Unidox Solutab®: skład i postać farmaceutyczna
Unidox Solutab® jest dostępny w tabletkach do sporządzania zawiesiny doustnej. Jedna tabletka zawiera 100 mg doksycykliny w postaci doksycykliny jednowodnej.
Tabletkę rozmieszuje się w co najmniej 50 ml wody do uzyskania jednorodnej zawiesiny i wypija natychmiast po przygotowaniu, w pozycji siedzącej lub stojącej i na długo przed położeniem się spać — zmniejsza to ryzyko zapalenia i owrzodzenia przełyku. Zawiesinę zaleca się przyjmować podczas posiłku. Linia podziału na tabletce nie służy do dzielenia dawki.
Jak działa Unidox Solutab®
Doksycyklina wiąże się z podjednostką 30S rybosomów bakteryjnych i tym samym hamuje syntezę białek. Namnażanie bakterii zostaje zatrzymane, czyli działanie leku jest bakteriostatyczne, a nie bakteriobójcze.
Spektrum działania jest szerokie: doksycyklina jest aktywna wobec wielu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, w tym drobnoustrojów wewnątrzkomórkowych. Właśnie dlatego lek stosuje się w zakażeniach wywołanych przez patogeny, na które nie działa wiele innych antybiotyków.
Wskazania do stosowania
Doksycyklinę przepisuje się dorosłym i dzieciom w łagodnym, pozaszpitalnym zapaleniu płuc, w tym w zakażeniach wywołanych przez patogeny atypowe — Chlamydophila pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae i Chlamydophila psittaci — a także w zaostrzeniu przewlekłego zapalenia oskrzeli.
Inne wskazania to zakażenia układu moczowo-płciowego przenoszone drogą płciową: wywołane przez Chlamydia trachomatis, w tym niepowikłane zakażenia cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu, nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej wywołane przez Ureaplasma urealyticum, wrzód miękki, ziarniniak pachwinowy i ziarnica weneryczna; jako lek alternatywny doksycyklinę stosuje się w rzeżączce i kile. Ponadto używa się jej w trądziku pospolitym, gdy konieczny jest antybiotyk, w cholerze i jako leczenie wspomagające w zakażeniach Entamoeba, w boreliozie, zapaleniu spojówek wywołanym przez Chlamydia trachomatis, gorączce Q, riketsjozach, durze powrotnym, dżumie, tularemii, brucelozie, wąglu, ornitozie, leptospirozie, pasterelozie, a także w malarii wywołanej przez oporne na chlorochinę Plasmodium falciparum i w jej profilaktyce. W zakażeniach wywołanych przez Salmonella spp. tetracyklin się nie stosuje.
Sposób stosowania i dawkowanie
Schemat przyjmowania doksycykliny różni się od pozostałych tetracyklin, a przekroczenie zalecanej dawki zwiększa częstość działań niepożądanych. Dorosłym i młodzieży od 12 do 18 lat w ostrych zakażeniach pierwszego dnia podaje się 200 mg jednorazowo lub w dwóch dawkach, następnie po 100 mg na dobę; w cięższych zakażeniach 200 mg na dobę przyjmuje się przez cały okres leczenia. Leczenie trwa zwykle 5–10 dni i jest kontynuowane jeszcze co najmniej 24–48 godzin po ustąpieniu objawów i gorączki, a w zakażeniach wywołanych przez paciorkowce β-hemolizujące — nie krócej niż 10 dni, aby zapobiec ostremu zapaleniu stawów lub kłębuszkowemu zapaleniu nerek.
| Wskazanie | Schemat |
|---|---|
| Niepowikłane zakażenia cewki moczowej, szyjki macicy i odbytu wywołane przez Chlamydia trachomatis, nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej | 100 mg 2 razy na dobę, 7 dni |
| Ostre zapalenie najądrza i jądra wywołane przez Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae | 100 mg 2 razy na dobę, 10 dni |
| Kiła pierwotna i wtórna | 200 mg 2 razy na dobę, 2 tygodnie |
| Ziarnica weneryczna | 200 mg na dobę, 21 dni |
| Borelioza | 200 mg na dobę, 14–21 dni we wczesnych stadiach, do miesiąca w późniejszych |
| Profilaktyka wąglika po narażeniu | 100 mg 2 razy na dobę, 60 dni |
Dzieci
Dzieciom poniżej 8 lat doksycykliny się nie podaje ze względu na ryzyko trwałego przebarwienia zębów. U dzieci od 8 do 12 lat zastosowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy inne leki są niedostępne, prawdopodobnie nieskuteczne lub przeciwwskazane: przy masie ciała do 45 kg dawka początkowa wynosi 4,4 mg na kg jednorazowo lub w dwóch dawkach, następnie 2,2 mg na kg, a w cięższych zakażeniach do 4,4 mg na kg przez cały okres leczenia; przy masie powyżej 45 kg dawki są takie jak u dorosłych. Ta postać leku nie pozwala odmierzyć dawki mniejszej niż 100 mg — wtedy stosuje się inny preparat doksycykliny.
Przeciwwskazania
Leku nie stosuje się w następujących przypadkach:
- nadwrażliwość na doksycyklinę lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
- nadwrażliwość na inne tetracykliny;
- drugi i trzeci trymestr ciąży;
- dzieci poniżej 8 lat — ze względu na ryzyko nieodwracalnego przebarwienia zębów;
- dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
U osób przyjmujących tetracykliny w tabletkach i kapsułkach opisywano zapalenie i owrzodzenie przełyku, dlatego lek popija się dużą ilością wody i przyjmuje w pozycji siedzącej lub stojącej. Osobnej uwagi wymagają reakcje skórne: zgłaszano pęcherzowy rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella) oraz reakcję polekową z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) — w razie ciężkiej reakcji skórnej lek odstawia się i wdraża odpowiednie leczenie. Możliwa jest fotodermatoza w postaci nadmiernego oparzenia słonecznego: osobom, które mogą być narażone na bezpośrednie działanie promieni słonecznych lub ultrafioletowych, zaleca się przerwanie leczenia przy pierwszych objawach rumienia.
- przy uporczywej biegunce z gorączką trzeba wykluczyć rzekomobłoniaste lub gronkowcowe zapalenie jelita; leków hamujących perystaltykę wtedy się nie podaje;
- antybiotyki sprzyjają nadkażeniom drobnoustrojami niewrażliwymi, w tym Candida; w razie ich pojawienia się lek odstawia się;
- u dorosłych opisano łagodne nadciśnienie śródczaszkowe z podrażnieniem opon mózgowo-rdzeniowych i obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego: ból głowy, niewyraźne lub podwójne widzenie, nudności, wymioty, pulsujące szumy uszne, zawroty głowy, ból pozagałkowy i fotopsje — objawy te są przemijające i zwykle ustępują w ciągu dni lub tygodni po zakończeniu leczenia;
- u pacjentów z zakażeniami wywołanymi przez krętki wkrótce po rozpoczęciu leczenia może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera; zwykle ustępuje ona samoistnie;
- tetracykliny mogą wydłużać czas protrombinowy, dlatego przy zaburzeniach krzepnięcia lek stosuje się ostrożnie;
- przy zaburzeniach czynności wątroby i jednoczesnym przyjmowaniu leków potencjalnie hepatotoksycznych konieczna jest ostrożność: brak danych farmakokinetycznych u takich pacjentów;
- przy długotrwałym leczeniu okresowo sprawdza się morfologię krwi oraz wskaźniki czynności wątroby i nerek, a przy odchyleniach od normy leczenie się przerywa;
- długotrwałe stosowanie tetracyklin może prowadzić do niedoboru witamin z grupy B na skutek eliminacji bakterii je wytwarzających, a także do mikroskopijnych brązowo-czarnych przebarwień tarczycy bez zaburzeń jej czynności.
Wobec doksycykliny występuje oporność krzyżowa z innymi tetracyklinami. Antyanaboliczne właściwości tetracyklin mogą zwiększać stężenie mocznika we krwi, ale badania u pacjentów z niewydolnością nerek wykazały, że doksycykliny to nie dotyczy.
Interakcje z innymi lekami
Wchłanianie doksycykliny zaburzają jony metali tworzące z nią nieczynne chelaty: leki zobojętniające z glinem, wapniem lub magnezem, preparaty żelaza i sole bizmutu. Węgiel aktywny i wymieniacze jonowe, takie jak kolestyramina, również zmniejszają wchłanianie — przyjmuje się je 2–3 godziny po doksycyklinie. Chinapryl zmniejsza wchłanianie z powodu dużej zawartości magnezu w tabletce, a leki zwiększające pH treści żołądkowej pogarszają przyswajanie tetracyklin, które lepiej rozpuszczają się w środowisku kwaśnym.
Doksycyklina wydłuża czas protrombinowy i nasila działanie leków przeciwzakrzepowych — ich dawkę być może trzeba będzie skorygować. Leki bakteriostatyczne mogą osłabiać bakteriobójcze działanie antybiotyków β-laktamowych, dlatego unika się jednoczesnego stosowania z penicylinami. Induktory enzymów — ryfampicyna, barbiturany, karbamazepina, prymidon, fenytoina, a także długotrwałe nadużywanie alkoholu — przyspieszają metabolizm doksycykliny i skracają jej okres półtrwania, przez co może być konieczne zwiększenie dawki dobowej. Połączenie tetracyklin z metoksyfluranem może prowadzić do śmiertelnego uszkodzenia nerek. Doksycyklina zwiększa stężenie cyklosporyny, dlatego łączy się je wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza, oraz nasila działanie hipoglikemizujące pochodnych sulfonylomocznika — stężenie glukozy się kontroluje, a dawkę w razie potrzeby zmniejsza. Przyjmowanie krótko przed, w trakcie lub po leczeniu retinoidami, na przykład acytretyną czy izotretynoiną, grozi przemijającym zwiększeniem ciśnienia śródczaszkowego.
Ciąża i karmienie piersią
W drugim i trzecim trymestrze ciąży doksycyklina jest przeciwwskazana: jej stosowanie powoduje trwałe przebarwienia zębów mlecznych u dziecka i może opóźnić wzrost kości. Jako środek ostrożności zaleca się unikanie leku również w pierwszym trymestrze, choć dane z dużej liczby takich zastosowań nie wskazują dotychczas na zwiększone ryzyko wad wrodzonych. Tetracykliny przenikają przez łożysko; w badaniach na zwierzętach wykazano szkodliwy wpływ na reprodukcję, ale nie na płód.
W okresie karmienia piersią doksycykliny stosować nie należy. Tetracykliny przenikają do mleka kobiecego i nie można wykluczyć ich wpływu na przebarwienie zębów oraz opóźnienie wzrostu kości u dziecka. Decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy leczenie, podejmuje się z uwzględnieniem korzyści z karmienia dla dziecka i korzyści z terapii dla matki. U szczurów doustne podanie doksycykliny niekorzystnie wpływało na płodność; danych o wpływie na płodność u ludzi brak.
Działania niepożądane
Najczęściej występują reakcje ze strony przewodu pokarmowego i grzybicze zakażenia błon śluzowych.
- często — nudności, zapalenie pochwy i inne zakażenia drożdżakowe, świąd odbytu, czarny język, zapalenie jamy ustnej, stan zapalny okolicy moczowo-płciowej;
- niezbyt często — ból głowy, wymioty, biegunka, zapalenie języka;
- rzadko — ból brzucha, zmniejszony apetyt, szumy uszne, zapalenie osierdzia, uderzenia gorąca, niedokrwistość hemolityczna, trombocytopenia, neutropenia, eozynofilia;
- rzadko — reakcja polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS), brązowo-czarne przebarwienia tarczycy;
- bardzo rzadko — reakcje nadwrażliwości, w tym wstrząs anafilaktyczny, reakcje anafilaktoidalne, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, duszność, niedociśnienie, choroba posurowicza, obrzęki obwodowe, tachykardia i zaostrzenie tocznia rumieniowatego układowego;
- bardzo rzadko — wypukłe ciemiączko u niemowląt, podrażnienie opon mózgowo-rdzeniowych z obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego;
- częstość nieznana — wydłużenie czasu protrombinowego, porfiria, reakcja Jarischa-Herxheimera;
- ciężkie reakcje skórne — zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, a także fotodermatoza.
Przedawkowanie
Przedawkowanie objawia się uszkodzeniem wątroby: wymiotami, napadami gorączki, żółtaczką, krwiakami, smolistymi stolcami, azotemią, zwiększeniem aktywności aminotransferaz i wydłużeniem czasu protrombinowego. Ponadto nadmierna dawka może wywołać podrażnienie i owrzodzenie przełyku z bólem zamostkowym, trudnościami w połykaniu i zapaleniem przełyku — wiąże się to z przyklejeniem tabletki do ściany przełyku, czemu można zapobiec, popijając lek około 200 ml wody (dzieci około 125 ml).
Nie zaleca się wywoływania wymiotów, aby nie uszkodzić przełyku. Do zmniejszenia wchłaniania zwykle wystarczają węgiel aktywny i środki przeczyszczające. Hemodializa nie wpływa na wydalanie doksycykliny. Leczenie jest objawowe, z kontrolą równowagi wodno-elektrolitowej.
Jak otrzymać receptę na Unidox Solutab® online
Antybiotyki wydawane są na receptę, a przepisywanie doksycykliny ma sens wyłącznie przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym: w chorobach wirusowych jest bezużyteczna i jedynie zwiększa oporność drobnoustrojów.
Podczas konsultacji online lekarz oceni objawy, wywiad alergiczny i przyjmowane leki, dobierze dawkę i czas trwania kuracji, a przy istniejących wskazaniach wystawi e-receptę — z jej kodem lek można odebrać w aptece.
