraz preparaty ziołowe z zielem dziurawca. Indukcja enzymów rozwija się w ciągu kilku dni, osiąga maksimum po kilku tygodniach i utrzymuje się około 4 tygodni po zakończeniu leczenia.

Na czas takiego leczenia i przez kolejne 28 dni po nim potrzebna jest dodatkowa metoda mechaniczna; jeżeli kuracja kończy się później niż tabletki aktywne z bieżącego opakowania, pomija się placebo i od razu rozpoczyna następne opakowanie. Przy długotrwałym przyjmowaniu induktorów lepiej przejść na metodę niehormonalną. W przeciwną stronę działają silne inhibitory CYP3A4: ketokonazol zwiększał pole pod krzywą drospirenonu 2,7-krotnie, a etorykoksyb podnosił stężenie etynyloestradiolu 1,4–1,6-krotnie. Sam lek również wpływa na inne substancje — stężenie cyklosporyny może rosnąć, a lamotryginy maleć. Inhibitory proteazy HIV i nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać stężenie hormonów, dlatego w razie wątpliwości dodaje się metodę mechaniczną.

Ciąża i karmienie piersią

W ciąży leku się nie stosuje. Jeżeli ciąża wystąpi w trakcie przyjmowania, należy je bezzwłocznie przerwać. Szeroko zakrojone badania epidemiologiczne nie wykazały zwiększenia częstości wad wrodzonych u dzieci kobiet stosujących złożone środki antykoncepcyjne przed zajściem w ciążę ani działania teratogennego przy nieumyślnym przyjmowaniu we wczesnym okresie ciąży.

Złożone środki antykoncepcyjne wpływają na laktację: zmniejszają ilość pokarmu i zmieniają jego skład, a niewielkie ilości hormonów i ich metabolitów przenikają do mleka i mogą oddziaływać na dziecko. Dlatego do zakończenia karmienia piersią zwykle się ich nie zaleca. Wznawiając stosowanie po porodzie, trzeba uwzględnić zwiększone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w okresie poporodowym.

Działania niepożądane

Najczęściej występują zmiany nastroju, ból głowy, nudności, bolesność piersi, nieregularne krwawienia maciczne oraz brak miesiączki. Nieregularne krwawienia zwykle ustępują samoistnie przy dalszym stosowaniu.

• niezbyt często: depresja, nerwowość, senność, zawroty głowy, parestezje, migrena, żylaki, nadciśnienie tętnicze;
• niezbyt często ze strony przewodu pokarmowego: ból brzucha, wymioty, niestrawność, wzdęcia, biegunka;
• niezbyt często ze strony skóry i sfery płciowej: trądzik, świąd, wysypka, kandydoza pochwy, ból w miednicy, powiększenie piersi, zaburzenia miesiączkowania, suchość pochwy, zmniejszenie libido, zwiększenie masy ciała;
• rzadko: niedokrwistość, małopłytkowość, reakcje alergiczne, hiperkaliemia, hiponatremia, bezsenność, tachykardia, zapalenie żył, omdlenia;
• rzadko, ale ciężko: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa oraz tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, w tym zawał serca, udar i przemijający napad niedokrwienny;
• rzadko: ból pęcherzyka żółciowego i zapalenie pęcherzyka żółciowego, ostuda, wyprysk, łysienie, rumień guzowaty;
• rzadko ze strony narządów płciowych: bolesny stosunek płciowy, zapalenie sromu i pochwy, torbiele jajnika i piersi, polip szyjki macicy;
• częstość nieznana: nadwrażliwość, rumień wielopostaciowy.

Osobno wymieniono stany poważne: nadciśnienie tętnicze, nowotwory wątroby, ostre lub przewlekłe zaburzenia czynności wątroby, wymagające niekiedy odstawienia leku do czasu normalizacji wyników, a u kobiet z wrodzoną skłonnością estrogeny mogą wywołać obrzęk naczynioruchowy. Raka piersi rozpoznaje się nieco częściej u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne, ale u kobiet poniżej 40. roku życia występuje on rzadko, więc bezwzględny wzrost jest niewielki, a związek przyczynowo-skutkowy nie został ustalony.

Przedawkowanie

Dotychczas nie opisano przypadków przedawkowania preparatu. Na podstawie ogólnych doświadczeń ze złożonymi doustnymi środkami antykoncepcyjnymi po przyjęciu nadmiernej liczby tabletek aktywnych mogą wystąpić nudności, wymioty, a u młodych dziewcząt niewielkie krwawienie z pochwy.

Antidotum nie istnieje, leczenie jest objawowe. Taka sytuacja zwykle nie wymaga osobnej interwencji, ale warto powiadomić o niej lekarza — choćby po to, by ustalić, czy ochrona przed ciążą została zachowana.

Jak otrzymać receptę na Yaz® online

Yaz® wydawany jest na receptę, a przepisuje się go po ocenie indywidualnych czynników ryzyka — przede wszystkim zakrzepowych. Podczas konsultacji online lekarz przeanalizuje Państwa historię, choroby współistniejące i przyjmowane leki oraz rozstrzygnie, czy ten preparat jest odpowiedni, czy rozsądniej wybrać środek z innej grupy.

Jeżeli nie ma przeciwwskazań, lekarz wystawi receptę elektroniczną, na podstawie której lek można odebrać w aptece, i wyjaśni, jak postąpić przy pominiętej tabletce oraz przy jakich objawach stosowanie trzeba natychmiast przerwać.