Ventolin®: skład i postać farmaceutyczna
Jedna dawka Ventolinu® zawiera 100 µg lub 200 µg salbutamolu w postaci siarczanu salbutamolu. Preparat występuje w dwóch postaciach wziewnych: jako aerozol inhalacyjny w zawiesinie oraz jako proszek do inhalacji.
Różnica między postaciami nie sprowadza się do samego urządzenia. Aerozol wymaga skoordynowania wdechu z uwolnieniem leku z inhalatora, a osoby, którym sprawia to trudność, stosują go przez komorę inhalacyjną; dla niemowląt i małych dzieci przeznaczona jest komora Babyhaler. Proszek podaje się za pomocą specjalnego aparatu do inhalacji i przewidziano go na dawkę 200 µg. Obie postacie służą wyłącznie do stosowania wziewnego.
Jak działa Ventolin®
Salbutamol jest selektywnym agonistą receptorów β2-adrenergicznych. W dawkach leczniczych pobudza receptory β2 w mięśniach gładkich oskrzeli, co prowadzi do ich rozkurczu.
W odwracalnej obturacji dróg oddechowych działanie rozszerzające oskrzela występuje szybko — w ciągu 5 minut od podania — ale utrzymuje się krótko, przez 4–6 godzin. Stąd rola preparatu: przerywa napad, a nie leczy zapalenia leżącego u podstaw astmy.
Wskazania do stosowania
Obie postacie stosuje się w skurczu oskrzeli i odwracalnej obturacji dróg oddechowych u dorosłych, młodzieży oraz dzieci w wieku 4–11 lat; proszek do inhalacji jest wskazany również w leczeniu objawów astmy. Aerozol stosuje się także u niemowląt i dzieci poniżej 4 lat.
Preparat może być przyjmowany zapobiegawczo — przed wysiłkiem u pacjentów z astmą wysiłkową, a także przed przewidywanym kontaktem z alergenami, które zwykle wywołują napad duszności. Ventolin® jest szczególnie cenny w astmie o przebiegu łagodnym, umiarkowanym i ciężkim, pod jednym zasadniczym warunkiem: jego zastosowanie nie może opóźniać rozpoczęcia podawania wziewnych glikokortykosteroidów.
Sposób stosowania i dawkowanie
Napad przerywa się najmniejszą skuteczną dawką, a inhalację zapobiegawczą wykonuje się 10–15 minut przed wysiłkiem lub kontaktem z alergenem. Salbutamolu nie stosuje się częściej niż cztery razy na dobę w żadnej z postaci.
| Sytuacja | Dawka |
|---|---|
| Aerozol, dorośli i młodzież, przerwanie skurczu oskrzeli | 100–200 µg, czyli 1–2 inhalacje |
| Aerozol, profilaktyka przed wysiłkiem lub alergenem | dwie inhalacje po 100 µg na 10–15 minut wcześniej |
| Aerozol, dzieci poniżej 12 lat | 100 µg, w razie potrzeby 200 µg; długotrwale — do 200 µg 4 razy na dobę |
| Proszek, dorośli i młodzież | 200 µg na dawkę; maksymalnie 800 µg na dobę |
| Proszek, dzieci 4–11 lat | 200 µg w razie konieczności; długotrwale — 200 µg 4 razy na dobę, maksymalnie 800 µg |
| Proszek, profilaktyka | 200 µg na 10–15 minut przed wysiłkiem lub kontaktem z alergenem |
Kluczowym sygnałem jest konieczność zastosowania dodatkowej dawki albo nagła potrzeba jej zwiększenia. Oznacza to nie tyle, że lek jest „słaby”, ile że astma wymknęła się spod kontroli i trzeba zgłosić się do lekarza.
Przeciwwskazania
Ograniczeń jest niewiele, ale jedno z nich dotyczy praktyki położniczej.
- nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu;
- aerozolu nie wolno stosować w celu zapobiegania niepowikłanemu porodowi przedwczesnemu ani w poronieniu zagrażającym.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Leki rozszerzające oskrzela nie powinny stanowić jedynego ani podstawowego leczenia u pacjentów z ciężkim lub niestabilnym przebiegiem astmy. Tacy chorzy wymagają starannej opieki medycznej wraz z oceną czynności układu oddechowego, aby określić ryzyko ciężkiego napadu, a nawet zgonu; lekarz rozważa maksymalne zalecane dawki kortykosteroidów wziewnych i w razie potrzeby dołącza kortykosteroidy doustne. Zwiększenie dawki lub częstości stosowania jest dopuszczalne wyłącznie pod nadzorem lekarza.
Kiedy trzeba natychmiast do lekarza
Zwiększone zużycie leków rozszerzających oskrzela, przede wszystkim krótko działających β2-agonistów wziewnych, wskazuje na pogorszenie kontroli astmy. Jeżeli dotychczasowa inhalacja działa słabiej albo potrzebna jest częściej niż zwykle, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem: w takiej sytuacji ocenia się stan pacjenta i rozważa nasilenie leczenia przeciwzapalnego — zwiększenie dawki kortykosteroidów wziewnych lub okresowe podanie doustnych. Ciężkie zaostrzenia astmy leczy się zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami.
Serce, potas i skład preparatu
- u pacjentów z tyreotoksykozą salbutamol stosuje się ostrożnie;
- β2-agoniści, zwłaszcza podawani pozajelitowo lub w nebulizacji, mogą wywoływać potencjalnie ciężką hipokaliemię;
- w ostrej, ciężkiej astmie ryzyko hipokaliemii jest większe — z powodu niedotlenienia tkanek oraz jednoczesnego leczenia pochodnymi ksantyny, steroidami i lekami moczopędnymi; stężenie potasu należy wtedy kontrolować;
- po zastosowaniu leków sympatykomimetycznych obserwuje się działanie na układ krążenia;
- opisywano rzadkie przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego związane ze stosowaniem salbutamolu;
- pacjentów z ciężką chorobą serca w wywiadzie — chorobą niedokrwienną, zaburzeniami rytmu, ciężką niewydolnością serca — ostrzega się, by zgłaszali się do lekarza przy bólu w klatce piersiowej i innych objawach zaostrzenia;
- szczególną uwagę zwraca się na duszność i ból w klatce piersiowej: mogą mieć zarówno podłoże sercowe, jak i oddechowe;
- preparatu nie stosuje się przy rzadkiej dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy typu Lapp i zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Interakcje z lekami
Salbutamolu nie należy stosować jednocześnie z lekami nieselektywnie blokującymi receptory β-adrenergiczne, takimi jak propranolol.
Powód jest bezpośredni: takie leki działają przeciwstawnie i mogą znieść efekt rozszerzający oskrzela, co u chorego na astmę kończy się napadem. Warto o tym pamiętać, gdy równolegle wdrażane jest leczenie kardiologiczne, przeciwnadciśnieniowe lub przeciwmigrenowe — lekarza trzeba uprzedzić, że korzystają Państwo z inhalatora.
Ciąża i karmienie piersią
Lek stosuje się u kobiet w ciąży wyłącznie wtedy, gdy oczekiwana korzyść dla matki przewyższa możliwe ryzyko dla płodu. Jak w przypadku większości leków, danych o bezpieczeństwie salbutamolu we wczesnym okresie ciąży jest niewiele, ale w badaniach na zwierzętach z zastosowaniem bardzo dużych dawek wykazano pewne działanie uszkadzające płód. Osobno badano bezfreonowy nośnik HFA 134A obecny w aerozolu — nie wpływał on na rozwój płodów zwierząt.
Salbutamol prawdopodobnie przenika do mleka matki, dlatego stosowanie u kobiet karmiących piersią wymaga szczególnej rozwagi. Nie wiadomo, czy wywiera on szkodliwe działanie na dziecko, więc podawanie w okresie karmienia ogranicza się do sytuacji, w których spodziewana korzyść dla matki jest większa niż możliwe ryzyko dla dziecka. Brak informacji o wpływie salbutamolu na płodność u ludzi; u zwierząt niepożądanego wpływu na płodność nie stwierdzono.
Działania niepożądane
Większość reakcji jest bezpośrednim przedłużeniem działania leku na receptory β2 poza oskrzelami, dlatego są przewidywalne.
- często: drżenie mięśni szkieletowych, bóle głowy, tachykardia;
- niezbyt często: kołatanie serca, podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej i gardła, kurcze mięśni;
- rzadko: zmniejszenie stężenia potasu we krwi, rozszerzenie obwodowych naczyń krwionośnych;
- bardzo rzadko: zaburzenia rytmu serca, w tym migotanie przedsionków, częstoskurcz nadkomorowy i skurcze dodatkowe;
- bardzo rzadko: reakcje nadwrażliwości, w tym obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, skurcz oskrzeli, obniżenie ciśnienia krwi i zapaść;
- bardzo rzadko: nadmierna pobudliwość;
- bardzo rzadko: paradoksalny skurcz oskrzeli;
- częstość nieznana: niedokrwienie mięśnia sercowego — na podstawie spontanicznych zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu.
Osobno warto wyróżnić paradoksalny skurcz oskrzeli: jeżeli po inhalacji oddychanie nie stało się łatwiejsze, lecz trudniejsze, lek trzeba natychmiast odstawić i zgłosić się po pomoc. Istotne zmniejszenie stężenia potasu wynika właśnie z pobudzenia receptorów β2, dlatego jest bardziej prawdopodobne przy większych dawkach.
Przedawkowanie
Najczęściej przedawkowanie objawia się przemijającymi zaburzeniami wynikającymi z farmakologicznego działania β-agonistów. W następstwie przedawkowania może wystąpić hipokaliemia, dlatego stężenie potasu należy kontrolować.
Zgłaszano przypadki kwasicy mleczanowej zarówno przy dużych dawkach terapeutycznych, jak i przy przedawkowaniu krótko działających agonistów receptora beta. Dlatego w razie przedawkowania wskazane bywa monitorowanie stężenia mleczanów w surowicy — jego wzrost prowadzi do kwasicy metabolicznej. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, gdy przyspieszenie oddechu utrzymuje się lub nasila, mimo że inne objawy skurczu oskrzeli, takie jak świszczący oddech, już ustępują.
Jak otrzymać receptę na Ventolin® online
Ventolin® wydawany jest na receptę, a rzecz nie dotyczy wyłącznie samego inhalatora: lekarz musi upewnić się, że leczenie podstawowe astmy zostało dobrane, a lek rozszerzający oskrzela nie zastępuje terapii przeciwzapalnej. Podczas konsultacji online lekarz ustali częstość napadów, oceni, jak często sięgają Państwo po inhalator, i przeanalizuje współistniejące choroby serca.
Jeżeli preparat jest odpowiedni, lekarz wystawi receptę elektroniczną, dobierze postać — aerozol albo proszek — i wyjaśni, przy jakich objawach należy wrócić do lekarza, zamiast samodzielnie zwiększać dawkę.
