Saxenda: skład i postać farmaceutyczna
Saxenda to roztwór do wstrzykiwań podskórnych w fabrycznie napełnionym wstrzykiwaczu. Jeden mililitr roztworu zawiera 6 mg liraglutydu, a jeden wstrzykiwacz — 18 mg liraglutydu w 3 ml. Liraglutyd jest analogiem ludzkiego glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) wytwarzanym metodą rekombinacji DNA w komórkach Saccharomyces cerevisiae.
Lek podaje się wyłącznie podskórnie — podanie dożylne i domięśniowe jest niedopuszczalne. Jedna dawka zawiera mniej niż 1 mmol sodu (23 mg), dlatego preparat uznaje się za praktycznie wolny od sodu.
Jak działa Saxenda
Liraglutyd to acylowany analog ludzkiego GLP-1, którego sekwencja aminokwasów jest w 97% zgodna z sekwencją hormonu endogennego. Wiąże się z receptorem GLP-1 i go aktywuje. W warunkach fizjologicznych GLP-1 kontroluje łaknienie i ilość spożywanego pokarmu, choć jego mechanizm działania nie został w pełni poznany.
W badaniach na zwierzętach liraglutyd podany obwodowo był wychwytywany w konkretnych obszarach mózgowia odpowiedzialnych za kontrolę łaknienia: aktywacja receptorów GLP-1 wzmacniała tam najważniejsze sygnały sytości i osłabiała najważniejsze sygnały głodu, co prowadziło do zmniejszenia masy ciała. Receptory GLP-1 znajdują się także w sercu, naczyniach, układzie immunologicznym i nerkach. W doświadczeniach na myszach z miażdżycą liraglutyd zapobiegał rozwojowi blaszki i zmniejszał w niej stan zapalny, a także korzystnie wpływał na lipidy osocza, nie zmniejszał jednak rozmiaru już powstałej blaszki w stabilnej miażdżycy.
Wskazania do stosowania
Dorosłym lek przepisuje się wraz z dietą o obniżonej wartości kalorycznej i zwiększonym wysiłkiem fizycznym w celu kontroli masy ciała, gdy wyjściowy wskaźnik masy ciała wynosi 30 kg/m² lub więcej, czyli w otyłości, albo od 27 do 30 kg/m² — przy nadwadze z co najmniej jedną chorobą współistniejącą związaną z nieprawidłową masą ciała: zaburzeniem gospodarki węglowodanowej (stanem przedcukrzycowym lub cukrzycą typu 2), nadciśnieniem tętniczym, dyslipidemią bądź obturacyjnym bezdechem sennym.
Młodzieży od 12 lat lek może być podawany jako uzupełnienie zdrowego sposobu odżywiania i zwiększonej aktywności fizycznej przy otyłości odpowiadającej wskaźnikowi masy ciała 30 kg/m² i wyższemu według międzynarodowych punktów odcięcia dla wieku i płci oraz przy masie ciała powyżej 60 kg. Leczenie nie jest bezterminowe: u dorosłych przerywa się je, jeśli po 12 tygodniach stosowania 3 mg na dobę masa ciała nie zmniejszyła się o co najmniej 5% wartości wyjściowej; u młodzieży efekt ocenia się według wskaźnika masy ciała, a przy zmniejszeniu mniejszym niż 4% w ciągu 12 tygodni terapię się weryfikuje.
Sposób stosowania i dawkowanie
Wstrzyknięcia wykonuje się raz na dobę o dowolnej porze, niezależnie od posiłków — w powłoki brzucha, udo lub ramię. Miejsce i porę podania można zmieniać bez modyfikacji dawki, ale wygodniej wybrać mniej więcej stałą porę dnia. Zaczyna się od 0,6 mg na dobę i zwiększa dawkę o 0,6 mg w odstępach co najmniej tygodniowych, aż do 3,0 mg na dobę: stopniowe zwiększanie służy temu, by przewód pokarmowy zdążył się przystosować. Jeśli przez dwa tygodnie po kolejnym zwiększeniu lek jest źle tolerowany, lekarz rozważa zakończenie leczenia. Dawki dobowe większe niż 3,0 mg nie są zalecane.
| Sytuacja | Co zrobić |
|---|---|
| Pominięto dawkę, minęło mniej niż 12 godzin | Podać możliwie jak najszybciej |
| Do następnej dawki zostało mniej niż 12 godzin | Pominiętej dawki nie podawać, kontynuować zwykły schemat; podwójnej dawki się nie stosuje |
| Wiek 65 lat i więcej | Modyfikacja dawki ze względu na wiek nie jest konieczna; od 75 lat leku się nie zaleca |
| Łagodne i umiarkowane zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny 30 ml/min i więcej) | Modyfikacja dawki nie jest wymagana |
| Ciężkie zaburzenia czynności nerek, w tym schyłkowa choroba nerek | Leku się nie zaleca |
| Zaburzenia czynności wątroby | Przy łagodnych i umiarkowanych — ostrożność, przy ciężkich leku się nie zaleca |
Pacjentom z cukrzycą typu 2 leku nie podaje się razem z innym agonistą receptora GLP-1. Rozpoczynając leczenie, lekarz rozważa zmniejszenie dawki insuliny lub leków zwiększających wydzielanie insuliny, na przykład pochodnych sulfonylomocznika, aby ograniczyć ryzyko hipoglikemii; konieczna jest przy tym samodzielna kontrola stężenia glukozy.
Przeciwwskazania
Jedynym bezpośrednim przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na liraglutyd lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu.
Osobno wymieniono sytuacje, w których leku się nie zaleca: ciężkie zaburzenia czynności nerek i wątroby, zastoinowa niewydolność serca klasy IV według NYHA, wiek 75 lat i więcej, ciąża i karmienie piersią oraz jednoczesne stosowanie innych preparatów do kontroli masy ciała.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego i z nimi wiąże się większość środków ostrożności. Pacjenta uprzedza się o ryzyku odwodnienia przy nudnościach, wymiotach i biegunce oraz o konieczności uzupełniania płynów: u osób otrzymujących agonistów receptora GLP-1 opisywano objawy odwodnienia, zaburzenia czynności nerek i ostrą niewydolność nerek. Przy nieswoistym zapaleniu jelit i gastroparezie cukrzycowej doświadczenie jest ograniczone i leku się nie zaleca.
- podczas stosowania agonistów receptora GLP-1 obserwowano ostre zapalenie trzustki: przy podejrzeniu liraglutyd się odstawia, a po potwierdzeniu rozpoznania leczenia się nie wznawia;
- w badaniach dotyczących kontroli masy ciała kamica żółciowa i zapalenie pęcherzyka żółciowego występowały częściej niż na placebo; mogą wymagać hospitalizacji i usunięcia pęcherzyka żółciowego, dlatego pacjentowi objaśnia się ich charakterystyczne objawy;
- przy chorobach tarczycy potrzebna jest ostrożność: w badaniach u pacjentów z wcześniej istniejącymi chorobami tarczycy notowano działania niepożądane, w tym jej powiększenie;
- liraglutyd zwiększa częstość akcji serca, dlatego tętno kontroluje się regularnie; przy klinicznie istotnym, długotrwałym przyspieszeniu w spoczynku leczenie się przerywa;
- u pacjentów z cukrzycą typu 2 stosujących jednocześnie insulinę lub pochodne sulfonylomocznika rośnie ryzyko hipoglikemii — zmniejsza się je, obniżając dawki tych leków;
- lek nie zastępuje insuliny: u pacjentów insulinozależnych po gwałtownym odstawieniu lub zmniejszeniu dawki insuliny opisywano cukrzycową kwasicę ketonową;
- skuteczności i bezpieczeństwa nie ustalono przy otyłości wtórnej w przebiegu zaburzeń endokrynologicznych lub zaburzeń odżywiania ani u osób przyjmujących leki sprzyjające przyrostowi masy ciała;
- dla identyfikowalności produktów biologicznych w dokumentacji zapisuje się nazwę i numer serii podanego preparatu.
Na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lek praktycznie nie wpływa, jednak w pierwszych trzech miesiącach leczenia mogą pojawić się zawroty głowy — wtedy nie należy siadać za kierownicą.
Interakcje z innymi lekami
W warunkach in vitro liraglutyd wykazał bardzo niski potencjał interakcji farmakokinetycznych z substancjami metabolizowanymi przez cytochrom P450 oraz słabe wiązanie z białkami osocza. Niewielkie opóźnienie opróżniania żołądka może teoretycznie wpływać na wchłanianie leków podawanych doustnie, ale w badaniach nie stwierdzono klinicznie istotnego opóźnienia wchłaniania i modyfikacja dawek nie jest konieczna.
Ostrożności wymagają substancje słabo rozpuszczalne lub o wąskim indeksie terapeutycznym — na przykład warfaryna. Pacjentom przyjmującym warfarynę lub inne pochodne kumaryny zaleca się częstsze kontrolowanie INR po rozpoczęciu leczenia liraglutydem. Ponadto ostra biegunka, odnotowana u części pacjentów, sama w sobie może zmienić wchłanianie leków doustnych. Na całkowitą ekspozycję na paracetamol w dawce 1000 mg liraglutyd nie wpływał.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu liraglutydu u kobiet w ciąży jest niewiele, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na rozrodczość; zagrożenie dla człowieka nie jest znane. W czasie ciąży leku stosować nie wolno. Jeśli kobieta planuje ciążę lub jest w ciąży, leczenie się przerywa.
Nie wiadomo, czy liraglutyd przenika do mleka kobiecego; w badaniach na zwierzętach do mleka przedostawały się niewielkie ilości liraglutydu i metabolitów o dużym podobieństwie strukturalnym, a u szczurzych osesków obserwowano zmniejszenie wzrostu. Z powodu braku doświadczenia preparatu nie stosuje się w okresie karmienia piersią. Poza nieznacznym zmniejszeniem liczby zagnieżdżonych zarodków u zwierząt nie wykazano szkodliwego wpływu na płodność.
Działania niepożądane
Bezpieczeństwo leku oceniano w pięciu podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo z udziałem 5813 pacjentów z otyłością lub nadwagą i co najmniej jedną chorobą współistniejącą. Najczęściej — u 67,9% uczestników — występowały zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego.
- bardzo często — nudności, wymioty, biegunka, zaparcia;
- często — suchość w jamie ustnej, niestrawność, zapalenie żołądka, refluks żołądkowo-przełykowy, ból w nadbrzuszu, nadmierne gazy jelitowe, odbijanie się, wzdęcie brzucha;
- często — hipoglikemia, bezsenność, zawroty głowy, zaburzenia smaku;
- często — kamica żółciowa, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, astenia, zmęczenie, zwiększone stężenie lipazy i amylazy;
- niezbyt często — zapalenie trzustki, opóźnione opróżnianie żołądka, zapalenie pęcherzyka żółciowego;
- niezbyt często — odwodnienie, tachykardia, pokrzywka, złe samopoczucie;
- rzadko — ostra niewydolność nerek i zaburzenia czynności nerek;
- rzadko — reakcja anafilaktyczna.
W badaniach u osób z nadwagą lub otyłością bez cukrzycy typu 2 nie odnotowano ciężkiej hipoglikemii wymagającej pomocy innych osób: objawy hipoglikemii zgłosiło 1,6% leczonych preparatem wobec 1,1% na placebo, a w większości przypadków miały one łagodne nasilenie. U pacjentów z cukrzycą typu 2 stosujących dodatkowo pochodne sulfonylomocznika ciężka hipoglikemia wystąpiła u 0,7%.
Przedawkowanie
W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu leku do obrotu opisano przypadki przyjęcia dawek do 72 mg — 24 razy większych niż dawka zalecana do kontroli masy ciała. Występowały nasilone nudności i wymioty, czyli spodziewane objawy przedawkowania liraglutydu. W żadnym przypadku nie doszło do ciężkiej hipoglikemii, a wszyscy pacjenci wrócili do zdrowia bez powikłań.
W razie przedawkowania prowadzi się leczenie wspomagające zależnie od objawów. Pacjenta obserwuje się pod kątem cech odwodnienia i monitoruje stężenie glukozy we krwi.
Jak otrzymać receptę na Saxenda online
Liraglutyd do kontroli masy ciała wydawany jest na receptę: przepisanie wymaga wyliczenia wskaźnika masy ciała, oceny chorób współistniejących i nauki techniki wstrzyknięć podskórnych.
Podczas konsultacji online lekarz omówi wskazania, schemat stopniowego zwiększania dawki oraz kryteria, według których po 12 tygodniach ocenia się efekt, a przy braku przeciwwskazań wystawi e-receptę — z jej kodem lek można odebrać w aptece.
