Zinnat®: skład i postać
Jedna tabletka powlekana zawiera 125 mg, 250 mg lub 500 mg cefuroksymu. Jest też druga postać — granulat do sporządzania zawiesiny, w której 5 ml zawiera 125 mg lub 250 mg cefuroksymu.
Od razu ważne ostrzeżenie: tabletki i zawiesina nie są biorównoważne i nie wolno zastępować jednej postaci drugą, przeliczając miligram na miligram. Tabletek się nie rozdrabnia, dlatego pacjentom, którzy nie mogą ich połknąć, podaje się zawiesinę. Obie postacie przyjmuje się po posiłku lub razem z nim — wtedy wchłanianie jest optymalne.
Jak działa Zinnat®
Substancją czynną tabletek jest aksetyl cefuroksymu, czyli prolek. Po przyjęciu hydrolizują go enzymy esterazy, zamieniając w czynny antybiotyk cefuroksym. Taka konstrukcja jest potrzebna właśnie do podania doustnego: sam cefuroksym wchłania się z jelita słabo.
Dalej działa klasyczny mechanizm beta-laktamów. Cefuroksym łączy się z białkami wiążącymi penicyliny w komórce bakteryjnej i przerywa syntezę ściany komórkowej — budowę peptydoglikanu. Bez trwałej ściany komórka ulega lizie i obumiera. Stąd bakteriobójczy charakter działania i, niestety, alergia krzyżowa z całą grupą antybiotyków beta-laktamowych.
Wskazania do stosowania
Lek stosuje się u dorosłych i dzieci od 3 miesięcy w zakażeniach, których lista jest zamknięta i dość konkretna: ostre paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków, bakteryjne zapalenie zatok przynosowych, ostre zapalenie ucha środkowego, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek, niepowikłane zakażenia skóry i tkanek miękkich oraz leczenie wczesnej postaci choroby z Lyme.
Osobnym zdaniem charakterystyka przypomina o uwzględnieniu oficjalnych zaleceń dotyczących właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych. To nie formalność: cefuroksym należy do środków, których przepisywanie „na wszelki wypadek” wprost napędza narastanie oporności.
Sposób stosowania i dawkowanie
Zwykły czas leczenia to 7 dni, dopuszczalny zakres od 5 do 10 dni; wyjątkiem jest choroba z Lyme, gdzie kuracja jest istotnie dłuższa.
| Wskazanie | Dorośli i dzieci od 40 kg | Dzieci poniżej 40 kg |
|---|---|---|
| Zapalenie migdałków, zapalenie zatok | 250 mg dwa razy na dobę | 10 mg/kg dwa razy na dobę, maksymalnie 125 mg na dawkę |
| Zapalenie pęcherza, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zakażenia skóry i tkanek miękkich | 250 mg dwa razy na dobę | 15 mg/kg dwa razy na dobę, maksymalnie 250 mg na dawkę |
| Zapalenie ucha środkowego, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli | 500 mg dwa razy na dobę | 15 mg/kg dwa razy na dobę, maksymalnie 250 mg na dawkę; przy zapaleniu ucha i cięższych zakażeniach — od 2 lat |
| Choroba z Lyme | 500 mg dwa razy na dobę przez 14 dni, zakres 10–21 dni | 15 mg/kg dwa razy na dobę, maksymalnie 250 mg na dawkę, przez 14 dni |
U dzieci od 3 miesięcy do 18 lat i o masie poniżej 40 kg dawkowanie według masy ciała lub wieku bywa wygodniejsze: w większości zakażeń to 10 mg/kg dwa razy na dobę, a przy zapaleniu ucha środkowego i cięższych zakażeniach 15 mg/kg dwa razy na dobę. Dzieciom poniżej 3 miesięcy leku się nie podaje — brak doświadczeń. Przy niewydolności nerek dawkę koryguje się według klirensu kreatyniny: przy 30 ml/min i wyższym zmiany nie są potrzebne, przy 10–29 ml/min zwykłą dawkę podaje się co 24 godziny, przy klirensie poniżej 10 ml/min co 48 godzin, a pacjentom hemodializowanym kolejną dawkę podaje się na zakończenie każdego zabiegu. Przy zaburzeniach czynności wątroby korekta nie jest konieczna: cefuroksym wydalają nerki.
Przeciwwskazania
Lista jest krótka i w całości zbudowana wokół alergii.
- Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu.
- Nadwrażliwość na antybiotyki cefalosporynowe, w tym stwierdzona wcześniej.
- Ciężka reakcja nadwrażliwości, na przykład anafilaktyczna, na jakikolwiek inny antybiotyk beta-laktamowy w wywiadzie — penicyliny, monobaktamy, karbapenemy.
Warto zauważyć różnicę sformułowań: ciężka reakcja na dowolny beta-laktam to przeciwwskazanie, a lekka lub umiarkowana — powód do ostrożności, ale nie zakaz. Właśnie dlatego przed przepisaniem lekarz szczegółowo pyta o dawne reakcje na antybiotyki, a nie poprzestaje na pytaniu „czy jest alergia”.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ciężkie reakcje uczuleniowe, sporadycznie kończące się zgonem, opisano dla wszystkich beta-laktamów i cefuroksym nie jest wyjątkiem. Przy takiej reakcji leczenie bezzwłocznie się przerywa i podejmuje działania ratunkowe. U pacjentów uczulonych na penicyliny i inne beta-laktamy lek stosuje się ze szczególną ostrożnością ze względu na wrażliwość krzyżową.
- Reakcja Jarischa-Herxheimera. Przy leczeniu choroby z Lyme możliwe jest krótkotrwałe pogorszenie stanu — skutek działania antybiotyku na komórki Borrelia burgdorferi. Pacjenta uprzedza się o tym zawczasu: reakcja jest częsta i zwykle ustępuje samoistnie.
- Biegunka i zapalenie jelita. Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego związane z antybiotykoterapią opisano niemal przy wszystkich antybiotykach i może mieć przebieg od lekkiego do zagrażającego życiu. Każdą biegunkę, która wystąpiła w trakcie stosowania cefuroksymu lub po nim, ocenia się pod tym kątem; przy potwierdzeniu rozważa się odstawienie leku i leczenie przeciwko Clostridium difficile. Leków hamujących perystaltykę wtedy się nie podaje.
- Wzrost flory niewrażliwej. Możliwy jest nadmierny wzrost Candida, a przy dłuższym stosowaniu enterokoków i Clostridium difficile, przez co leczenie czasem trzeba przerwać.
- Zakłócenia badań. Cefuroksym może dawać dodatni odczyn Coombsa, co zaburza wyniki prób krzyżowych krwi. Powoduje też fałszywie ujemne wyniki oznaczeń glukozy metodą z cyjanożelazianami, dlatego u pacjentów przyjmujących cefuroksym glukozę we krwi lub surowicy oznacza się metodą z oksydazą glukozową albo heksokinazą.
Są też osobliwości składu. Tabletki zawierają parabeny, które mogą wywoływać reakcje alergiczne, również opóźnione. Zawiesina zawiera sacharozę — 2,3 g na 5 ml, co trzeba uwzględnić przy cukrzycy — oraz aspartam, źródło fenyloalaniny, dlatego przy fenyloketonurii stosuje się ją ostrożnie. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów nie badano, ale lek może powodować zawroty głowy i pacjenta się o tym informuje.
Interakcje z innymi lekami
Interakcji jest niewiele, ale każda ma znaczenie praktyczne.
- Zmniejszają wchłanianie. Leki obniżające kwaśność soku żołądkowego zmniejszają biodostępność aksetylu cefuroksymu i niweczą korzyść z przyjmowania po posiłku. Dotyczy to przede wszystkim inhibitorów pompy protonowej i leków zobojętniających.
- Antykoncepcja. Lek wpływa na florę jelitową, przez co może zmniejszać się wchłanianie estrogenów i skuteczność złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych. Na czas kuracji i przez pewien czas po niej warto stosować dodatkową metodę zabezpieczenia.
- Wydalanie i krzepnięcie. Cefuroksym jest wydalany przez przesączanie kłębuszkowe i wydzielanie cewkowe, dlatego probenecyd znacznie zwiększa jego stężenie maksymalne, pole pod krzywą i okres półtrwania. Jednoczesne stosowanie z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi może zwiększać międzynarodowy współczynnik znormalizowany — przy takim połączeniu kontrola INR staje się obowiązkowa.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu cefuroksymu u ciężarnych jest niewiele. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na ciążę, rozwój zarodka i płodu, poród ani rozwój noworodka. Mimo to lek można przepisać kobiecie ciężarnej tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem.
Do mleka kobiecego cefuroksym przenika w niewielkich ilościach. Przy dawkach terapeutycznych nie oczekuje się działań niepożądanych u dziecka, ale nie da się całkiem wykluczyć biegunki i zakażenia grzybiczego błon śluzowych, dlatego karmienie czasem trzeba przerwać. Bierze się też pod uwagę możliwość uwrażliwienia dziecka. Decyzję o stosowaniu w okresie karmienia podejmuje lekarz prowadzący po ocenie korzyści i ryzyka. Danych o wpływie na płodność u ludzi brak; w badaniach na zwierzętach wpływu na płodność nie stwierdzono.
Działania niepożądane
Najczęściej występują nadmierny wzrost Candida, eozynofilia, ból i zawroty głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Kategorie częstości są przybliżone: dla większości reakcji nie było odpowiednich danych, na przykład z badań kontrolowanych placebo, a rzadkie zdarzenia opisano na podstawie zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu i odzwierciedlają one raczej częstość zgłaszania niż rzeczywistą.
| Częstość | Reakcje |
|---|---|
| Często | Nadmierny wzrost Candida; eozynofilia; ból głowy, zawroty głowy; biegunka, nudności, ból brzucha; przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych |
| Niezbyt często | Dodatni odczyn Coombsa, małopłytkowość, leukopenia, czasami nasilona; wymioty; wysypki skórne |
| Częstość nieznana | Nadmierny wzrost Clostridium difficile i rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego; niedokrwistość hemolityczna; gorączka polekowa, zespół choroby posurowiczej, anafilaksja, reakcja Jarischa-Herxheimera; żółtaczka, głównie zastoinowa, zapalenie wątroby; pokrzywka, świąd, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, obrzęk naczynioruchowy |
Dwa dopowiedzenia do tabeli. Cefalosporyny jako grupa mają skłonność do przylegania do błony krwinek czerwonych i reagowania z przeciwciałami skierowanymi przeciw lekowi — stąd dodatni odczyn Coombsa, mogący zaburzyć dobór krwi, i bardzo rzadka niedokrwistość hemolityczna. Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych jest z reguły przemijające i odwracalne. U dzieci profil bezpieczeństwa jest taki sam jak u dorosłych.
Przedawkowanie
Przedawkowanie cefuroksymu jest groźne przede wszystkim przez następstwa neurologiczne: opisano encefalopatię, drgawki i śpiączkę. Objawy takie pojawiają się głównie u pacjentów z niewydolnością nerek, u których nie zmniejszono dawki.
Swoistej odtrutki nie ma, ale stężenie cefuroksymu w surowicy można obniżyć hemodializą lub dializą otrzewnową. Praktyczny wniosek jest oczywisty: dostosowanie dawki do klirensu kreatyniny to nie biurokratyczny szczegół, lecz sposób na uniknięcie przedawkowania.
Jak uzyskać receptę na Zinnat® online
Tu warto powiedzieć wprost: antybiotyku nie przepisuje się na podstawie samego opisu objawów. Lekarz musi rozumieć, co to za zakażenie, czy w ogóle jest bakteryjne i czy nadaje się do leczenia cefuroksymem — inaczej przepisanie szkodzi i pacjentowi, i sytuacji z opornością. Wiele stanów z listy wskazań wymaga badania: zapalenie ucha — otoskopii, zapalenie migdałków — oceny gardła i najlepiej szybkiego testu na paciorkowce.
Konsultacja online ma sens tam, gdzie rozpoznanie potwierdzono już podczas wizyty i potrzebna jest recepta na zaleconą kurację, albo przy nawrocie dobrze znanego stanu — na przykład zaostrzeniu przewlekłego zapalenia oskrzeli u pacjenta z ustalonym rozpoznaniem. W ankiecie podaje się rozpoznanie i kto je postawił, czas trwania i charakter objawów, temperaturę, wcześniej przyjmowane antybiotyki, reakcje uczuleniowe na penicyliny i cefalosporyny wraz z opisem ich nasilenia, stan nerek, ciążę lub karmienie piersią, a także stosowanie antykoncepcji i leków przeciwzakrzepowych. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
