Escapelle®: skład i postać farmaceutyczna
Escapelle® to tabletka zawierająca 1500 µg lewonorgestrelu. W opakowaniu znajduje się jedna tabletka i to wystarcza: przyjęcie przewidziano na pojedynczy przypadek.
W składzie znajduje się laktoza jednowodna, dlatego kobiety z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinny przyjmować tego leku. Dawka 1500 µg to pełna dawka lewonorgestrelu do antykoncepcji doraźnej, przyjmowana jednorazowo w całości, a nie dzielona na dwie części, jak bywało w starszych schematach.
Jak działa Escapelle®
Uważa się, że lewonorgestrel stosowany zgodnie z zaleceniami działa głównie poprzez zapobieganie owulacji i zapłodnieniu — pod warunkiem że stosunek płciowy miał miejsce w okresie przedowulacyjnym, kiedy prawdopodobieństwo zapłodnienia jest największe.
Wynika stąd istotne ograniczenie praktyczne: jeżeli proces implantacji już się rozpoczął, lewonorgestrel nie działa. Właśnie dlatego liczą się godziny, a nie dni, i preparat w żadnych okolicznościach nie przerywa istniejącej ciąży. Z tego samego powodu skuteczność zależy od fazy cyklu: w okresie przedowulacyjnym, gdy szansa zapłodnienia jest największa, lewonorgestrel zdąży zadziałać, a po owulacji jego możliwości są mocno ograniczone.
Wskazania do stosowania
Escapelle® stosuje się do antykoncepcji w przypadkach nagłych w ciągu 72 godzin po stosunku płciowym bez skutecznego zabezpieczenia albo przy niepowodzeniu zastosowanej metody antykoncepcyjnej.
To środek na pojedyncze sytuacje i nie zastępuje regularnych metod antykoncepcji: lewonorgestrel jest z założenia mniej skuteczny niż zabezpieczenie planowe i stosuje się go wyłącznie w nagłych przypadkach. Kobietom, które wielokrotnie zgłaszają się po antykoncepcję doraźną, lekarz powinien zaproponować metodę długoterminową. Osobno warto pamiętać, że tabletka nie zastępuje środków ostrożności zapobiegających chorobom przenoszonym drogą płciową.
Sposób stosowania i dawkowanie
Jedną tabletkę przyjmuje się możliwie najszybciej — najlepiej w ciągu 12 godzin i nie później niż po 72 godzinach od stosunku bez skutecznego zabezpieczenia. Jeżeli w ciągu 3 godzin od przyjęcia wystąpią wymioty, należy natychmiast przyjąć kolejną tabletkę. Lek można zastosować w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego pod warunkiem, że miesiączka nie jest opóźniona.
Osobną sytuacją jest przyjmowanie leków indukujących enzymy w ciągu ostatnich 4 tygodni. Takim kobietom zaleca się niehormonalną metodę antykoncepcji doraźnej: wkładkę wewnątrzmaciczną z miedzią, a tym, które nie mogą lub nie chcą z niej skorzystać — podwójną dawkę lewonorgestrelu, czyli dwie tabletki jednocześnie. Po antykoncepcji doraźnej aż do następnego krwawienia miesiączkowego potrzebna jest metoda barierowa: prezerwatywa, krążek dopochwowy, środki plemnikobójcze albo kapturek naszyjkowy. Przyjęcie lewonorgestrelu nie stanowi przeciwwskazania do dalszego stosowania regularnej antykoncepcji hormonalnej. U dziewcząt przed okresem dojrzewania leku się nie stosuje.
Przeciwwskazania
Lista jest wyjątkowo krótka — przeciwwskazanie jest jedno.
- nadwrażliwość na lewonorgestrel lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Antykoncepcja doraźna nie zawsze zapobiega niepożądanej ciąży. Jeżeli dokładny czas stosunku bez zabezpieczenia nie jest znany albo od takiego stosunku w tym samym cyklu minęło ponad 72 godziny, do zapłodnienia mogło już dojść — a przyjęcie lewonorgestrelu po drugim stosunku może okazać się nieskuteczne. Opóźnienie miesiączki o ponad 5 dni, nietypowe krwawienie w spodziewanym terminie albo jakiekolwiek inne podejrzenie ciąży wymagają jej wykluczenia. Bezwzględne ryzyko ciąży pozamacicznej po przyjęciu lewonorgestrelu jest prawdopodobnie małe — preparat zapobiega owulacji i zapłodnieniu — ale nie da się jej całkowicie wykluczyć.
Komu preparat nie odpowiada
- przy ryzyku ciąży pozamacicznej — zapaleniu jajowodu lub ciąży pozamacicznej w wywiadzie — lewonorgestrelu się nie zaleca;
- jeżeli ciąża mimo wszystko wystąpi, pamięta się o możliwości ciąży pozamacicznej: może ona rozwijać się mimo krwawień z macicy;
- przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby preparatu się nie zaleca;
- ciężkie zespoły złego wchłaniania, na przykład w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna, mogą zmniejszać jego skuteczność;
- ograniczone i niejednoznaczne dane sugerują, że skuteczność może maleć wraz ze wzrostem masy ciała i wskaźnika BMI, jednak lek należy przyjąć jak najszybciej niezależnie od wagi;
- powtórnego przyjęcia w jednym cyklu się nie zaleca ze względu na ryzyko zaburzeń cyklu;
- lewonorgestrel nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową;
- badań wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie przeprowadzano.
Interakcje z lekami
Leki pobudzające enzymy wątrobowe, przede wszystkim induktory CYP3A4, przyspieszają metabolizm lewonorgestrelu. Przy jednoczesnym stosowaniu efawirenzu stężenie lewonorgestrelu w osoczu zmniejszało się o około połowę. Podobne działanie mają prawdopodobnie barbiturany, w tym prymidon, fenytoina, karbamazepina, ryfampicyna, ryfabutyna, rytonawir, gryzeofulwina oraz preparaty ziołowe z zielem dziurawca.
Jeżeli takie leki przyjmowano w ciągu ostatnich 4 tygodni, rozsądniej wybrać niehormonalny sposób antykoncepcji doraźnej — wkładkę wewnątrzmaciczną z miedzią. Kobietom, dla których wkładka nie wchodzi w grę, proponuje się podwójną dawkę lewonorgestrelu, czyli 3000 µg w ciągu 72 godzin, choć właśnie tego połączenia z induktorem enzymów osobno nie badano. Działanie zachodzi też w drugą stronę: preparaty z lewonorgestrelem mogą hamować metabolizm cyklosporyny i zwiększać ryzyko jej działania toksycznego.
Ciąża i karmienie piersią
Kobietom w ciąży lewonorgestrelu się nie podaje. Istniejącej ciąży preparat nie przerywa. Dane epidemiologiczne są ograniczone i nie wskazują na niepożądany wpływ na płód, brakuje jednak danych klinicznych o możliwych skutkach dawek większych niż 1,5 mg.
Lewonorgestrel przenika do mleka matki. Narażenie dziecka można zmniejszyć, przyjmując tabletkę bezpośrednio po karmieniu i unikając karmienia piersią przez co najmniej 8 godzin.
Działania niepożądane
Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są nudności. Większość efektów dotyczy samego cyklu i ustępuje bez interwencji.
- bardzo często: bóle głowy, nudności, bóle podbrzusza, krwawienie niezwiązane z miesiączką, uczucie zmęczenia;
- często: zawroty głowy, biegunka, wymioty, opóźnienie miesiączki o ponad 7 dni, nieregularne krwawienia miesiączkowe, tkliwość piersi;
- bardzo rzadko: ból brzucha, wysypka, pokrzywka, świąd;
- bardzo rzadko: ból miednicy, bolesne miesiączkowanie, obrzęk twarzy.
Przemijające zaburzenia cyklu są możliwe, ale u większości kobiet kolejne krwawienie miesiączkowe pojawia się w ciągu 5–7 dni od przewidywanego terminu. Opóźnienie przekraczające 5 dni to powód do wykluczenia ciąży, a jeżeli kobieta stosuje regularną antykoncepcję hormonalną i w przerwie między opakowaniami nie wystąpiło krwawienie z odstawienia, ciążę również trzeba wykluczyć.
Przedawkowanie
Nie zgłaszano ciężkich działań niepożądanych po przyjęciu dużych dawek doustnych środków antykoncepcyjnych. Przedawkowanie może wywołać nudności, a także krwawienie.
Swoiste antidotum nie istnieje, leczenie jest objawowe. Przyjmowanie większej dawki niż zalecana nie ma sensu: skuteczność zabezpieczenia od tego nie rośnie, a prawdopodobieństwo nudności i zaburzeń cyklu się zwiększa. Jedyną sytuacją, w której dawkę się podwaja, jest przyjmowanie induktorów enzymów w ciągu ostatnich 4 tygodni, a decyzję o tym podejmuje lekarz.
Jak otrzymać receptę na Escapelle® online
Escapelle® wydawany jest na receptę, a liczy się tu szybkość: im wcześniej przyjęta tabletka, tym większa jej skuteczność, a granicą są 72 godziny. Podczas konsultacji online lekarz ustali, kiedy doszło do stosunku bez zabezpieczenia, i sprawdzi przyjmowane leki, które mogą osłabić działanie preparatu.
Jeżeli preparat jest odpowiedni, lekarz wystawi receptę elektroniczną i wyjaśni, czym zabezpieczać się do następnej miesiączki, kiedy wykonać test ciążowy oraz w jakich sytuacjach antykoncepcja doraźna lewonorgestrelem w ogóle się nie sprawdzi — na przykład po niedawnym przyjmowaniu leków przyspieszających jego eliminację. Przy okazji to dobry moment, by dobrać stałą metodę antykoncepcji i nie wracać więcej do doraźnej.
