Driptane: skład i postać leku
Driptane to tabletki, każda zawiera 5 mg oksybutyniny chlorowodorku. Dawka jest jedna, ale połowa tabletki, czyli 2,5 mg, używana jest stale: od niej zaczyna się leczenie u osób starszych i u dzieci od piątego roku życia. W składzie jest laktoza, więc osobom z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp albo zaburzeniem wchłaniania glukozy i galaktozy lek nie odpowiada — a warto to sprawdzić zawczasu, bo przyjmuje się go długo i po kilka razy dziennie.
Najłatwiej zrozumieć ten lek dzięki jednej obserwacji: niemal wszystko, co o nim napisano — pożytek, ostrzeżenia i działania niepożądane — to ten sam mechanizm ujawniający się w różnych narządach. Pęcherzowi blokada acetylocholiny jest potrzebna, a ślinianki, jelita, oko i gruczoły potowe dostają ją przy okazji.
Jak działa Driptane
Oksybutynina ma dwa uzupełniające się działania. Pierwsze to bezpośredni wpływ spazmolityczny na mięśniówkę gładką wypieracza, mięśnia wypychającego mocz. Drugie jest cholinolityczne: lek hamuje działanie acetylocholiny na receptory muskarynowe mięśni gładkich. Oba prowadzą do jednego wyniku — rozluźnienia wypieracza.
Co to daje przy niestabilności pęcherza, opisano konkretnie: objętość pęcherza rośnie, a liczba samoistnych skurczów wypieracza maleje. W praktyce oznacza to, że do parcia zbiera się więcej moczu, a samo parcie pojawia się rzadziej i nie tak nagle. Druga strona wygląda tak: receptory muskarynowe są nie tylko w pęcherzu, a lek nie potrafi wybierać, gdzie ma pracować. Ważne też, że działanie to jest objawowe: oksybutynina znosi objawy nadmiernej aktywności wypieracza, ale nie usuwa jej przyczyny, więc po odstawieniu objawy wracają.
Wskazania
U dorosłych wskazanie sformułowano wąsko: łagodzenie objawów niestabilności pęcherza moczowego z zaburzeniami oddawania moczu u pacjentów z pęcherzem neurogennym, przy hiperrefleksji wypieracza. Chodzi o trzy przejawy: parcia naglące, nietrzymanie moczu i trudności z oddawaniem moczu. Pęcherz neurogenny oznacza, że zaburzone jest samo sterowanie oddawaniem moczu ze strony układu nerwowego, a hiperrefleksja wypieracza — że mięsień kurczy się sam, nie czekając na wypełnienie.
Dzieci od piątego roku życia i młodzież mają dwa wskazania. Pierwsze to nietrzymanie moczu, nagłe parcie i częste oddawanie moczu w niestabilności pęcherza wywołanej idiopatyczną nadmierną aktywnością pęcherza albo pęcherzem neurogennym, czyli nadmierną aktywnością wypieracza. Drugie to nocne mimowolne oddawanie moczu związane z tą samą nadmierną aktywnością, przy czym wyłącznie w połączeniu z terapią nielekową i tylko wtedy, gdy inne metody leczenia zawiodły. Zastrzeżenie o „innych metodach” jest tu istotne: lek nie jest pierwszym krokiem w moczeniu nocnym u dziecka, lecz ostatnim.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dorosłym podaje się zwykle 5 mg, czyli jedną tabletkę, dwa albo trzy razy na dobę. Dawkę można zwiększyć najwyżej do 5 mg cztery razy na dobę, jeśli wymaga tego wynik kliniczny, a pacjent dobrze znosi lek. U osób w podeszłym wieku okres półtrwania się wydłuża, więc im, zwłaszcza osłabionym i wątłej budowy, wystarcza zazwyczaj 2,5 mg, czyli pół tabletki, dwa razy na dobę; przy dobrej tolerancji dawkę zwiększa się do 5 mg dwa razy na dobę.
Schemat dwa do czterech razy na dobę wynika z krótkiego działania pojedynczej dawki: lek nie utrzymuje efektu przez całą dobę, więc przyjęcia rozkłada się na dzień. Dawkę i tak dobiera się według dwóch drogowskazów naraz — osiągniętego wyniku i tolerancji — a drugi ogranicza pierwszy częściej niż odwrotnie. Dzieciom od piątego roku życia w neurogennej niestabilności pęcherza zaczyna się od 2,5 mg dwa razy na dobę i w razie potrzeby oraz dobrej tolerancji dochodzi do 5 mg dwa lub trzy razy na dobę. Przy moczeniu nocnym schemat jest ten sam, ale z ważną poprawką: ostatnią dawkę w danym dniu podaje się przed snem, inaczej sens wieczornego przyjęcia znika. Dzieciom poniżej piątego roku życia leku nie zaleca się: bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej nie ustalono.
Przeciwwskazania
Zakazy w tym rozdziale dzielą się na dwie grupy i obie wywodzą się z mechanizmu. Pierwsza dotyczy sytuacji, w których rozluźnienie mięśni gładkich samo w sobie jest groźne: zwężenie drogi odpływu z pęcherza, gdy może dojść do zatrzymania moczu; niedrożność żołądkowo-jelitowa, atonia jelit albo niedrożność porażenna; toksyczne rozszerzenie okrężnicy; ciężka postać wrzodziejącego zapalenia okrężnicy. Jelito i bez tego się nie kurczy, a lek hamuje perystaltykę dodatkowo.
Druga grupa to oko i mięśnie. Jaskra z wąskim kątem przesączania albo płytką komorą przednią jest wykluczona dlatego, że cholinolityk rozszerza źrenicę i potrafi domknąć i tak wąski kąt odpływu. Miastenia — ponieważ przy niej przekazywanie sygnału z nerwu na mięsień i tak jest zaburzone właśnie na poziomie acetylocholiny. Listę zamyka standardowy punkt: nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ostrożności wymagają osoby starsze wątłej budowy i dzieci, bardziej wrażliwe na działanie leku, a także pacjenci z neuropatią wegetatywną, na przykład z chorobą Parkinsona, z ciężkimi zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek oraz z zaburzeniami krążenia mózgowego. U osób starszych leki cholinolityczne stosuje się z uwagą na ryzyko zaburzeń funkcji poznawczych. Odnotowano wpływ oksybutyniny na ośrodkowy układ nerwowy — omamy, pobudzenie, splątanie, senność; stan pacjenta zaleca się monitorować zwłaszcza w pierwszych miesiącach leczenia i po zwiększeniu dawki, a przy pojawieniu się takich objawów rozważyć zmniejszenie dawki albo przerwanie leczenia.
| Narząd | Co robi lek i co z tym zrobić |
| Jama ustna | zmniejsza wydzielanie śliny, a suchość w ustach prowadzi do próchnicy, paradontozy i grzybicy; przy długim leczeniu zaleca się regularne kontrole stomatologiczne |
| Oko | może wywołać jaskrę z wąskim kątem przesączania; przy nagłej utracie ostrości widzenia lub bólu oka trzeba natychmiast skontaktować się z lekarzem |
| Jelita | perystaltyka zwalnia, a treść dłużej zatrzymuje się w drodze w dół; tam, gdzie przełyk i tak cierpi — przepuklina rozworu przełykowego, refluks, przyjmowanie bisfosfonianów — jest to dodatkowe ryzyko zapalenia i lek stosuje się z rozwagą |
| Gruczoły potowe | zmniejsza pocenie się, przez co w upale możliwy jest udar cieplny |
| Serce i naczynia | mogą nasilić się objawy tachykardii, zaburzeń rytmu, choroby wieńcowej, nadciśnienia tętniczego, zastoinowej niewydolności serca i nadczynności tarczycy |
| Gruczoł krokowy | objawy jego rozrostu mogą się nasilić, bo odpływ moczu i tak jest utrudniony |
| Przemiana porfiryn | oksybutyninę uważa się za niebezpieczną przy porfirii: w badaniach na zwierzętach i in vitro wykazała działanie porfirynogenne |
Dzieciom poniżej piątego roku życia leku się nie zaleca. Danych uzasadniających jego stosowanie w monosymptomatycznym moczeniu nocnym, czyli niezwiązanym z nadreaktywnością wypieracza, jest niewiele. U dzieci od piątego roku życia ostrożność wynika z możliwej zwiększonej wrażliwości, zwłaszcza na działania niepożądane ze strony układu nerwowego i na objawy psychiatryczne. Osobno zaznaczono, że lek może powodować senność i zaburzenia ostrości widzenia, więc przy prowadzeniu pojazdów, obsłudze maszyn i w pracy niebezpiecznej potrzebna jest rozwaga.
Interakcje z innymi lekami
Główna zasada jest prosta: działanie cholinolityczne się sumuje. Ostrożność potrzebna jest przy równoczesnym przyjmowaniu jakichkolwiek środków o działaniu antycholinergicznym, a ich lista jest szersza, niż się wydaje. Wchodzą do niej amantadyna i inne cholinolityki stosowane w chorobie Parkinsona, na przykład biperyden i lewodopa; leki przeciwhistaminowe; leki przeciwpsychotyczne — pochodne fenotiazyny, butyrofenony, klozapina; chinidyna; preparaty naparstnicy; trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne; atropina i pochodne od niej leki rozkurczowe, a także dipirydamol.
Drugi rodzaj interakcji wiąże się z przemianą i z motoryką jelit. Oksybutynina jest metabolizowana przez izoenzym CYP3A4 cytochromu P450, więc inhibitory tego enzymu, na przykład itrakonazol, hamują jej metabolizm i nasilają działanie. Spowalniając perystaltykę, lek może wpływać na stopień wchłaniania innych leków, osłabia działanie leków prokinetycznych, a przy równoczesnym stosowaniu z inhibitorami cholinesterazy zmniejsza ich skuteczność. Pacjenta uprzedza się też o alkoholu: nasila on senność wywołaną przez substancje cholinolityczne.
Ciąża i karmienie piersią
Wystarczających danych o bezpieczeństwie oksybutyniny w ciąży brak. W badaniach na zwierzętach wykazano szkodliwy wpływ na rozród, ale w dawkach toksycznych dla samych matek, a potencjalne ryzyko u ludzi pozostaje nieznane. Sformułowanie opisu jest ostrożne: w ciąży leku nie należy stosować, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne.
W okresie karmienia piersią oksybutynina przenika do mleka w niewielkich ilościach i z tego powodu karmiące nie powinny jej przyjmować. Danych dotyczących ludzi brakuje; badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na płodność samic i samców. Kobieta planująca ciążę powinna omówić to z lekarzem zawczasu: nadreaktywność pęcherza leczy się latami i pytanie niemal na pewno się pojawi.
Działania niepożądane
Bardzo często występują zaparcie, nudności, suchość błony śluzowej jamy ustnej, suchość skóry, zawroty i bóle głowy oraz senność. Często notuje się biegunkę i wymioty, stany splątania, suchość błony śluzowej gałki ocznej, zatrzymanie moczu i zaczerwienienie skóry twarzy. Niezbyt często pojawiają się dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, anoreksja, zmniejszenie łaknienia i zaburzenia połykania. Już po tym wykazie widać, że nie mamy do czynienia z rozproszonymi reakcjami, lecz z jedną i tą samą blokadą receptorów muskarynowych, rozłożoną na narządy: gdzieś zmniejsza wydzielanie, gdzieś hamuje skurcz mięśni.
O nieznanej częstości opisano szerszy krąg zjawisk. Ze strony psychiki — pobudzenie, niepokój, omamy, koszmary senne, urojenia, zaburzenia poznawcze u osób w podeszłym wieku, objawy depresji, dezorientacja i delirium, a także uzależnienie u pacjentów nadużywających w przeszłości leków lub innych substancji. Ze strony układu nerwowego — zaburzenia poznawcze i drgawki. Ze strony oka — jaskra z zamkniętym kątem przesączania, rozszerzenie źrenicy, wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego i nieostre widzenie. Ze strony przewodu pokarmowego — refluks żołądkowo-przełykowy i rzekoma niedrożność u pacjentów z grupy ryzyka, czyli starszych albo mających zaparcia i przyjmujących inne leki zmniejszające motorykę jelit. Odnotowano również tachykardię i zaburzenia rytmu serca, udar cieplny, zakażenia układu moczowego i zaburzenia oddawania moczu, obrzęk naczynioruchowy, wysypkę, pokrzywkę, zmniejszenie wydzielania potu, nadwrażliwość na światło i reakcje nadwrażliwości.
Przedawkowanie
Przedawkowanie objawia się nasileniem zwykłych działań niepożądanych: ze strony układu nerwowego od niepokoju i pobudzenia aż po zachowania psychotyczne; ze strony krążenia zaczerwienieniem twarzy, spadkiem ciśnienia tętniczego i niewydolnością krążenia; dalej możliwe są niewydolność oddechowa, porażenie i śpiączka.
Leczenie jest głównie objawowe i prowadzi się je w szpitalu. Opis wymienia konkretne kroki: natychmiastowe płukanie żołądka; powolny wlew dożylny fizostygminy — dorosłym od 0,5 do 2,0 mg, w razie potrzeby powtarzany do łącznie 5 mg, dzieciom 30 µg na kilogram masy ciała do łącznie 2 mg; przy zagrażających życiu objawach cholinolitycznych zamiast niej można zastosować neostygminę w dawkach zalecanych przez producenta. Przy nasilonym niepokoju albo pobudzeniu podaje się dożylnie 10 mg diazepamu, przy tachykardii propranolol, zatrzymanie moczu opanowuje się cewnikowaniem, a przy narastającym porażeniu mięśni oddechowych pacjenta podłącza się do respiratora.
Jak otrzymać receptę na Driptane online
Driptane wydawany jest na receptę, a na e-zdrowie.com można ją uzyskać zdalnie. Wypełnia się ankietę medyczną, lekarz analizuje odpowiedzi i jeśli lek jest odpowiedni, wystawia e-receptę — kod przychodzi wiadomością, a tabletki wyda na jego podstawie każda polska apteka. Format sprawdza się przy kontynuowaniu już dobranego leczenia: nadreaktywność pęcherza to stan długotrwały, a dawka po ustaleniu zwykle nie zmienia się miesiącami.
W ankiecie opisz, jak wyglądają dolegliwości: częstość oddawania moczu w dzień i w nocy, nagłe parcia, epizody nietrzymania, trudności z rozpoczęciem mikcji. Podaj, kto i kiedy przepisał lek po raz pierwszy oraz na jakiej dawce jesteś. Koniecznie zgłoś jaskrę, miastenię, zaparcia i inne choroby jelit, przerost prostaty, choroby serca, wątroby i nerek, chorobę Parkinsona, ciążę lub karmienie piersią, a także wymień przyjmowane leki — zwłaszcza przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, przeciwhistaminowe i przeciwparkinsonowskie. Nagły ból oka albo utrata ostrości widzenia w trakcie leczenia to powód, by zgłosić się do lekarza natychmiast, a nie czekać na kolejną receptę.
