Jeanine®: skład i postać farmaceutyczna
Jedna tabletka powlekana zawiera 0,03 mg etynyloestradiolu i 2 mg zmikronizowanego dienogestu. W opakowaniu znajduje się 21 tabletek — wszystkie aktywne, a schemat przewiduje siedmiodniową przerwę.
Taka ilość hormonów zalicza preparat do doustnych środków antykoncepcyjnych o małej dawce substancji czynnych, nazywanych mikropigułkami. Istotne jest również to, że składnikiem gestagennym jest tutaj dienogest: właśnie z nim wiąże się drugie wskazanie preparatu, obok zapobiegania ciąży.
Jak działa Jeanine®
Jeanine® to doustny, jednofazowy środek antykoncepcyjny: dawka hormonów jest jednakowa w każdej tabletce cyklu. Substancjami czynnymi są dienogest jako gestagen i etynyloestradiol jako estrogen.
Poza działaniem antykoncepcyjnym preparat przynosi przewidywalne korzyści dodatkowe. Krwawienie odpowiadające miesiączce bywa zwykle krótsze i mniej obfite, a przez to zmniejsza się ryzyko niedokrwistości z niedoboru żelaza. Bóle miesiączkowe na ogół łagodnieją albo ustępują całkowicie.
Wskazania do stosowania
Pierwszym wskazaniem jest antykoncepcja doustna. Drugim — leczenie trądziku o umiarkowanym nasileniu u kobiet, które zdecydowały się na stosowanie doustnego środka antykoncepcyjnego, po niepowodzeniu odpowiedniego leczenia miejscowego lub doustnej antybiotykoterapii.
Decyzję o przepisaniu podejmuje się na podstawie indywidualnej oceny czynników ryzyka u konkretnej kobiety — przede wszystkim ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym tego ryzyka, które wiąże się właśnie z tym preparatem w porównaniu z innymi złożonymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi.
Sposób stosowania i dawkowanie
Tabletki przyjmuje się codziennie, mniej więcej o tej samej godzinie, w kolejności wskazanej na opakowaniu, w razie potrzeby popijając niewielką ilością płynu. Po jednej tabletce na dobę przez 21 kolejnych dni, następnie siedmiodniowa przerwa, podczas której zwykle występuje krwawienie z odstawienia — z reguły w 2.–3. dniu po ostatniej tabletce, i może ono trwać jeszcze po rozpoczęciu kolejnego opakowania.
| Sytuacja | Jak rozpocząć |
|---|---|
| Brak antykoncepcji hormonalnej w poprzednim miesiącu | od 1. dnia cyklu; przy starcie w 2.–5. dniu przez pierwsze 7 dni potrzebna jest metoda mechaniczna |
| Zmiana z innego złożonego środka antykoncepcyjnego | następnego dnia po ostatniej tabletce z substancjami czynnymi, nie później niż dzień po zwykłej przerwie |
| Zmiana z preparatu wyłącznie progestagennego | z minitabletki — w dowolnym dniu; z implantu lub wkładki — w dniu usunięcia; z iniekcji — w dniu planowanego wstrzyknięcia; przez pierwsze 7 dni potrzebna metoda mechaniczna |
| Po poronieniu w I trymestrze | natychmiast, dodatkowa antykoncepcja nie jest konieczna |
| Po porodzie lub poronieniu w II trymestrze | od 21. do 28. dnia; przy późniejszym starcie przez pierwsze 7 dni potrzebna metoda mechaniczna |
| W leczeniu trądziku | widoczna poprawa zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach, dalsza po 6; konieczność kontynuacji ocenia się po 3–6 miesiącach, a potem okresowo |
Preparat można odstawić w dowolnym momencie. Jeżeli przerywa się jego stosowanie, ponieważ planowana jest ciąża, warto poczekać na naturalną miesiączkę: pomoże to dokładniej określić przewidywaną datę porodu.
Przeciwwskazania
Większość zakazów wiąże się z zakrzepicą, pozostałe z wątrobą i nowotworami hormonozależnymi.
- nadwrażliwość na substancje czynne lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
- żylne lub tętnicze zaburzenia zakrzepowe i zakrzepowo-zatorowe obecnie albo w przeszłości — zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu;
- objawy zwiastunowe zakrzepicy obecnie lub w wywiadzie: przemijający napad niedokrwienny, dławica piersiowa;
- migrenowe bóle głowy z ogniskowymi objawami neurologicznymi w przeszłości;
- cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, a także poważny czynnik ryzyka zakrzepicy albo współwystępowanie kilku czynników;
- ciężka choroba wątroby obecnie lub w przeszłości — do czasu normalizacji prób wątrobowych, a także łagodne i złośliwe nowotwory wątroby;
- nowotwory hormonozależne lub ich podejrzenie, w tym nowotwory narządów płciowych i piersi;
- krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii, ciąża lub jej podejrzenie.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Badania epidemiologiczne wskazują na związek między stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem tętniczych i żylnych zaburzeń zakrzepowych oraz zakrzepowo-zatorowych — zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu, zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. Występują one rzadko, a ryzyko jest największe w pierwszym roku stosowania. W liczbach wygląda to tak: u kobiet przyjmujących preparaty z małą dawką estrogenu żylna choroba zakrzepowo-zatorowa rozwija się u około 4 na 10 000 rocznie wobec 0,5–3 na 10 000 u niestosujących; w ciąży wskaźnik wynosi 6 na 10 000.
Co zwiększa ryzyko
- wiek i palenie tytoniu — ryzyko rośnie wraz z liczbą papierosów, zwłaszcza po 35. roku życia;
- zakrzepica u rodziców lub rodzeństwa w młodym wieku: przy podejrzeniu predyspozycji genetycznej konieczna jest konsultacja specjalisty przed przepisaniem leku;
- otyłość ze wskaźnikiem masy ciała powyżej 30 kg/m²;
- dyslipoproteinemia, nadciśnienie tętnicze, migrena;
- wady zastawkowe serca, migotanie przedsionków;
- długotrwałe unieruchomienie, rozległy zabieg chirurgiczny, jakakolwiek operacja w obrębie kończyn dolnych;
- bardzo rzadko opisywano zakrzepicę o nietypowej lokalizacji — naczyń wątrobowych, krezkowych, nerkowych, mózgowych i siatkówkowych;
- współwystępowanie kilku czynników jest groźniejsze niż każdy z osobna.
Objawy, przy których stosowanie przerywa się natychmiast
Jednostronny ból lub obrzęk kończyny dolnej; nagły, silny ból w klatce piersiowej, promieniujący bądź nie promieniujący do lewego ramienia; nagła duszność; nagle rozpoczynający się kaszel; każdy nietypowy, silny i przedłużający się ból głowy; nagła częściowa lub całkowita utrata wzroku; podwójne widzenie; niewyraźna mowa lub afazja; zawroty głowy; zapaść z napadem padaczkowym lub bez niego; nagłe osłabienie albo znaczne zdrętwienie jednej strony lub części ciała; zaburzenia ruchowe; „ostry” brzuch.
Interakcje z lekami
Leki indukujące mikrosomalne enzymy wątrobowe przyspieszają eliminację hormonów płciowych i zmniejszają skuteczność zabezpieczenia. Należą do nich fenytoina, barbiturany, prymidon, karbamazepina, ryfampicyna, a także prawdopodobnie okskarbazepina, topiramat, felbamat, rytonawir, gryzeofulwina oraz preparaty z zielem dziurawca; metabolizm wątrobowy mogą zwiększać również inhibitory proteazy HIV i nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy. Osobną kwestią są antybiotyki: penicyliny i tetracykliny mogą zakłócać krążenie wątrobowo-jelitowe estrogenów i zmniejszać stężenie etynyloestradiolu.
Wynikają stąd praktyczne zasady. Podczas przyjmowania induktorów enzymów i przez kolejne 28 dni po nim potrzebna jest metoda mechaniczna; przy antybiotykach innych niż ryfampicyna i gryzeofulwina — do 7 dni po zakończeniu kuracji. Jeżeli okres ten wykracza poza bieżące opakowanie, następne rozpoczyna się natychmiast, bez siedmiodniowej przerwy. W przeciwną stronę działają inhibitory CYP3A4: dienogest jest substratem tego enzymu, dlatego azolowe leki przeciwgrzybicze takie jak ketokonazol, cymetydyna, werapamil, makrolidy, diltiazem, część leków przeciwdepresyjnych i sok grejpfrutowy zwiększają jego stężenie. Sam preparat może zmieniać stężenia innych leków — cyklosporyny w górę, lamotryginy w dół — oraz wpływać na wyniki badań laboratoryjnych, zwykle pozostawiając je w granicach wartości prawidłowych.
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży preparat jest przeciwwskazany. Jeżeli kobieta zajdzie w ciążę w trakcie stosowania, należy je przerwać. Warto zaznaczyć, że szeroko zakrojone badania epidemiologiczne nie wykazały ani zwiększenia ryzyka wad wrodzonych u dzieci kobiet stosujących złożone środki antykoncepcyjne przed zajściem w ciążę, ani działania teratogennego przy nieumyślnym przyjmowaniu we wczesnym okresie ciąży; dla samego tego preparatu takich badań jednak nie prowadzono.
Złożone środki antykoncepcyjne wpływają na laktację: zmniejszają ilość pokarmu i zmieniają jego skład. Niewielkie ilości steroidowych substancji antykoncepcyjnych i ich metabolitów przenikają do mleka matki. Dlatego do zakończenia karmienia piersią takich preparatów zasadniczo się nie zaleca.
Działania niepożądane
Najczęściej kobiety zgłaszają ból głowy i bolesność piersi. Znaczna część reakcji dotyczy sfery płciowej i cyklu.
- często: ból głowy, ból piersi;
- niezbyt często: zawroty głowy, migrena, obniżenie nastroju, zwiększony apetyt, nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, trądzik, wysypka, świąd, łysienie;
- niezbyt często ze strony cyklu: nieprawidłowe krwawienia z odstawienia, krwawienie międzymiesiączkowe, powiększenie i obrzęk piersi, bolesne miesiączkowanie, upławy, torbiel jajnika, ból w miednicy;
- niezbyt często inne: zapalenie pochwy i sromu, kandydoza pochwy, nadciśnienie lub niedociśnienie;
- rzadko, ale poważnie: udar mózgu i zaburzenia krążenia mózgowego, zakrzepica lub zator tętnicy płucnej, zakrzepowe zapalenie żył, nagła utrata słuchu;
- rzadko: niedokrwistość, nadwrażliwość, depresja, bezsenność, agresja, tachykardia, astma, zapalenie żołądka, zapalenie jelit, dysplazja szyjki macicy, torbiele przydatków i piersi, dyspareunia;
- rzadko ze strony skóry: alergiczne i atopowe zapalenie skóry, wyprysk, łuszczyca, ostuda, zaburzenia pigmentacji, łojotok, hirsutyzm, nadmierne pocenie się;
- częstość nieznana: zmiany nastroju, zmniejszenie lub zwiększenie libido, nietolerancja soczewek kontaktowych, pokrzywka, rumień guzowaty i wielopostaciowy.
Osobną grupę stanowią rzadkie doniesienia o wirylizacji oraz o mięśniaku gładkim macicy. Każdy z wymienionych wyżej objawów zakrzepicy wymaga nie obserwacji, lecz natychmiastowego przerwania stosowania i kontaktu z lekarzem.
Przedawkowanie
Nie ma doniesień o ciężkich działaniach niepożądanych po jednoczesnym zażyciu wielu tabletek. Mogą wystąpić nudności, wymioty lub krwawienie z dróg rodnych.
Antidotum nie istnieje, leczenie jest objawowe. Taka sytuacja zwykle nie wymaga osobnej interwencji, ale warto powiadomić o niej lekarza — choćby po to, by ustalić, czy ochrona przed ciążą w bieżącym cyklu została zachowana.
Jak otrzymać receptę na Jeanine® online
Jeanine® wydawana jest na receptę, a przepisuje się ją po ocenie indywidualnych czynników ryzyka — przede wszystkim zakrzepowych. Podczas konsultacji online lekarz przeanalizuje Państwa historię, choroby współistniejące, palenie tytoniu i przyjmowane leki oraz rozstrzygnie, czy ten preparat jest odpowiedni, czy rozsądniej wybrać środek z innej grupy.
Jeżeli nie ma przeciwwskazań, lekarz wystawi receptę elektroniczną, wyjaśni, jak rozpocząć stosowanie w Państwa sytuacji i co robić przy pominiętej tabletce, a w leczeniu trądziku — kiedy oceniać efekt i czy warto kontynuować kurację.
