Ovulastan Forte: skład i postać
Jedna tabletka zawiera 0,15 mg dezogestrelu oraz 0,02 albo 0,03 mg etynyloestradiolu: dawka progestagenu w obu wersjach jest ta sama, różni się tylko część estrogenowa. To złożony doustny środek antykoncepcyjny, a opakowanie liczy 21 tabletek — cykl przyjmowania i przerwa są zapisane w samej postaci leku.
Tabletki przyjmuje się w kolejności wskazanej na opakowaniu, codziennie i mniej więcej o tej samej porze. Kolejność nie jest ozdobna: wyznacza ciągłość hamowania jajników, a stała pora przyjmowania to ochrona przed pominięciem, przez które traci się skuteczność.
Jak działa Ovulastan Forte
Działanie antykoncepcyjne złożonych doustnych środków wynika ze współdziałania kilku czynników, z których najważniejsze to hamowanie owulacji i zmiana wydzieliny szyjki macicy. Działają więc dwie bariery naraz: komórka jajowa nie wychodzi, a śluz staje się nieprzepuszczalny dla plemników. Jak dalece to pewne, pokazało największe badanie wieloośrodkowe obejmujące 23 258 cykli: nieskorygowany indeks Pearla wyniósł 0,1 przy przedziale ufności od 0,0 do 0,3.
Poza ochroną przed ciążą leki tej grupy mają właściwości brane pod uwagę przy wyborze metody: cykl staje się bardziej regularny, miesiączka często mniej bolesna, a krwawienie mniej intensywne — a w konsekwencji rzadziej rozwija się niedobór żelaza. Druga strona kryje się w tych samych liczbach: po sześciu cyklach 4,5% kobiet zgłaszało brak krwawienia z odstawienia, a 9,2% krwawienia nieregularne.
Wskazania
Wskazanie jest dokładnie jedno i mieści się w dwóch słowach: antykoncepcja doustna. Żadnych dodatkowych — przy bolesnych miesiączkach, trądziku czy endometriozie — charakterystyka nie podaje, choć lżejsze i regularniejsze miesiączki wymieniono w rozdziale o działaniu jako właściwość całej grupy.
Granice stosowania wyznacza nie wskazanie, lecz dane: bezpieczeństwa i skuteczności u młodzieży poniżej 18 lat nie ustalono. I jeszcze jedno ograniczenie powtarza się osobno, bo nie dotyczy ciąży: złożone doustne środki antykoncepcyjne nie chronią ani przed zakażeniem HIV, ani przed innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Sposób stosowania i dawkowanie
Schemat to 21 dni przyjmowania po jednej tabletce na dobę i siedmiodniowa przerwa, w czasie której pojawia się krwawienie z odstawienia podobne do miesiączkowego: zwykle drugiego lub trzeciego dnia po ostatniej tabletce, i może nie skończyć się przed rozpoczęciem nowego opakowania. Początek zależy od tego, co było wcześniej. Jeśli w ostatnim miesiącu nie stosowano antykoncepcji hormonalnej, zaczyna się w 1. dniu krwawienia miesiączkowego; można też między 2. a 5. dniem cyklu, ale wtedy przez pierwsze siedem dni potrzebna jest metoda barierowa. Przy zmianie z innego środka złożonego pierwszą tabletkę bierze się nazajutrz po ostatniej aktywnej tabletce poprzedniego preparatu, najpóźniej dzień po zwykłej przerwie albo po ostatniej tabletce placebo; z krążka lub plastra — w dniu usunięcia. Z tabletek wyłącznie progestagenowych przejść można każdego dnia, z implantu lub systemu domacicznego w dniu usunięcia, z iniekcji w dniu, w którym przypadałaby następna; wszędzie tu przez pierwsze siedem dni potrzebna jest metoda barierowa. Po poronieniu w I trymestrze przyjmowanie zaczyna się niezwłocznie i bez dodatkowego zabezpieczenia, po porodzie lub poronieniu w II trymestrze — w 21.-28. dniu.
Pominięcie tabletki rozpatruje się według czasu i tygodnia cyklu. Jeśli minęło mniej niż 12 h, ochrona jest zachowana: pominiętą tabletkę bierze się od razu, pozostałe jak zwykle. Jeśli minęło więcej niż 12 h, obowiązują dwie zasady: przerwa nie może przekraczać siedmiu dni, a wystarczające zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowej daje siedem dni ciągłego przyjmowania. W 1. tygodniu przyjmuje się ostatnią pominiętą tabletkę, choćby dwie naraz, i przez siedem dni stosuje metodę barierową; jeśli w poprzedzających siedmiu dniach doszło do stosunku, ciąża jest możliwa. W 2. tygodniu dodatkowe zabezpieczenie nie jest konieczne, o ile przez poprzednie siedem dni tabletki przyjmowano prawidłowo. W 3. tygodniu ryzyko rośnie przez zbliżającą się przerwę i są dwa wyjścia: albo przyjąć pominiętą tabletkę i zacząć następne opakowanie od razu, bez przerwy, albo przerwać bieżące opakowanie, wytrzymać siedem dni razem z dniami pominięcia i zacząć nowe. Wymioty lub ciężka biegunka w ciągu 3-4 h od przyjęcia oznaczają, że tabletka mogła wchłonąć się niecałkowicie, i wtedy postępuje się jak przy pominięciu.
Przeciwwskazania
Zakazy są tu zbudowane inaczej niż zwykle: obowiązują nie tylko przed rozpoczęciem. Jeśli którykolwiek z wymienionych stanów pojawił się po raz pierwszy już w trakcie leczenia, lek odstawia się natychmiast, nie czekając do końca opakowania. Pierwsza grupa jest naczyniowa: zakrzepica żylna obecnie lub w przeszłości, czyli zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna; zakrzepica tętnicza lub jej objawy zwiastunowe — zaburzenia krążenia mózgowego, zawał, dławica piersiowa, przemijające napady niedokrwienia; tu też ciężkie lub liczne czynniki ryzyka: cukrzyca ze zmianami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie, ciężka dyslipoproteinemia. Osobno stoi skłonność do zakrzepicy — oporność na aktywowane białko C, niedobór antytrombiny III, białka C lub białka S, hiperhomocysteinemia, przeciwciała antyfosfolipidowe.
Druga grupa wiąże się z wątrobą i nowotworami: ciężka choroba wątroby obecnie lub w przeszłości — do czasu normalizacji prób czynnościowych; nowotwory wątroby, łagodne lub złośliwe; obecność lub podejrzenie złośliwego nowotworu zależnego od hormonów płciowych, na przykład narządów płciowych czy piersi. Trzecia grupa to reszta: zapalenie trzustki obecnie lub w wywiadzie, jeśli wiąże się z ciężką hipertrójglicerydemią; krwawienie z pochwy o nieznanej przyczynie; migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi; nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Centralnym tematem ostrzeżeń jest żylna choroba zakrzepowo-zatorowa i tu charakterystyka mówi liczbami, a nie ogólnikami. Ryzyko jest najwyższe w 1. roku stosowania u kobiet, które wcześniej złożonych środków nie przyjmowały. Dla preparatów z dezogestrelem lub gestodenem i 30 µg etynyloestradiolu ryzyko względne szacuje się na 1,5-2,0 w porównaniu ze środkami z lewonorgestrelem, przy czym dane nie mówią, że wersja z 20 µg estrogenu jest bezpieczniejsza od wersji z 30 µg. W liczbach bezwzględnych obraz wygląda tak.
| Grupa | Przypadków na 100 000 osobolat |
| Kobiety niestosujące antykoncepcji | 5-10 |
| Dowolny złożony środek o małej dawce estrogenu | 20-40, zależnie od progestagenu |
| Środki z lewonorgestrelem | około 20 |
| Ten lek | 30-40, czyli dodatkowe 10-20 przypadków |
| Ciąża | około 60 na 100 000 ciąż |
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa kończy się zgonem w 1-2% przypadków, dlatego objawy trzeba znać wcześniej: jednostronny ból lub obrzęk nogi, nagły ból w klatce piersiowej, duszność albo nietypowy kaszel, wyjątkowo ciężki ból głowy, utrata wzroku, podwójne widzenie, zaburzenia mowy, osłabienie lub zdrętwienie połowy ciała, „ostry" brzuch. Przy podejrzeniu zakrzepicy lek się odstawia. Ryzyko podnoszą wiek, wywiad rodzinny, otyłość ze wskaźnikiem masy ciała powyżej 30, unieruchomienie i operacje: przed planowym zabiegiem przyjmowanie przerywa się na 4 tygodnie i wznawia nie wcześniej niż 2 tygodnie po odzyskaniu sprawności ruchowej. Przy powikłaniach tętniczych dochodzą palenie — po 35. roku życia stanowczo radzi się je rzucić — nadciśnienie, migrena, wady zastawkowe i migotanie przedsionków. Zwiększenie częstości lub nasilenie migreny w trakcie stosowania może zwiastować incydent naczyniowy i wymaga rozważenia odstawienia. Metaanaliza 54 badań wykazała nieznaczne zwiększenie względnego ryzyka rozpoznania raka piersi, które zanika w ciągu 10 lat po zakończeniu stosowania; rzadko opisywano łagodne, a jeszcze rzadziej złośliwe nowotwory wątroby. Nieregularne krwawienia w pierwszych miesiącach są zwyczajne, ocenianie ich ma sens dopiero po adaptacji obejmującej około trzech cykli. Lek zawiera laktozę.
Interakcje z innymi lekami
Główny mechanizm jest jeden: indukcja enzymów wątrobowych przyspiesza klirens hormonów płciowych, a skutkiem są krwawienia śródcykliczne i utrata działania antykoncepcyjnego. Potwierdzono to dla pochodnych hydantoiny, barbituranów, prymidonu, karbamazepiny i ryfampicyny, prawdopodobnie także dla okskarbazepiny, topiramatu, felbamatu i newirapiny. Maksimum aktywacji przychodzi dopiero po 2-3 tygodniach przyjmowania takich leków, ale utrzymuje się co najmniej 4 tygodnie po ich odstawieniu — stąd zasady zabezpieczenia. Przy krótkim, do tygodnia, leczeniu metodę barierową stosuje się przez cały ten czas i jeszcze 7 dni po nim, przy ryfampicynie — cały kurs i 28 dni po. Jeśli w trakcie takiego leczenia tabletki się skończą, nowe opakowanie zaczyna się od razu, bez przerwy. Dziurawca nie wolno stosować równocześnie: opisano krwawienia śródcykliczne i niechcianą ciążę, a efekt indukcji utrzymuje się co najmniej 2 tygodnie po zakończeniu jego przyjmowania.
Osobno stoją interakcje niezwiązane z indukcją. Utratę działania antykoncepcyjnego obserwowano też przy ampicylinie i tetracyklinach, choć mechanizmu nie wyjaśniono. Rytonawir zmniejszał pole pod krzywą etynyloestradiolu o 41% — to powód, by rozważyć albo większe dawki, albo inną metodę antykoncepcji. Flunaryzyna zwiększa wrażliwość tkanki gruczołu sutkowego na prolaktynę i stwarza ryzyko galaktorei, troleandomycyna zwiększa ryzyko wewnątrzwątrobowego zastoju żółci. W drugą stronę lek wpływa na metabolizm innych substancji: stężenia mogą rosnąć, jak u cyklosporyny, albo maleć, jak u lamotryginy. Wreszcie steroidy antykoncepcyjne zaburzają szereg parametrów laboratoryjnych — wątrobowych, tarczycy, nadnerczy, nerek, białek transportowych, krzepnięcia — choć zmiany zwykle mieszczą się w normie.
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży lek nie jest wskazany, a jeśli ciąża wystąpiła, przyjmowanie natychmiast się przerywa. Nie jest to powód do niepokoju wstecz: rozległe badania epidemiologiczne nie wykazały ani zwiększonego ryzyka wad wrodzonych u dzieci matek stosujących złożone środki przed zajściem w ciążę, ani działania teratogennego przy nieumyślnym przyjęciu we wczesnym okresie ciąży.
Z karmieniem jest inaczej, a przyczyną nie są wady rozwojowe, lecz samo mleko: złożone środki mogą zmniejszać jego ilość i zmieniać skład, dlatego karmiącym nie zaleca się ich do czasu odstawienia dziecka od piersi. Niewielkie ilości steroidów antykoncepcyjnych i ich metabolitów są przy tym wydzielane do mleka i mogą wpływać na dziecko.
Działania niepożądane
Wykaz zaczyna się od tego, co dotyczy wszystkich: u kobiet stosujących złożony środek antykoncepcyjny wzrasta ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Bardzo często zdarzają się nieregularne krwawienia i zwiększenie masy ciała. Często — zatrzymywanie płynów, zmniejszenie libido, obniżenie i zmiany nastroju, ból i zawroty głowy, nerwowość, migrena i nadciśnienie, nudności i wymioty, trądzik, wysypka, pokrzywka, a ze strony układu rozrodczego brak miesiączki, tkliwość i przerost piersi, krwotok maciczny. Rzadko notuje się kandydozę pochwy, nadwrażliwość, zwiększenie libido, nietolerancję soczewek, otosklerozę, chorobę zakrzepowo-zatorową, rumień guzowaty i wielopostaciowy, świąd, łysienie, wydzielinę z pochwy i brodawek sutkowych.
Osobnym wykazem idą ciężkie działania: żylna i tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa, nadciśnienie, nowotwory wątroby. A trzecim — stany, których związku ze stosowaniem nie ustalono, ale które w tym kontekście się wymienia: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, padaczka, migrena, endometrioza, mięśniaki macicy, porfiria, toczeń rumieniowaty układowy, opryszczka ciężarnych, pląsawica Sydenhama, zespół hemolityczno-mocznicowy, żółtaczka cholestatyczna, ostuda. Tę ostatnią warto wyróżnić: pojawia się częściej u kobiet z ostudą w czasie wcześniejszej ciąży, którym radzi się unikać słońca i promieniowania ultrafioletowego.
Przedawkowanie
Rozdział jest krótki i samo to jest informacją: o ciężkich szkodliwych skutkach przedawkowania nie donoszono. Możliwe objawy ograniczają się do nudności, wymiotów i niewielkich krwawień z dróg rodnych u młodych dziewcząt.
Swoistego antidotum nie ma, dalsze leczenie jest objawowe. Praktyczny wniosek jest prosty: przypadkowo przyjęta dodatkowa tabletka nie wymaga działań pilnych, ale też nie znosi zwykłych zasad — schematu się nie „przesuwa", tylko kontynuuje zgodnie z charakterystyką.
Jak uzyskać receptę na Ovulastan Forte online
Przed pierwszym i przed ponownym zastosowaniem charakterystyka wymaga pełnego wywiadu lekarskiego, w tym rodzinnego, wykluczenia ciąży, pomiaru ciśnienia i badania przedmiotowego. Dokładnie ten zestaw zbiera ankieta. Na stronie e-zdrowie.com wypełnia się ją, lekarz analizuje odpowiedzi i, jeśli lek jest odpowiedni, wystawia e-receptę: kod przychodzi wiadomością, a na jego podstawie każda polska apteka wyda opakowanie.
W ankiecie podaj zakrzepice, zatorowość płucną, zawał lub udar u siebie i u bliskich krewnych w młodym wieku, znane zaburzenia krzepnięcia, cukrzycę, nadciśnienie, choroby wątroby, zapalenie trzustki, nowotwory piersi, a także migrenę — i osobno to, czy bywa z ogniskowymi objawami neurologicznymi. Zgłoś, czy palisz i ile masz lat: po 35. roku życia połączenie palenia z antykoncepcją zmienia rachunek. Podaj wagę i wzrost, niedawny poród lub poronienie, planowane operacje. I wymień leki — przeciwpadaczkowe, ryfampicynę, antybiotyki, leki na HIV i dziurawiec: nie są zakazane, ale wymagają metody barierowej i dokładnych terminów.
