Spasmalgon: skład i postać
Jeden mililitr roztworu do wstrzykiwań zawiera 500 mg metamizolu sodu, 2 mg chlorowodorku pitofenonu i 0,02 mg bromku fenpiweryny. To nie tabletka: lek występuje w ampułkach i podaje się go domięśniowo.
Charakterystyka od razu wyznacza ramy stosowania. Preparat przeznaczony jest wyłącznie do leczenia krótkoterminowego i podaje się go tylko pod ścisłą kontrolą lekarza — ze względu na ryzyko wstrząsu anafilaktycznego u pacjentów z nadwrażliwością na metamizol lub pochodne pirazolonu.
Jak działa Spasmalgon
To lek złożony o działaniu rozkurczowym i przeciwbólowym. Metamizol wykazuje silne działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe w połączeniu z łagodniejszym przeciwzapalnym i rozkurczowym.
Dwa pozostałe składniki uzupełniają go mechanizmem działania. Pitofenon rozluźnia mięśnie gładkie bezpośrednio, miotropowo, a bromek fenpiweryny działa cholinolitycznie, czyli blokuje wpływy przywspółczulne na mięśnie gładkie. Z tego cholinolitycznego działania wynika większość przeciwwskazań i ostrzeżeń preparatu — od jaskry po przerost gruczołu krokowego.
Wskazania do stosowania
Wskazanie jest jedno i sformułowane wąsko: bóle wywołane stanami skurczowymi mięśni gładkich układu pokarmowego i moczowo-płciowego.
- Silne kurcze żołądka i kolka jelitowa.
- Bolesne skurcze dróg moczowych i pęcherza, kolka nerkowa.
- Kolka żółciowa w przebiegu kamicy dróg żółciowych.
- Bolesne miesiączki.
Wszystkie wymienione stany łączy skurczowa natura bólu. Przy bólu innego pochodzenia połączenie leku rozkurczowego z przeciwbólowym traci sens, a ryzyko pozostaje takie samo.
Sposób stosowania i dawkowanie
Lek podaje się domięśniowo dorosłym i młodzieży powyżej 15 lat o masie ciała powyżej 53 kg — po 2–5 ml roztworu. W razie konieczności dawkę można powtórzyć po 6–8 godzinach, ale maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 10 ml roztworu, co odpowiada 5 g metamizolu sodu. Leczenie trwa 2–3 dni.
Dalej ważne jest to, co dzieje się po tych 2–3 dniach. Jeśli efekt uzyskano, leczenie kontynuuje się już doustnymi lekami przeciwbólowymi i rozkurczowymi. Jeśli efektu terapeutycznego brak, podawanie preparatu się przerywa — wydłużania kuracji charakterystyka nie proponuje. Osobom starszym, pacjentom osłabionym i osobom ze zmniejszonym klirensem kreatyniny dawkę się zmniejsza: eliminacja produktów metabolizmu metamizolu jest u nich wydłużona. Przy zaburzeniach czynności wątroby lub nerek szybkość eliminacji również spada, dlatego unika się wielokrotnego podawania dużych dawek; przy krótkim stosowaniu zmniejszanie dawki nie jest konieczne, ale doświadczeń z długotrwałym stosowaniem u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami wątroby i nerek jest za mało. Dzieciom i młodzieży poniżej 15 lat lek jest przeciwwskazany.
Przeciwwskazania
Lista jest długa i łatwo w niej rozpoznać trzy źródła: nietolerancję pirazolonów, cholinolityczne działanie fenpiweryny i wpływ metamizolu na układ krwiotwórczy.
- Nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze; nadwrażliwość na pochodne pirazolonu, w tym u pacjentów z agranulocytozą w wywiadzie po ich podaniu; nadwrażliwość na leki przeciwbólowe, zwłaszcza salicylany, paracetamol, inne nienarkotyczne leki przeciwbólowe i NLPZ.
- Ciężkie zaburzenia czynności wątroby i niewydolność nerek.
- Ostra porfiria przerywana, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej.
- Zaburzenia czynności szpiku kostnego, na przykład po cytostatykach, lub choroby układu krwiotwórczego: niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, leukopenia.
- Niedrożność przewodu pokarmowego i rozdęcie okrężnicy.
- Gruczolak gruczołu krokowego II i III stopnia; atonia pęcherzyka żółciowego i pęcherza moczowego.
- Niskie ciśnienie krwi i niestabilność hemodynamiczna.
- Ciąża i okres karmienia piersią; wiek poniżej 15 lat.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dwa główne ryzyka metamizolu to anafilaksja i agranulocytoza, a oba wymagają nie obserwacji, lecz natychmiastowego działania. Przy pierwszych oznakach reakcji nadwrażliwości podawanie się przerywa i pilnie podejmuje działania zaradcze: adrenalina, glikokortykosteroidy, leki antyhistaminowe. Ryzyko takiej reakcji jest znacznie wyższe u pacjentów z astmą lub pokrzywką typu obrzęku naczynioruchowego po lekach przeciwbólowych, z astmą oskrzelową współistniejącą z zapaleniem zatok i polipami nosa, z przewlekłą pokrzywką, z nadwrażliwością na barwniki takie jak tartrazyna czy konserwanty takie jak benzoesany, a także z nietolerancją alkoholu — gdy nawet minimalna dawka alkoholu wywołuje kichanie, łzawienie i poważne zaburzenia widzenia. To ostatnie może okazać się objawem nierozpoznanej astmy aspirynowej.
- Agranulocytoza. Nie zależy od dawki i jest niemożliwa do przewidzenia: może wystąpić i po pierwszym wstrzyknięciu, i przy podaniu wielokrotnym. Typowe objawy to gorączka i dreszcze, ból gardła i przy przełykaniu, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, nosa, gardła, odbytu i okolic narządów płciowych. Przy nagłym pogorszeniu samopoczucia z takimi objawami leczenie przerywa się natychmiast, nie czekając na wyniki badań. Pacjentom z chorobami krwi w wywiadzie kontroluje się krew w trakcie leczenia.
- Spadek ciśnienia. Metamizol może obniżać ciśnienie tętnicze, przy czym efekt zależy od dawki i częściej obserwuje się go właśnie przy podaniu pozajelitowym. Ryzyko jest większe przy wyjściowym niedociśnieniu, zmniejszonej objętości płynów lub odwodnieniu, niestabilności hemodynamicznej i niewydolności krążenia — na przykład przy zawale mięśnia sercowego lub urazie wielonarządowym — a także przy podwyższonej temperaturze ciała. U takich pacjentów konieczność podania ocenia się szczególnie dokładnie i obserwuje ich ściśle.
- Gdy spadek ciśnienia jest niedopuszczalny. Przy chorobie wieńcowej lub znacznym zwężeniu naczyń mózgowych parametry hemodynamiczne monitoruje się stale, a czasem z góry stosuje środki zapobiegające nagłemu spadkowi ciśnienia.
- Ograniczenia cholinolityczne. Przy obturacyjnych chorobach przewodu pokarmowego — achalazji przełyku, zwężeniu odźwiernika — lek stosuje się ostrożnie: wielokrotne podanie może doprowadzić do zastoju treści żołądkowo-jelitowej i zatrucia. Szczególna ostrożność i ścisły nadzór lekarza są potrzebne przy refluksie żołądkowo-przełykowym, atonii jelitowej, porażennej niedrożności jelita, jaskrze, miastenii i chorobach serca — arytmii, chorobie niedokrwiennej, zastoinowej niewydolności serca.
Jest też praktyczne ograniczenie na dzień wstrzyknięcia. Z powodu cholinolitycznego działania fenpiweryny możliwe są zawroty głowy i zaburzenia akomodacji, a metamizol może pogarszać koncentrację i osłabiać szybkość reakcji w nieoczekiwanych sytuacjach. Dlatego do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn wraca się dopiero po ustąpieniu tych działań.
Interakcje z innymi lekami
Metamizol jest induktorem enzymów, dlatego łączyć preparat z innymi lekami należy z dużą ostrożnością — to reguła ogólna, z której wynikają przypadki szczegółowe.
- Osłabienie innych leków. Z powodu indukcji enzymów może zmniejszać się aktywność leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryny. Metamizol może też obniżać stężenie cyklosporyny we krwi.
- Nasilenie i potęgowanie. Metamizol istotnie zwiększa maksymalne stężenie chlorochiny w osoczu. Nasila działanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, środków antykoncepcyjnych, innych leków przeciwbólowych, allopurynolu i alkoholu. Leki działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy nasilają jego efekt przeciwbólowy.
- Niebezpieczne połączenia. Z chlorpromazyną i innymi pochodnymi fenotiazyny możliwa jest ciężka hipotermia. Z chloramfenikolem i innymi lekami mielotoksycznymi rośnie ryzyko zahamowania czynności szpiku. Połączenie z innymi lekami przeciwbólowymi i NLPZ zwiększa prawdopodobieństwo reakcji nadwrażliwości i innych działań niepożądanych.
- Pozostałe. Leki indukujące enzymy — barbiturany, glutetimid, fenylobutazon — mogą osłabiać działanie samego metamizolu. Są doniesienia o interakcjach z kaptoprylem, preparatami litu, metotreksatem i triamterenem oraz o modyfikacji działania leków hipotensyjnych i moczopędnych; stopień tego wpływu pozostaje nieznany.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o bezpieczeństwie stosowania w ciąży brak, dlatego kobietom ciężarnym leku się nie podaje. Ciąża figuruje też na ogólnej liście przeciwwskazań, czyli nie chodzi o ważenie korzyści i ryzyka, lecz o bezpośredni zakaz.
Metabolity metamizolu przenikają do mleka matki, dlatego w okresie karmienia piersią preparatu również się nie stosuje. Jeśli podanie mimo to uznano za niezbędne, karmienie na czas leczenia się przerywa.
Działania niepożądane
Najpoważniejsze reakcje wiążą się z układem krwiotwórczym i z nadwrażliwością, przy czym te drugie przy podaniu we wstrzyknięciu zdarzają się częściej niż przy przyjmowaniu doustnym.
| Układ | Reakcje |
|---|---|
| Krew | Rzadko leukopenia; bardzo rzadko agranulocytoza, trombocytopenia, niedokrwistość hemolityczna i aplastyczna. Agranulocytoza jest nieprzewidywalna i może wystąpić nawet u pacjentów, którzy wcześniej znosili metamizol bez następstw |
| Układ immunologiczny | Niezbyt często ciągła wysypka polekowa; rzadko wysypka grudkowa, reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne, zwłaszcza po podaniu pozajelitowym; bardzo rzadko napad astmy u pacjentów z astmą wywołaną lekami przeciwbólowymi, zespół Stevensa-Johnsona lub Lyella, wstrząs |
| Serce i naczynia | Niezbyt często palpitacje, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, sinica, spadek ciśnienia krwi |
| Układ nerwowy i oczy | Zawroty i bóle głowy, zaburzenia widzenia i ostrości widzenia |
| Przewód pokarmowy | Suchość w jamie ustnej, nudności, wymioty, bóle brzucha i złe samopoczucie, biegunka, zaparcie, nasilenie zapalenia żołądka i choroby wrzodowej, w rzadkich przypadkach owrzodzenia i krwawienia |
| Nerki i miejsce podania | Rzadko białkomocz, oliguria, bezmocz, wielomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek, czerwone zabarwienie moczu; zatrzymanie moczu. Ból i reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia |
O czasie wystąpienia reakcji alergicznych warto powiedzieć osobno. Mogą rozwinąć się w trakcie wstrzykiwania lub natychmiast po nim, ale czasem pojawiają się po kilku godzinach — najczęściej w ciągu pierwszych godzin. Zaczynają się zwykle od skóry i błon śluzowych: świąd, pieczenie, zaczerwienienie, wysypka, pokrzywka, obrzęki miejscowe lub ogólne, duszność, dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Te łagodne objawy mogą przekształcić się w uogólnioną pokrzywkę, ciężki obrzęk naczynioruchowy, w tym krtani, silny skurcz oskrzeli, zaburzenia rytmu serca i spadek ciśnienia, który czasem poprzedza jego wzrost. Dlatego natychmiast po pojawieniu się pierwszych objawów skórnych podawanie leku się przerywa.
Przedawkowanie
W obrazie klinicznym dominują objawy ostrego zatrucia metamizolem i reakcje cholinolityczne. Najczęściej obserwuje się toksyczne działanie na układ krwiotwórczy i zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a w ciężkich przypadkach zaburzenia czynności ośrodkowego układu nerwowego.
Podawanie preparatu natychmiast się przerywa i stosuje środki przyspieszające jego eliminację: wymuszoną diurezę, wlewy dożylne wodnego roztworu soli, w razie konieczności hemodializę. Dalej prowadzi się leczenie objawowe. Swoistej odtrutki nie ma.
Jak uzyskać receptę na Spasmalgon online
Powiedzmy wprost: to lek we wstrzyknięciach, podawany domięśniowo pod ścisłą kontrolą lekarza — właśnie ze względu na ryzyko wstrząsu anafilaktycznego. Ani przepisanie, ani podanie na podstawie ankiety online nie są możliwe. Co więcej, same wskazania — kolka nerkowa i żółciowa, silne kurcze żołądka — wymagają badania: za takim bólem może kryć się stan, w którym znieczulenie bez diagnostyki jest niebezpieczne, od ostrego brzucha po zablokowanie dróg moczowych.
Konsultacja online jest w tej sytuacji przydatna inaczej: lekarz może ocenić opisane objawy, powiedzieć, czy potrzebna jest pomoc doraźna, i w razie potrzeby dobrać bezpieczną alternatywę doustną do leczenia po ustąpieniu napadu — dokładnie tak, jak proponuje charakterystyka, kontynuując terapię tabletkami przeciwbólowymi i rozkurczowymi. W ankiecie warto podać charakter i umiejscowienie bólu, czas jego trwania, temperaturę, dawne reakcje na leki przeciwbólowe, zwłaszcza na metamizol i inne pirazolony, choroby krwi, wątroby i nerek, jaskrę, przerost prostaty, ciążę i karmienie piersią. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
