Moviprep: skład i postać leku
Moviprep to proszek w saszetkach do sporządzania roztworu doustnego. Litr gotowego roztworu uzyskuje się, rozpuszczając w wodzie zawartość jednej saszetki A i jednej saszetki B razem. Podział na dwa woreczki nie jest formalnością: składniki miesza się dopiero w chwili przygotowania, a „saszetka A” w oderwaniu od „saszetki B” lekiem nie jest. Roztwór przygotowuje się na wodzie i przyjmuje doustnie — innych dróg podania preparat nie ma.
Skład podano w stężeniach jonów na litr gotowego roztworu: sód 181,6 mmol, z czego absorbowalne jest nie więcej niż 56,2 mmol, siarczany 52,8 mmol, chlorki 59,8 mmol, potas 14,2 mmol, askorbinian 29,8 mmol. Saszetka A zawiera 0,233 g aspartamu. Liczby te nie są ciekawostką: wynikają z nich trzy przeciwwskazania i połowa ostrzeżeń — dotyczące sodu, potasu i fenyloalaniny, której źródłem jest aspartam.
Jak działa Moviprep
Doustne przyjmowanie roztworów elektrolitowych na bazie makrogolu wywołuje umiarkowaną biegunkę i prowadzi do szybkiego opróżnienia jelita grubego. Reakcję osmotyczną o skutkach przeczyszczających wywołują trzy składniki naraz: makrogol 3350, siarczan sodu i duże dawki kwasu askorbowego. Makrogol 3350 zwiększa przy tym objętość stolca, a zwiększona objętość wyzwala przez szlaki nerwowo-mięśniowe ruchy jelita grubego. Fizjologicznym następstwem jest przyspieszony pasaż zmiękczonych mas kałowych przez okrężnicę.
Druga połowa zamysłu to elektrolity. Te zawarte w leku i te przyjmowane z dodatkowymi płynami mają zapobiec klinicznie znaczącym zmianom stężenia sodu, potasu i wody, a przez to zmniejszyć ryzyko odwodnienia. Stąd zasada łamana przez pacjentów najczęściej: roztwór przepłukuje jelito, ale nie zastępuje zwykłego picia, i płyny trzeba przyjmować w normalnej ilości dodatkowo.
Wskazania
Wskazanie jest jedno i sformułowano je proceduralnie, a nie chorobowo: lek stosuje się u osób dorosłych w celu oczyszczenia jelita przed zabiegami klinicznymi wymagającymi oczyszczonego jelita, na przykład przed badaniem endoskopowym lub radiologicznym jelita.
Innymi słowy, nie jest to leczenie zaparcia ani środek na „oczyszczenie organizmu”, lecz część przygotowania do kolonoskopii albo do badania rentgenowskiego. Od jakości tego przygotowania wprost zależy, czy lekarz zobaczy błonę śluzową w całości: resztki treści zasłaniają fragmenty ściany, a niewielka zmiana może pozostać niezauważona. Właśnie dlatego schemat przyjmowania rozpisano co do godziny, a nie zostawiono uznaniu pacjenta: źle wykonane przygotowanie nierzadko oznacza powtórne badanie, czyli powtórzenie całej procedury. Dzieciom i młodzieży poniżej 18 lat leku się nie podaje: działania w tej grupie wiekowej nie badano.
Sposób stosowania i dawkowanie
Pojedynczy cykl leczenia u dorosłych, w tym u pacjentów w podeszłym wieku, polega na przyjęciu 2 litrów roztworu. Zdecydowanie zaleca się, by w trakcie cyklu wypić jeszcze litr płynów: może to być woda, lekkie klarowne zupy, soki owocowe bez miąższu, napoje bezalkoholowe, herbata albo kawa bez mleka. Każdy litr roztworu przygotowuje się z pary saszetek i wypija w ciągu 1–2 godzin. Cykl prowadzi się albo w dawkach podzielonych, albo w dawce pojedynczej, a ostateczny termin zakończenia zależy od tego, czy zabieg odbędzie się w znieczuleniu ogólnym.
| Warunki zabiegu | Schemat | Kiedy zakończyć |
| W znieczuleniu ogólnym, dawki podzielone | 1 l roztworu wieczorem w dniu poprzedzającym i 1 l wcześnie rano w dniu zabiegu | nie później niż 2 godziny przed rozpoczęciem |
| W znieczuleniu ogólnym, dawka pojedyncza | 2 l roztworu wieczorem w dniu poprzedzającym albo 2 l rano w dniu zabiegu | nie później niż 2 godziny przed rozpoczęciem |
| Bez znieczulenia ogólnego, dawki podzielone | 1 l roztworu wieczorem w dniu poprzedzającym i 1 l wcześnie rano w dniu zabiegu | nie później niż 1 godzinę przed rozpoczęciem |
| Bez znieczulenia ogólnego, dawka pojedyncza | 2 l roztworu wieczorem w dniu poprzedzającym albo 2 l rano w dniu zabiegu | nie później niż 1 godzinę przed rozpoczęciem |
Podany termin dotyczy nie tylko samego leku, lecz również pozostałych klarownych płynów — ich przyjmowanie także ma się do tego czasu zakończyć. Pokarmów stałych nie przyjmuje się od chwili rozpoczęcia przyjmowania leku aż do zakończenia zabiegu. I jeszcze jeden praktyczny szczegół, umieszczony wprost w rozdziale o dawkowaniu: pacjenta należy poinformować, by przewidział odpowiednią ilość czasu na dojazd do pracowni kolonoskopii. Rada brzmi codziennie, ale stoi za nią zrozumiała logika — działanie leku w chwili wyjazdu jeszcze trwa.
Przeciwwskazania
Pierwsza grupa zakazów jest mechaniczna. Leku nie podaje się pacjentom, u których stwierdzono lub podejrzewa się niedrożność albo perforację jelit lub żołądka, zaburzenia opróżniania żołądka, na przykład gastroparezę, a także niedrożność jelita. Logika jest oczywista: dwulitrowa objętość ma przejść przez jelito na wylot, a jeśli droga jest zamknięta, płyn nie ma dokąd się podziać. Tu też należy toksyczne rozszerzenie okrężnicy — poważne powikłanie ostrych stanów zapalnych jelita grubego, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Druga grupa wiąże się ze składem. Fenyloketonuria jest przeciwwskazaniem z powodu aspartamu, a niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej z powodu askorbinianów. Listę zamyka nadwrażliwość na substancje czynne lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Osobnym zdaniem zastrzeżono: leku nie stosuje się u pacjentów nieprzytomnych. Powód tkwi nie w samym preparacie, lecz w sposobie przyjmowania — dwa litry roztworu wypije tylko ktoś, kto potrafi świadomie połykać.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Biegunka jest tu efektem spodziewanym, a nie powikłaniem, i to zmienia lekturę całego rozdziału: ostrożność potrzebna jest tam, gdzie człowiek źle zniesie samą utratę płynów. Wymieniono pacjentów bardzo osłabionych, w złym stanie ogólnym, oraz pacjentów z ciężkimi zaburzeniami klinicznymi: z upośledzonym odruchem gardłowym albo tendencją do zadławiania i zarzucania pokarmu, z zaburzeniami przytomności, z ciężką niewydolnością nerek przy klirensie kreatyniny poniżej 30 ml/min, z niewydolnością serca III lub IV stopnia w skali NYHA, z ryzykiem arytmii — na przykład przy chorobie układu krążenia lub tarczycy — z odwodnieniem i z poważną chorobą zakaźną o ostrym przebiegu. Odwodnienie trzeba wyleczyć przed podaniem leku.
Pacjentów z zaburzeniami świadomości albo skłonnością do zadławiania obserwuje się w trakcie przyjmowania uważnie, zwłaszcza gdy roztwór podaje się przez zgłębnik żołądkowy. Jeśli pojawią się objawy wskazujące na arytmię albo zmiany gospodarki płynami i elektrolitami — obrzęk, duszność, nasilające się zmęczenie, niewydolność serca — mierzy się stężenie elektrolitów w osoczu, monitoruje EKG i wdraża leczenie. U pacjentów osłabionych i wyniszczonych, ze znaczną niewydolnością nerek, z arytmią i zagrożonych zaburzeniem równowagi elektrolitowej lekarz rozważa oznaczenie elektrolitów, ocenę czynności nerek i EKG przed zastosowaniem leku, a w razie potrzeby także po nim. Odnotowano rzadkie doniesienia o poważnych zaburzeniach rytmu serca, w tym o migotaniu przedsionków, przy stosowaniu jonowych osmotycznych środków przeczyszczających do przygotowania jelita; występują one przeważnie u pacjentów z czynnikami ryzyka sercowego i z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej. Przy znacznym wzdęciu, rozdęciu brzucha, bólu albo innych reakcjach utrudniających przygotowanie przyjmowanie można zwolnić lub chwilowo przerwać i skontaktować się z lekarzem. Wreszcie o składzie: 56,2 mmol przyswajalnego sodu na litr biorą pod uwagę pacjenci kontrolujący sód w diecie, 14,2 mmol potasu na litr — pacjenci z niewydolnością nerek albo pilnujący potasu, a aspartam jako źródło fenyloalaniny może być szkodliwy przy fenyloketonurii. Na zdolność prowadzenia pojazdów lek nie wpływa.
Interakcje z innymi lekami
Rozdział jest krótki, ale praktycznie ważny: w ciągu godziny od przyjęcia leku nie należy przyjmować leków doustnych. Powód jest mechaniczny — zostaną po prostu wypłukane z przewodu pokarmowego i nie dojdzie do wchłonięcia. Dotyczy to zwłaszcza środków o wąskim zakresie terapeutycznym lub krótkim czasie połowicznego rozpadu: dla nich utrata jednej dawki oznacza wyjście poza działające stężenie.
Praktyczny wniosek warto przemyśleć wcześniej, razem z lekarzem, bo przygotowanie zajmuje wieczór i poranek, czyli obejmuje co najmniej dwie zwykłe pory brania tabletek. Może chodzić o leki przeciwpadaczkowe, o preparaty na tarczycę, o leki przeciwzakrzepowe i o leki hipoglikemizujące, których schemat przy głodówce i tak trzeba zmienić. Decyzję podejmuje lekarz kierujący na badanie, a nie sam pacjent.
Ciąża i karmienie piersią
Danych dotyczących stosowania leku u kobiet w ciąży brak. Sformułowanie opisu jest krótkie: w okresie ciąży należy go przyjmować wyłącznie wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Tak samo rzecz ma się z karmieniem piersią — danych nie ma, a decyzja pozostaje po stronie lekarza. O wpływie na płodność informacji również brak.
W praktyce pytanie dotyczy nie samego leku, lecz powodu badania: kolonoskopię u ciężarnych zleca się rzadko i zwykle wtedy, gdy odkładanie jej jest groźniejsze niż wykonanie. Jeśli badanie uznano za konieczne, przygotowanie planuje się razem z lekarzem prowadzącym ciążę, osobno przemyślawszy ilość płynów i kontrolę samopoczucia. Sam brak danych nie równa się dowiedzionej szkodliwości — oznacza tylko, że badań w tej grupie nie prowadzono, i dlatego decyzję podejmuje się indywidualnie.
Działania niepożądane
Z uwagi na charakter samego zabiegu działania niepożądane występują u większości pacjentów podczas przygotowania jelit i warto o tym wiedzieć zawczasu. Najczęściej u osób przygotowywanych do zabiegu obserwuje się nudności, wymioty, wzdęcia, ból brzucha, podrażnienie odbytu i zaburzenia snu. Konsekwencją biegunki lub wymiotów może być odwodnienie. Możliwe są też reakcje alergiczne, w tym wysypka, pokrzywka, świąd, duszność, obrzęk naczynioruchowy i anafilaksja.
Według częstości opis podaje dane badań z udziałem 825 pacjentów oraz zgłoszenia po wprowadzeniu leku do obrotu. Bardzo często występują ból brzucha, nudności, rozdęcie brzucha, dyskomfort okolic odbytu, złe samopoczucie i gorączka. Często — wymioty, niestrawność, zaburzenia snu, zawroty i bóle głowy, dreszcze, pragnienie i głód. Niezbyt często notuje się trudności z przełykaniem, dyskomfort i nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby. O nieznanej częstości opisano wzdęcia i odruchy wymiotne, reakcje alergiczne aż do anafilaktycznej, zmiany skórne z obrzękiem naczynioruchowym, pokrzywką, świądem, wysypką i rumieniem, a także zaburzenia równowagi elektrolitowej: spadek zawartości dwutlenku węgla we krwi, hiper- i hipokalcemię, hipofosfatemię, hipokaliemię, hiponatremię i zmiany stężenia chlorków. Z tą samą nieznaną częstością zgłaszano przejściowy wzrost ciśnienia krwi, arytmię i kołatanie serca oraz drgawki powiązane ze znaczną hiponatremią.
Przedawkowanie
Przy znacznym przypadkowym przedawkowaniu i wynikającej z niego silnej biegunce zwykle wystarcza leczenie zachowawcze: pacjentowi podaje się duże ilości płynów, zwłaszcza soków owocowych. W rzadkich przypadkach, gdy przedawkowanie wywołało poważne zaburzenia metabolizmu, stosuje się dożylne nawodnienie.
Warto zwrócić uwagę na budowę tego rozdziału: mówi on nie o zatruciu substancją, lecz o skutkach nadmiernej utraty płynów. Tak samo skonstruowane jest główne ryzyko zwykłego stosowania: problem tworzy nie chemiczne działanie substancji, lecz objętość i tempo tego, co dzieje się w jelicie. Dlatego zalecenie w obu przypadkach jest jedno: pić dostatecznie dużo i nie lekceważyć narastającego osłabienia, zawrotów głowy czy kołatania serca.
Jak otrzymać receptę na Moviprep online
Ten preparat kupuje się nie do leczenia, lecz na wyznaczony termin: potrzebny jest w przeddzień kolonoskopii albo badania radiologicznego jelita. Na e-zdrowie.com receptę załatwia się zdalnie — ankieta, analiza odpowiedzi przez lekarza, e-recepta w postaci kodu w wiadomości, na który lek wyda każda polska apteka. Format pasuje tu wyjątkowo dobrze: data badania znana jest z wyprzedzeniem, a zwlekanie z zakupem do ostatniego dnia nie ma sensu.
W ankiecie podaj, jakie badanie wyznaczono, na jaki dzień i godzinę oraz czy odbędzie się w znieczuleniu ogólnym — od tego zależy, czy przyjmowanie trzeba zakończyć na godzinę, czy na dwie godziny przed rozpoczęciem. Zgłoś choroby jelit, w tym chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, przebyte operacje w obrębie jamy brzusznej, zaburzenia połykania, choroby serca, nerek i tarczycy, fenyloketonurię oraz niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. Koniecznie wymień leki przyjmowane na stałe: część z nich w dniu przygotowania trzeba będzie przesunąć albo pominąć, a rozstrzygnąć to powinien lekarz wcześniej, nie ty rano przed zabiegiem.
