Duphaston®: skład i postać farmaceutyczna
Duphaston® występuje w tabletkach powlekanych. Jedna tabletka zawiera 10 mg dydrogesteronu.
Przy większych dawkach tabletki przyjmuje się w równych porcjach rozłożonych w ciągu dnia. W składzie znajduje się laktoza, dlatego preparat nie jest odpowiedni dla pacjentek z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Jak działa Duphaston®
Dydrogesteron to progestagen aktywny po podaniu doustnym. Powoduje przemianę wydzielniczą endometrium w macicy poddanej wcześniej działaniu estrogenu i tym samym chroni przed zwiększeniem ryzyka rozrostu i raka błony śluzowej macicy, jakie niesie samo działanie estrogenu.
Preparat jest wskazany we wszystkich przypadkach niedoboru endogennego progesteronu. Dydrogesteron nie wywiera przy tym działania estrogenowego, androgenowego, termogennego, anabolicznego ani kortykosteroidowego — tym różni się od szeregu innych progestagenów.
Wskazania do stosowania
Pierwsza grupa wskazań to stany związane z niedoborem progesteronu: bolesne miesiączkowanie, endometrioza, wtórny brak miesiączki, nieregularne cykle miesiączkowe, nieprawidłowe krwawienia z macicy, zespół napięcia przedmiesiączkowego, poronienie zagrażające, poronienia nawykowe oraz bezpłodność związana z niewydolnością ciałka żółtego.
Druga grupa to hormonalna terapia zastępcza. Dydrogesteron służy tu przeciwdziałaniu wpływowi niezrównoważonego estrogenu na błonę śluzową macicy u kobiet z zachowaną macicą, w menopauzie naturalnej lub wywołanej chirurgicznie.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dawkę, schemat i czas leczenia dobiera się według ciężkości zaburzenia i odpowiedzi klinicznej. Dzień rozpoczęcia przyjmowania i liczba dni zależą od indywidualnej długości cyklu.
| Wskazanie | Schemat przyjmowania |
|---|---|
| Bolesne miesiączkowanie | 10–20 mg na dobę od 5. do 25. dnia cyklu |
| Endometrioza | 10–30 mg na dobę od 5. do 25. dnia cyklu lub w sposób ciągły |
| Nieprawidłowe krwawienie z macicy | Dla zatrzymania krwawienia 20–30 mg na dobę do 10 dni; profilaktycznie 10–20 mg na dobę w drugiej części cyklu |
| Wtórny brak miesiączki | 10–20 mg na dobę przez 14 dni drugiej części założonego cyklu |
| Zespół napięcia przedmiesiączkowego | 10 mg dwa razy na dobę od drugiej połowy cyklu do pierwszego dnia kolejnego |
| Nieregularne cykle | 10–20 mg na dobę od drugiej połowy cyklu do pierwszego dnia kolejnego |
| Poronienie zagrażające | Dawka początkowa do 40 mg jednorazowo, następnie 20–30 mg na dobę do ustąpienia objawów |
| Poronienia nawykowe | 10 mg dwa razy na dobę do 12. tygodnia ciąży |
| Bezpłodność przy niewydolności ciałka żółtego | 10–20 mg na dobę od drugiej połowy cyklu do pierwszego dnia kolejnego, przez co najmniej 3 kolejne cykle |
Hormonalna terapia zastępcza
W terapii ciągłej sekwencyjnej estrogen podaje się bez przerwy, a do niego dodaje jedną tabletkę 10 mg dydrogesteronu na dobę przez ostatnie 14 dni każdego 28-dniowego cyklu. W terapii cyklicznej estrogen podaje się cyklami — zwykle przez 21 dni z siedmiodniową przerwą — a dydrogesteron w dawce 10 mg na dobę dołącza się przez ostatnie 12–14 dni podawania estrogenu. Zależnie od odpowiedzi klinicznej dawkę można zwiększyć do 20 mg na dobę. Terapię zastępczą rozpoczyna się tylko wtedy, gdy objawy menopauzy pogarszają jakość życia, a stosunek korzyści do ryzyka ocenia się co najmniej raz w roku.
Przeciwwskazania
Duphaston® nie jest stosowany w następujących przypadkach:
- nadwrażliwość na dydrogesteron lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
- rozpoznane lub uzasadnione podejrzenie nowotworów zależnych od progestagenów, na przykład oponiaka;
- krwawienie z pochwy o nieustalonej przyczynie;
- przy jednoczesnym stosowaniu z estrogenem — wszystkie przeciwwskazania do estrogenów.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Przed rozpoczęciem leczenia nieprawidłowych krwawień z pochwy należy wyjaśnić ich etiologię. W pierwszych miesiącach terapii mogą pojawić się krwawienia i plamienia; jeśli występują dopiero po dłuższym czasie leczenia albo utrzymują się po jego przerwaniu, wykonuje się badania — aż po biopsję błony śluzowej macicy — w celu wykluczenia nowotworu złośliwego.
- ścisłej obserwacji wymagają pacjentki, u których wymienione stany występują, występowały wcześniej albo nasilały się w ciąży lub podczas wcześniejszego leczenia hormonalnego;
- w trakcie leczenia dydrogesteronem możliwy jest nawrót lub pogorszenie porfirii, depresji oraz nieprawidłowych prób wątrobowych w ostrych i przewlekłych chorobach wątroby — w takich sytuacjach leczenie bywa przerywane;
- przed pierwszym lub ponownym rozpoczęciem hormonalnej terapii zastępczej zbiera się dokładny wywiad osobisty i rodzinny oraz wykonuje badanie przedmiotowe, w tym narządów miednicy i piersi, aby wykryć przeciwwskazania;
- w trakcie terapii przeprowadza się badania okresowe, a pacjentkę prosi się o zgłaszanie wszelkich zauważonych zmian w piersiach;
- mammografię i inne badania obrazowe wykonuje się zgodnie z obowiązującymi zasadami badań przesiewowych i indywidualnymi potrzebami;
- u kobiet z zachowaną macicą długotrwałe stosowanie samych estrogenów zwiększa ryzyko rozrostu i raka błony śluzowej macicy, dlatego progestagen dołącza się na co najmniej 12 dni cyklu 28-dniowego;
- danych o ryzyku terapii zastępczej przy przedwczesnej menopauzie jest mało, ale u młodszych kobiet ryzyko bezwzględne jest niższe, a bilans korzyści i ryzyka może być korzystniejszy niż u starszych.
Interakcje z innymi lekami
Główny szlak przemiany dydrogesteronu do najważniejszego czynnego metabolitu — 20α-dihydrodydrogesteronu — katalizuje reduktaza aldo-ketonowa 1C w cytozolu. Część przemian zachodzi ponadto z udziałem cytochromu P450, głównie izoenzymu CYP3A4, a sam czynny metabolit jest jego substratem.
Dlatego metabolizm dydrogesteronu przyspieszają induktory enzymów cytochromu: leki przeciwdrgawkowe — fenobarbital, fenytoina, karbamazepina; leki przeciwzakaźne — ryfampicyna, ryfabutyna, newirapina, efawirenz; preparaty ziołowe z dziurawcem, szałwią i miłorzębem. Rytonawir i nelfinawir są znane jako silne inhibitory enzymów, ale w połączeniu z hormonami steroidowymi wykazują właściwości indukujące. Skutek kliniczny przyspieszonego metabolizmu jest jeden — zmniejszenie skuteczności leku.
Ciąża i karmienie piersią
Szacuje się, że działaniu dydrogesteronu w czasie ciąży poddanych było ponad 10 milionów kobiet i do tej pory nie uzyskano danych o szkodliwym wpływie. W piśmiennictwie pojawiały się doniesienia łączące niektóre progestageny ze zwiększonym ryzykiem spodziectwa, jednak z powodu licznych czynników zakłócających jednoznacznych wniosków wyciągnąć nie można; badania kliniczne z udziałem ograniczonej liczby kobiet leczonych dydrogesteronem we wczesnej ciąży nie wykazały wzrostu tego ryzyka.
Wyniki nieklinicznych badań rozwoju zarodkowo-płodowego i pourodzeniowego były zgodne z profilem farmakologicznym substancji: działania niepożądane występowały tylko przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne dla ludzi. Dydrogesteron może być przepisywany kobietom w ciąży, jeśli istnieją wskazania. Danych o przenikaniu dydrogesteronu do mleka kobiecego brak.
Działania niepożądane
W badaniach klinicznych we wskazaniach bez estrogenu najczęściej zgłaszano migrenę, ból głowy, nudności, zaburzenia miesiączkowania oraz bolesność i tkliwość piersi.
- często — migrena i ból głowy;
- często — nudności;
- często — zaburzenia miesiączkowania: krwotok maciczny, obfite, skąpe, bolesne, nieregularne miesiączki lub ich brak;
- często — bolesność i tkliwość piersi;
- niezbyt często — obniżony nastrój, zawroty głowy, wymioty, zwiększenie masy ciała;
- niezbyt często — zaburzenia czynności wątroby z żółtaczką, osłabieniem lub złym samopoczuciem i bólami brzucha;
- niezbyt często — alergiczne reakcje skórne: wysypka, świąd, pokrzywka;
- rzadko — reakcje nadwrażliwości i obrzęk naczynioruchowy, senność, obrzęki, obrzęk piersi, niedokrwistość hemolityczna, zwiększenie wielkości nowotworów zależnych od progestagenów, na przykład oponiaka.
Na podstawie zgłoszeń spontanicznych i ograniczonych danych z badań profil bezpieczeństwa u młodzieży wydaje się podobny do obserwowanego u dorosłych. Osobno trzeba pamiętać o działaniach związanych z leczeniem skojarzonym estrogenem i progestagenem: raku piersi, rozroście i raku błony śluzowej macicy, raku jajnika, żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, zawale mięśnia sercowego, chorobie niedokrwiennej serca i udarze niedokrwiennym mózgu.
Przedawkowanie
Danych o przedawkowaniu u ludzi jest niewiele. Dydrogesteron był dobrze tolerowany po podaniu doustnym: maksymalna dawka dobowa przyjęta dotychczas przez człowieka wynosiła 360 mg.
Swoiste odtrutki nie istnieją, a leczenie powinno mieć charakter objawowy. Dotyczy to również przedawkowania u dzieci.
Jak otrzymać receptę na Duphaston® online
Dydrogesteron wydawany jest na receptę: schemat przyjmowania jest ściśle powiązany z fazą cyklu miesiączkowego i z konkretnym wskazaniem, a w terapii zastępczej — ze schematem podawania estrogenu.
Podczas konsultacji online lekarz omówi dolegliwości, wyniki badań i długość cyklu, dobierze dni przyjmowania i dawkę, a przy braku przeciwwskazań wystawi e-receptę — z jej kodem lek można odebrać w aptece.
