Daylette: skład i postać
Jedna tabletka powlekana zawiera 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu. Opakowanie liczy 28 dni i to jest tu istotne: ostatni rząd na blistrze to zielone tabletki placebo, substancji czynnych w nich nie ma. Przerwy w przyjmowaniu zatem w ogóle nie ma, a zwyczajową pauzę zastąpiono dniami z pustymi tabletkami.
Taka budowa opakowania rozwiązuje jedno zadanie — usuwa ze schematu tydzień, w którym kobieta nic nie przyjmuje i łatwo traci rachubę. Tabletki idą w kolejności wskazanej na blistrze, codziennie i mniej więcej o tej samej porze, w razie potrzeby popijane płynem.
Jak działa Daylette
Efekt antykoncepcyjny wynika z kilku czynników, z których najważniejsze to zahamowanie owulacji i zmiany w endometrium. Połową progestagenową jest tu drospirenon, a różni się on od typowych progestagenów zestawem dodatkowych właściwości: w dawkach terapeutycznych ma działanie przeciwandrogenne i niewielkie przeciwmineralokortykosteroidowe, ale nie ma ani estrogennego, ani glikokortykosteroidowego. Właśnie dlatego jego profil farmakologiczny jest bliski profilowi naturalnego progesteronu. Właściwość przeciwmineralokortykosteroidowa zostawia też ślad laboratoryjny: drospirenon zwiększa aktywność reninową osocza i stężenie aldosteronu.
| Parametr po 6 miesiącach | Połączenie | Placebo |
| Zmniejszenie liczby zmian zapalnych | 49,3% | 33,7% |
| Zmniejszenie liczby zmian niezapalnych | 40,6% | 22,1% |
| Zmniejszenie łącznej liczby zmian | 44,6% | 28,1% |
| Skóra „czysta" lub „prawie czysta" w skali ISGA | 18,6% | 6,8% |
Liczby w tabeli pochodzą z dwóch wieloośrodkowych, podwójnie ślepych, randomizowanych badań kontrolowanych placebo u kobiet z umiarkowanym trądzikiem pospolitym; różnica wobec placebo wyniosła odpowiednio 15,6%, 18,5%, 16,5% i 11,8% i była znamienna statystycznie. To następstwo przeciwandrogennego działania drospirenonu, a w rozdziale o działaniach niepożądanych umiarkowany trądzik wymieniono wprost jako drugi kontekst stosowania tego połączenia.
Wskazania
Wskazanie jest dokładnie jedno: antykoncepcja doustna. Wszystko, co powiedziano o trądziku, mieści się w rozdziale o działaniu i opisuje właściwości połączenia drospirenonu z etynyloestradiolem, ale samodzielnym wskazaniem nie jest — przepisywania leku „na pryszcze" charakterystyka nie proponuje.
W praktyce znaczy to, że poprawę skóry można traktować jako efekt towarzyszący, jeśli antykoncepcja jest potrzebna dla niej samej, ale nie jako powód rozpoczęcia. Decyzję podejmuje lekarz i waży ją nie stanem skóry, lecz listą przeciwwskazań, jedną z najdłuższych wśród złożonych środków antykoncepcyjnych.
Sposób stosowania i dawkowanie
Schemat jest prosty do granic: po jednej tabletce na dobę przez 28 dni z rzędu, bez ani jednej przerwy. Każde kolejne opakowanie zaczyna się nazajutrz po ostatniej tabletce poprzedniego — przyjmowanie nie ustaje więc nigdy, dopóki trwa antykoncepcja. Kolejności tabletek na blistrze zmieniać nie wolno: to ona wyznacza, którego dnia kobieta dostaje hormony, a którego placebo.
Krwawienie z odstawienia zaczyna się zwykle drugiego lub trzeciego dnia po przejściu na zielone tabletki placebo z ostatniego rzędu i może nie skończyć się przed początkiem nowego opakowania. To nie usterka i nie powód, by odkładać kolejny blister: w schemacie bez przerwy nowe opakowanie zaczyna się niezależnie od tego, czy krwawienie trwa.
Przeciwwskazania
Większość zakazów dotyczy naczyń i krzepnięcia. Leku nie stosuje się przy zakrzepicy żylnej obecnie lub w przeszłości — zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej; przy zakrzepicy tętniczej obecnie lub w przeszłości, na przykład zawale, albo przy jej objawach zwiastunowych w rodzaju dławicy piersiowej i przemijających napadów niedokrwienia; przy udarze mózgu obecnie lub w wywiadzie. Tu też należą poważny albo liczne czynniki ryzyka zakrzepicy tętniczej — cukrzyca ze zmianami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie, ciężka dyslipoproteinemia — oraz skłonność do zakrzepicy: oporność na aktywowane białko C, niedobór antytrombiny III, białka C lub białka S, hiperhomocysteinemia, przeciwciała antyfosfolipidowe.
Druga grupa wiąże się z narządami wewnętrznymi, a jeden jej punkt wyróżnia ten lek wśród innych złożonych środków antykoncepcyjnych — ciężka lub ostra niewydolność nerek, zakaz wynikający z właściwości drospirenonu. Obok stoją ciężka choroba wątroby obecnie lub w przeszłości do czasu normalizacji prób, nowotwory wątroby, zapalenie trzustki z ciężką hipertrójglicerydemią obecnie lub w wywiadzie. Trzecia grupa to stany hormonozależne i niejasne: obecność lub podejrzenie złośliwego nowotworu zależnego od hormonów płciowych, krwawienie z pochwy o nieustalonej przyczynie, migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie, nadwrażliwość na składniki.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
O żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej charakterystyka mówi z nietypową ostrożnością we wnioskach. Wiadomo, że ryzyko jest najwyższe w pierwszym roku stosowania jakiegokolwiek środka złożonego i że przy małej dawce estrogenu wynosi od 20 przypadków na 100 000 osobolat dla preparatów drugiej generacji do 40 dla preparatów trzeciej, podczas gdy u kobiet niestosujących antykoncepcji od 5 do 10; zgonem kończy się 1-2%. Duże prospektywne badanie kohortowe z trzema ramionami wykazało, że u kobiet na połączeniu etynyloestradiolu z drospirenonem w dawkach 0,03 i 3 mg częstość mieści się w tym samym zakresie co przy lewonorgestrelu. Dalej pada jednak wprost zastrzeżenie: ryzyko przy stosowaniu właśnie tego leku nie jest obecnie znane. Objawy, przy których trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza, wymieniono szczegółowo: jednostronny ból lub obrzęk nogi, nagły ból w klatce piersiowej, duszność, napad kaszlu, bardzo silny ból głowy, utrata wzroku lub podwójne widzenie, zaburzenia mowy, osłabienie albo zdrętwienie połowy ciała, „ostry brzuch". Ryzyko podnoszą wiek, wywiad rodzinny, otyłość, długotrwałe unieruchomienie i operacje — przed planowym zabiegiem przyjmowanie przerywa się na 4 tygodnie i wznawia nie wcześniej niż 2 tygodnie po odzyskaniu sprawności ruchowej.
Drugi wątek to potas i jest on swoisty dla drospirenonu. Progestagenowy składnik leku jest antagonistą aldosteronu i ma właściwości oszczędzające potas, ale w większości przypadków wzrostu potasu nie należy się spodziewać. Jednak w badaniu klinicznym u części pacjentek z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek, przyjmujących preparaty oszczędzające potas, stężenie potasu w surowicy nieznacznie, choć nieistotnie, rosło. Dlatego przy niewydolności nerek, przy wyjściowym potasie blisko górnej granicy normy i zwłaszcza przy równoczesnym stosowaniu preparatów oszczędzających potas kontroluje się potas w pierwszym cyklu leczenia. Poza tym: metaanaliza 54 badań wykazała nieznacznie zwiększone względne ryzyko raka piersi u kobiet stosujących obecnie — 1,24 — które zanika w ciągu 10 lat po odstawieniu; przy stosowaniu ponad 5 lat notowano zwiększone ryzyko raka szyjki macicy, ale udziału zachowań seksualnych i wirusa brodawczaka w tych wynikach nie znamy. Przy dziedzicznym obrzęku naczynioruchowym estrogeny z zewnątrz mogą nasilić jego objawy.
Interakcje z innymi lekami
Główny mechanizm to indukcja enzymów wątrobowych, przyspieszająca klirens hormonów płciowych; skutkiem są krwawienia śródcykliczne i utrata działania antykoncepcyjnego. Należą tu fenytoina, barbiturany, prymidon, karbamazepina, ryfampicyna, bosentan, leki przeciw HIV — rytonawir i newirapina — a także prawdopodobnie okskarbazepina, topiramat, felbamat, gryzeofulwina i dziurawiec. Maksimum indukcji przychodzi po około 10 dniach, ale utrzymuje się co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu leczenia. Stąd zasady zabezpieczenia: przy krótkim, do tygodnia, leczeniu dowolnym induktorem poza ryfampicyną stosuje się dodatkowo metodę mechaniczną w trakcie i przez 7 dni po nim; przy ryfampicynie — cały kurs i 28 dni po; przy innych antybiotykach — do 7 dni po zakończeniu. Osobno zapisano: jeśli takie leczenie trwa po wyczerpaniu tabletek aktywnych, zielone tabletki placebo się wyrzuca, a nowe opakowanie zaczyna od razu, a przy długim przyjmowaniu induktorów zaleca się przejście na metodę niehormonalną.
Druga część interakcji wiąże się już nie z enzymami, lecz z potasem i laboratorium. Główne metabolity drospirenonu powstają bez udziału cytochromu P-450, więc inhibitory tego układu prawdopodobnie nie wpływają na jego metabolizm, a ryzyko wpływu samego drospirenonu w dawce 3 mg na metabolizm innych leków uznano za małe — sprawdzano to na omeprazolu, symwastatynie i midazolamie. Istotnego wpływu na potas w surowicy przy równoczesnym stosowaniu z inhibitorami ACE lub niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi u pacjentek bez niewydolności nerek nie wykazano. Ale z antagonistami aldosteronu i diuretykami oszczędzającymi potas badań nie prowadzono i wtedy potas oznacza się już w pierwszym cyklu. Wreszcie steroidy antykoncepcyjne zaburzają szereg parametrów laboratoryjnych — wątrobowych, tarczycy, nadnerczy i nerek, białek transportowych, krzepnięcia — choć zmiany zwykle mieszczą się w normie.
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży lek nie jest wskazany, a jeśli ciąża wystąpiła w trakcie stosowania, preparat odstawia się natychmiast. Zakrojone szeroko badania epidemiologiczne nie wykazały ani zwiększonego ryzyka wad wrodzonych u dzieci kobiet stosujących złożone środki przed zajściem w ciążę, ani działania teratogennego przy nieumyślnym przyjmowaniu w ciąży. W badaniach na zwierzętach działania niepożądane w okresie ciąży i laktacji jednak stwierdzono i całkiem wykluczyć ich u człowieka nie można, choć ogólne doświadczenie ze stosowaniem takich środków na nie nie wskazuje. O samym połączeniu drospirenonu z etynyloestradiolem danych jest zbyt mało, by wnioskować o wpływie na ciążę i stan płodu czy noworodka.
Z karmieniem sytuacja jest wyraźniejsza. Złożone środki antykoncepcyjne mogą wpływać na laktację, zmniejszając ilość mleka i zmieniając jego skład, dlatego zwykle nie zaleca się ich do czasu całkowitego odstawienia dziecka od piersi. Niewielkie ilości steroidów antykoncepcyjnych i ich metabolitów są przy tym wydzielane z mlekiem i mogą wpływać na dziecko.
Działania niepożądane
Często zdarzają się chwiejność emocjonalna, ból głowy, nudności, ból piersi, krwotok maciczny i brak miesiączki. Niezbyt często — depresja, zmniejszenie popędu płciowego, nerwowość, senność, zawroty głowy, parestezje, migrena, żylaki, wzrost ciśnienia, ból brzucha, wymioty, niestrawność, wzdęcia, zapalenie żołądka, biegunka, trądzik, świąd, wysypka, ból pleców i kończyn, kurcze mięśni, kandydoza pochwy, ból w obrębie miednicy, powiększenie piersi, wydzielina z pochwy, uderzenia gorąca, zaburzenia miesiączkowania, osłabienie, pocenie, obrzęki i zwiększenie masy ciała.
Rzadkie reakcje wymieniono długą listą: kandydoza, niedokrwistość, trombocytemia, reakcja alergiczna, zaburzenia endokrynologiczne, zmiany łaknienia, hiperkaliemia i hiponatremia, bezsenność, drżenie, zapalenie spojówek i suchość oczu, tachykardia, zapalenie żyły, krwawienie z nosa, omdlenia, ból i zapalenie woreczka żółciowego, ostuda, egzema, łysienie, rumień guzowaty, torbiele piersi i jajników, polipy szyjki macicy, atrofia endometrium. Osobno wyróżniono ciężkie działania wspólne dla grupy: żylna i tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa, nadciśnienie, nowotwory wątroby, a także stany, których związku ze stosowaniem nie ustalono — choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, padaczka, migrena, mięśniak macicy, porfiria, toczeń rumieniowaty, opryszczka ciężarnych, pląsawica Sydenhama, żółtaczka cholestatyczna. Raka piersi rozpoznaje się u stosujących antykoncepcję nieco częściej, ale ponieważ przed 40. rokiem życia występuje rzadko, przyrost liczby przypadków jest niewielki, a związku przyczynowego nie znamy.
Przedawkowanie
Przypadków przedawkowania preparatów z drospirenonem i etynyloestradiolem dotąd nie opisano. O możliwych objawach trzeba wnioskować z ogólnego doświadczenia z innymi złożonymi środkami antykoncepcyjnymi: przy nadmiarze tabletek aktywnych możliwe są nudności, wymioty i niewielkie krwawienie z pochwy u młodych dziewcząt.
Antidotum nie istnieje, dalsze leczenie powinno być objawowe. Z praktycznych wniosków ważny jest jeden: pomylona kolejność tabletek czy jedna przyjęta nadprogramowo nie wymagają działań pilnych, ale też nie znoszą schematu — przyjmowanie kontynuuje się według blistra, a nie „przesuwa" wstecz.
Jak uzyskać receptę na Daylette online
Ten lek ma cechę, o którą lekarz pyta osobno — drospirenon zatrzymuje potas, więc nerki znaczą w ankiecie nie mniej niż naczynia. Na stronie e-zdrowie.com wypełniasz ankietę medyczną, lekarz analizuje odpowiedzi i, jeśli lek jest odpowiedni, wystawia e-receptę: kod przychodzi wiadomością, a na jego podstawie każda polska apteka wyda opakowanie.
Zacznij od nerek: jakiekolwiek ich choroby, dializy, ostatnie badania z odchyleniami i to, czy bierzesz diuretyki oszczędzające potas albo antagonistów aldosteronu — te połączenia nie są zakazane, ale wymagają sprawdzenia potasu w pierwszym cyklu. Dalej blok naczyniowy: przebyte zakrzepice i zatorowość płucna, zawał i udar — własne oraz u bliskich krewnych w młodym wieku — zaburzenia krzepnięcia, ciężkie nadciśnienie, cukrzyca z powikłaniami. Opisz wątrobę: zapalenia, nowotwory, zapalenie trzustki z wysokimi trójglicerydami. Nie pomiń migreny i koniecznie doprecyzuj, czy bywa z ogniskowymi objawami neurologicznymi: to już nie ostrzeżenie, lecz zakaz. I wymień leki przyspieszające eliminację hormonów — przeciwpadaczkowe, ryfampicynę, leki na HIV, dziurawiec.
