Atrodil: skład i postać
Jedna dawka inhalacyjna zawiera 21 µg bromku ipratropiowego jednowodnego, co odpowiada 20 µg bromku ipratropiowego. To aerozol dozowany w pojemniku pod ciśnieniem, przewidziany na 200 dawek. Pojemnik nie jest przezroczysty i nie da się zobaczyć, czy już jest pusty — stąd wszystkie zasady obchodzenia się z nim, rozpisane w charakterystyce dokładniej niż przy większości inhalatorów.
| Kiedy | Co zrobić |
| Przed każdym użyciem | wstrząsnąć inhalatorem, ale nie zbyt energicznie |
| Inhalator nowy albo nieużywany 3 dni i dłużej | wstrząsnąć i uwolnić 2 dawki w powietrze, sprawdzając działanie |
| Potrzebna druga dawka z rzędu | odczekać co najmniej minutę, ponownie wstrząsnąć i powtórzyć |
| Raz w tygodniu | zdjąć nasadkę i pojemnik, przepłukać ustnik ciepłą wodą i wysuszyć na powietrzu |
| 200 dawek wykorzystanych | wymienić inhalator, choćby w pojemniku został jeszcze roztwór |
Każdy z tych punktów ma praktyczny sens. Resztka roztworu po dwustu dawkach jeszcze jest, ale pełnej dawki może już nie zapewnić. Ustnik myje się po to, by lek nie odkładał się na ściankach i nie zablokował inhalatora, i suszy wyłącznie na powietrzu, bez urządzeń grzewczych. Plastikowy ustnik zaprojektowano właśnie do tego aerozolu: używać go z innym aerozolem, tak jak i tego aerozolu z cudzym ustnikiem, nie wolno. Pojemnik jest pod ciśnieniem — nie otwiera się go siłą i nie wystawia na temperaturę powyżej 50°C.
Jak działa Atrodil
O szybkości działania charakterystyka uprzedza osobno i jest to ważniejsze od każdej teorii: początek działania bromku ipratropiowego jest wolniejszy niż wziewnych sympatykomimetyków rozszerzających oskrzela. Lek nie pracuje więc tam, gdzie potrzebny jest efekt natychmiastowy. Mechanizm ma zasadniczo inny: substancją czynną jest czwartorzędowa pochodna amoniowa o właściwościach przeciwcholinergicznych, czyli parasympatykolitycznych.
Z badań przedklinicznych wynika, że jako antagonista acetylocholiny — neuroprzekaźnika uwalnianego z nerwu błędnego — substancja hamuje odruchy przewodzone drogą tego nerwu. Dalej łańcuch schodzi na poziom komórkowy: leki przeciwcholinergiczne zapobiegają zwiększeniu wewnątrzkomórkowego stężenia jonów wapnia, a sam efekt acetylocholiny na receptory muskarynowe mięśni gładkich oskrzeli osiągany jest przez układ drugiego przekaźnika — trójfosforanu inozytolu i diacyloglicerolu. Mówiąc prościej, lek nie pobudza rozszerzenia oskrzeli wprost, tylko znosi polecenie ich zwężenia.
Wskazania
Wskazanie jest jedno i sformułowane przez rolę leku: stosuje się go jako produkt rozszerzający oskrzela w leczeniu podtrzymującym stanów skurczowych oskrzeli. Chorób wymieniono przy tym dwa kręgi: przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, obejmującą przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedmę płuc, oraz astmę oskrzelową.
Słowem kluczowym jest tu „podtrzymujące". Wiąże się ono z tym, co powiedziano o szybkości nastania efektu: lek pomyślany jest na regularne przyjmowanie i utrzymanie stanu, a nie na przerwanie nagłego napadu. Właśnie dlatego w części o dawkowaniu zapisano osobno, że przy nagłej lub gwałtownie nasilającej się duszności trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, a nie zwiększać liczbę inhalacji.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dawkę dostosowuje się do indywidualnych potrzeb pacjenta, a w trakcie leczenia powinien on pozostawać pod opieką lekarza. Jeśli lekarz nie przepisze inaczej, dorosłym i dzieciom powyżej 6 lat zaleca się 2 odmierzone dawki cztery razy na dobę. Zalecanej dawki dobowej nie wolno przekraczać ani w leczeniu stanów ostrych, ani w leczeniu podtrzymującym, a górna granica to 12 rozpyleń na dobę. Samo pojawienie się potrzeby zwiększania dawki zinterpretowano w charakterystyce jednoznacznie: to znak, że do leczenia trzeba dołączyć inne produkty, a nie zwiększać ten.
Osobno zapisano, kiedy zgłaszać się do lekarza. Po pierwsze, jeśli leczenie nie przynosi znaczącej poprawy albo stan się pogarsza — wtedy lekarz ustala nowy plan leczenia. Po drugie, bezzwłocznie — przy nagłej lub gwałtownie nasilającej się duszności. Dla dzieci obowiązuje warunek dodatkowy: informacji o stosowaniu u nich jest za mało, więc aerozol stosuje się tylko po przepisaniu przez lekarza i pod kontrolą osoby dorosłej. I uwaga ogólna, którą charakterystyka zamyka ten rozdział: właściwe stosowanie ma istotne znaczenie dla skuteczności terapii, dlatego instrukcję użycia inhalatora trzeba przeczytać uważnie.
Przeciwwskazania
Zakaz jest tu jeden: nadwrażliwość na substancję czynną, na atropinę i jej pochodne albo na którąkolwiek substancję pomocniczą. Wzmianka o atropinie nie jest przypadkowa — bromek ipratropiowy należy do tej samej rodziny przeciwcholinergicznej, a nietolerancja jednego jej członka rozciąga się na pozostałe.
Wszystko inne, czego można by się w tym rozdziale spodziewać, wyniesiono do ostrzeżeń i sformułowano jako ostrożność, nie jako zakaz: choroby utrudniające odpływ moczu, skłonność do jaskry z wąskim kątem przesączania, mukowiscydoza. Różnica jest istotna. Te stany nie wykluczają przepisania leku, ale wymagają, by lekarz wiedział o nich zawczasu i rozumiał, czego pilnować.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Najobszerniejsza część rozdziału dotyczy oczu, a przyczyną jest sposób podawania leku. Opisano nieliczne doniesienia o powikłaniach ze strony narządu wzroku — rozszerzeniu źrenic, zwiększeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego, jaskrze z wąskim kątem przesączania, bólu oczu — po kontakcie aerozolu z oczami; mowa i o samym bromku ipratropiowym, i o jego połączeniu z agonistą receptorów β2-adrenergicznych. Objawy ostrej jaskry z wąskim kątem opisano tak, by dało się je rozpoznać samemu: ból lub dyskomfort oka, niewyraźne widzenie, tęczowa obwódka wokół źródła światła albo zmienione widzenie kolorów wraz z zaczerwienieniem oczu wskutek przekrwienia spojówki i obrzęku rogówki. Przy wystąpieniu któregokolwiek połączenia tych objawów rozpoczyna się leczenie kroplami zwężającymi źrenicę i natychmiast zasięga porady specjalisty. Profilaktyka jest prosta: pilnować, by mgiełka aerozolu nie dostała się do oczu; przy podawaniu przez maskę kontrolowaną manualnie ryzyko jest mniejsze.
Pozostałe ostrzeżenia są krótsze. Reakcje nadwrażliwości typu natychmiastowego są możliwe — potwierdzają to rzadkie przypadki wysypki, pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, obrzęku błony śluzowej jamy ustnej i gardła, skurczu oskrzeli oraz anafilaksji. Ostrożności wymagają choroby utrudniające odpływ moczu, na przykład rozrost gruczołu krokowego czy zwężenie szyi pęcherza moczowego. Pacjenci z mukowiscydozą są bardziej podatni na zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego i leki przeciwcholinergiczne podaje się im ostrożnie. Jak przy innych lekach wziewnych możliwy jest skurcz oskrzeli z nagłym nasileniem świszczącego oddechu: wtedy niezwłocznie podaje się szybko działający wziewny lek rozszerzający oskrzela, przyjmowanie ipratropium się przerywa, stan ocenia na nowo i w razie potrzeby wdraża inne leczenie. W składzie jest etanol — 8,42 mg bezwodnego alkoholu na jedną odmierzoną dawkę, czyli mniej niż 100 mg na dawkę. Badań wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów nie przeprowadzono, ale zawroty głowy, zaburzenia akomodacji, rozszerzenie źrenic i zaburzenia widzenia są możliwe, a przy ich wystąpieniu unika się czynności niebezpiecznych, takich jak prowadzenie samochodu.
Interakcje z innymi lekami
Rozdział interakcji jest przy tym leku jednym z najkrótszych i składa się właściwie z dwóch myśli. Pierwsza: produkty oddziałujące na receptory β-adrenergiczne oraz produkty ksantynowe mogą nasilać działanie rozszerzające oskrzela. To nie ostrzeżenie, lecz opis zgodności — łączenie ipratropium z β2-agonistami i teofiliną należy do zwykłej praktyki w obturacyjnych chorobach płuc.
Druga myśl dotyczy własnej grupy. Badań długotrwałego stosowania bromku ipratropiowego z innymi produktami przeciwcholinergicznymi nie przeprowadzono i właśnie dlatego takiego długotrwałego łączenia się nie zaleca. Warto zwrócić uwagę na sformułowanie: to nie udowodniona szkoda, lecz brak danych, z którego wyciągnięto ostrożny wniosek. W praktyce znaczy to, że jeśli masz już przepisany inny lek przeciwcholinergiczny — wziewny czy inny — lekarz powinien o tym wiedzieć.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwa stosowania bromku ipratropiowego w okresie ciąży nie ustalono. Dlatego decyzję podejmuje się przez zważenie: trzeba rozważyć, czy korzyści terapeutyczne ze stosowania leku przy potwierdzonej lub podejrzewanej ciąży przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla płodu. Pewną podstawę do spokoju daje przedklinika: badania nie wykazały embriotoksycznego ani teratogennego wpływu bromku ipratropiowego podanego wziewnie lub donosowo w dawkach znacznie przekraczających zalecane u ludzi.
Czy bromek ipratropiowy przenika do mleka kobiecego, nie wiadomo. Charakterystyka uznaje za mało prawdopodobne, by substancja przedostała się do organizmu niemowlęcia w znaczącej ilości — ale i tak wymaga ostrożności przy stosowaniu u karmiących. Co do płodności, badania przedkliniczne nie wykazały negatywnego wpływu, a danych klinicznych o wpływie bromku ipratropiowego na płodność nie ma.
Działania niepożądane
Znaczną część działań niepożądanych da się przypisać przeciwcholinergicznym właściwościom substancji, a część temu, że jest to lek wziewny: jak każdy aerozol może wywołać objawy miejscowego podrażnienia. W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszano ból głowy, podrażnienie gardła, kaszel, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego wraz z zaparciami, biegunką i wymiotami, a także nudności i zawroty głowy.
Według układów obraz wygląda tak. Często — ból i zawroty głowy, podrażnienie gardła i kaszel, suchość w jamie ustnej, nudności i zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego. Niezbyt często — nadwrażliwość i reakcje anafilaktyczne; ze strony oczu niewyraźne widzenie, rozszerzenie źrenic, zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskra, ból oka, aureola wzrokowa, przekrwienie spojówki i obrzęk rogówki; ze strony serca kołatanie serca i częstoskurcz nadkomorowy; skurcz oskrzeli, w tym paradoksalny, skurcz krtani, obrzęk błony śluzowej gardła i suchość w gardle; biegunka, zaparcia, wymioty, zapalenie i obrzęk jamy ustnej; wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy; zatrzymanie moczu. Rzadko notowano zaburzenia akomodacji, migotanie przedsionków, przyspieszenie czynności serca i pokrzywkę.
Przedawkowanie
Objawy, jakich można się spodziewać, są niewielkie i znajome: suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaburzenia akomodacji i przyspieszenie czynności serca. To łagodne ogólnoustrojowe objawy działania przeciwcholinergicznego — te same, które wymieniono wśród działań niepożądanych przy zwykłym stosowaniu, tyle że tutaj rozpatruje się je jako następstwo przekroczenia dawki.
Objawów typowych właśnie dla przedawkowania natomiast nie stwierdzono, a wyjaśnienie pada od razu: lek ma szeroki zakres terapeutyczny i podawany jest miejscowo. Poważnych objawów działania przeciwcholinergicznego przy przedawkowaniu spodziewać się nie należy. W praktyce oznacza to, że zbędne naciśnięcie pojemnika nie wymaga działań pilnych — ale też nie znosi pułapu 12 rozpyleń na dobę ustalonego w części o dawkowaniu.
Jak uzyskać receptę na Atrodil online
Przy tym inhalatorze najczęściej myli się jedno: bierze się go za lek ratunkowy. Początek działania ipratropium jest wolniejszy niż wziewnych sympatykomimetyków, a przepisuje się go do leczenia podtrzymującego, więc lekarz musi zrozumieć, co dokładnie tym lekiem znosisz i czym posługujesz się w napadzie. Na stronie e-zdrowie.com wypełniasz ankietę medyczną, lekarz analizuje odpowiedzi i, jeśli lek jest odpowiedni, wystawia e-receptę: kod przychodzi wiadomością, a na jego podstawie każda polska apteka wyda inhalator.
W ankiecie podaj rozpoznanie — przewlekła obturacyjna choroba płuc czy astma oskrzelowa — i wymień wszystkie inhalatory, z których korzystasz, łącznie z ratunkowym. Napisz, ile rozpyleń na dobę potrzebujesz teraz: zbliżanie się do dwunastu oznacza, że schemat trzeba zmienić, a nie zwiększać dawkę. Koniecznie zgłoś jaskrę albo skłonność do jaskry z wąskim kątem, rozrost gruczołu krokowego i wszelkie trudności z oddawaniem moczu, mukowiscydozę, nietolerancję atropiny i jej pochodnych, ciążę i karmienie. Osobno wymień inne leki przeciwcholinergiczne, jeśli je masz przepisane: ich długotrwałe łączenie z ipratropium nie jest zalecane. I podaj wiek dziecka, jeśli recepta jest dla niego: lek stosuje się od 6 lat i tylko pod kontrolą osoby dorosłej.
