Rectodelt: skład i postać leku
Jeden czopek zawiera 100 mg prednizonu. Czopek wprowadza się głęboko do odbytu.
Wybór właśnie takiej postaci wyjaśnia sama ulotka, a wyjaśnienie jest praktyczne: ta metoda podania pomaga — zwłaszcza u niemowląt — w dużym stopniu uniknąć reakcji sprzeciwu i niepożądanych stanów pobudzenia, często obserwowanych przy podaniu pozajelitowym lub wymuszonym doustnym. Czopek wybrano więc nie dla wygody dorosłego, lecz dlatego, że przestraszonemu dziecku z trudnościami w oddychaniu łatwiej go podać niż nakłonić je do połknięcia leku czy zrobić zastrzyk.
Jak działa Rectodelt
Prednizon jest niefluorowanym glikokortykosteroidem do leczenia układowego. Zależnie od dawki wpływa na metabolizm niemal wszystkich tkanek; w zakresie fizjologicznym działanie to jest niezbędne do utrzymania homeostazy organizmu zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku oraz do regulowania czynności układu immunologicznego.
W dawkach większych niż wymagane do leczenia substytucyjnego prednizolon wykazuje szybkie działanie przeciwzapalne — przeciwwysiękowe i antyproliferacyjne — oraz opóźnione działanie immunosupresyjne. Hamuje chemotaksję i aktywność komórek układu odpornościowego oraz uwalnianie i działanie mediatorów reakcji zapalnych i odpowiedzi immunologicznej: enzymów lizosomalnych, prostaglandyn, leukotrienów. W obturacji oskrzeli zwiększa działanie β-adrenomimetyków rozszerzających oskrzela — to tak zwany efekt permisywny i właśnie on tłumaczy, po co przy napadzie astmy do inhalatora dodaje się steroid. Długotrwałe leczenie dużymi dawkami prowadzi do zaniku układu odpornościowego i kory nadnerczy.
Wskazania do stosowania
Produkt stosuje się u niemowląt, małych dzieci i dzieci w leczeniu ostrego przebiegu pseudokrupu — ostrego zapalenia krtani i tchawicy ze zwężeniem dróg oddechowych — krupu, zaostrzenia astmy lub ostrego epizodu świstu wydechowego.
Wszystkie cztery wskazania to stany ostre z utrudnionym oddychaniem u dziecka. To nie jest środek do planowego leczenia astmy ani zamiennik leków wziewnych: preparat służy do krótkiej interwencji w chwili napadu, po której leczenie kontynuuje się innymi środkami.
Sposób stosowania i dawkowanie
Niemowlętom, małym dzieciom i dzieciom podaje się 1 czopek, co odpowiada 100 mg prednizonu. W razie potrzeby podanie należy powtórzyć maksymalnie raz, przy czym drugi czopek może być podany w ciągu 12–24 godzin. Dalsze stosowanie nie jest zalecane.
| Zasada | Wartość |
| Dawka pojedyncza | 1 czopek = 100 mg prednizonu |
| Powtórne podanie | Nie więcej niż raz, po 12–24 godzinach od pierwszego |
| Maksymalna dawka całkowita | 2 czopki, co odpowiada 200 mg prednizonu |
| Czas stosowania | W miarę możliwości nie dłużej niż 2 dni |
Czas stosowania zależy od przebiegu choroby i obowiązuje tu zasada, która na pierwszy rzut oka wygląda paradoksalnie: choroby o ciężkim przebiegu zwykle wymagają jedynie krótkotrwałej terapii. Nie należy przekraczać zalecanego dawkowania ani czasu stosowania — inaczej trzeba spodziewać się ciężkich działań niepożądanych, przede wszystkim zespołu Cushinga.
Przeciwwskazania
Przeciwwskazanie jest jedno: nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Nie ma innych przeciwwskazań do krótkotrwałego stosowania w istotnych wskazaniach.
Takie sformułowanie zdarza się rzadko i odzwierciedla logikę pomocy doraźnej: przy groźnym zaburzeniu oddychania u dziecka glikokortykosteroid jest potrzebny, a zwykłe ograniczenia obowiązujące przy długim leczeniu steroidami ustępują. Ulotka od razu dodaje jednak zastrzeżenie: oczekiwane korzyści z leczenia należy rozpatrzyć w kontekście możliwych działań niepożądanych. To nie zgoda na stosowanie leku bez namysłu, lecz wskazówka, że decyzję podejmuje się na podstawie stosunku korzyści do ryzyka w konkretnej sytuacji.
Środki ostrożności i szczególne zalecenia
Działania ogólnoustrojowe kortykosteroidów mogą wystąpić także po podaniu w postaci czopków, szczególnie w dużych dawkach i długotrwale. Należą do nich zespół Cushinga i jego pojedyncze objawy, zahamowanie czynności nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci i młodzieży, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma, jaskra, a rzadziej działania psychologiczne i behawioralne: nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia snu, lęk, depresja lub agresja, szczególnie u dzieci. Właśnie dlatego ograniczenie do dwóch czopków i dwóch dni nie jest formalnością.
- Wzrok. Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. Jeśli pojawi się nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty w celu ustalenia przyczyn: może to być zaćma, jaskra albo rzadkie choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza, notowana po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów.
- Twardzina układowa. Wymaga ostrożności ze względu na zwiększoną częstość twardzinowego przełomu nerkowego o możliwym śmiertelnym przebiegu, z nadciśnieniem i zmniejszeniem wytwarzania moczu; obserwowano go po podaniu prednizolonu w dawce wynoszącej co najmniej 15 mg na dobę. Dlatego rutynowo sprawdza się ciśnienie krwi i czynność nerek według stężenia kreatyniny w surowicy, a przy podejrzeniu przełomu nerkowego ciśnienie kontroluje się szczególnie starannie.
- Kontrola antydopingowa. Stosowanie prednizonu może dawać pozytywne wyniki w kontrolach antydopingowych, a używanie leku jako środka dopingującego może być niebezpieczne dla zdrowia.
- Prowadzenie pojazdów. Produkt nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Interakcje z innymi lekami
Część interakcji nasila działania niepożądane. Przy jednoczesnym stosowaniu salicylanów, indometacyny i innych NLPZ ryzyko owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego może być zwiększone. Glikozydy nasercowe mogą działać silniej wskutek niedoboru potasu, a dodatkowa utrata potasu następuje przy lekach moczopędnych i przeczyszczających. Chlorochina, hydroksychlorochina i meflochina zwiększają ryzyko miopatii lub kardiomiopatii. Przy inhibitorach konwertazy angiotensyny może wystąpić zwiększone ryzyko zmian morfologii krwi. Stężenie cyklosporyny we krwi może być zwiększone, a wraz z nim rośnie ryzyko drgawek pochodzenia mózgowego. Jednoczesne stosowanie atropiny i innych leków przeciwcholinergicznych może dodatkowo zwiększać ciśnienie wewnątrzgałkowe, a działanie niedepolaryzujących środków zwiotczających mięśnie może być przedłużone. Inhibitory CYP3A, w tym produkty zawierające kobicystat, zwiększają ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych i takiego łączenia należy unikać, chyba że korzyść przewyższa ryzyko; wtedy pacjenta trzeba obserwować.
Druga część interakcji zmienia skuteczność leków — w obie strony. Hipoglikemiczne działanie doustnych leków przeciwcukrzycowych i insuliny jest zmniejszone, a działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny osłabione. Induktory enzymów — barbiturany, fenytoina, prymidon, ryfampicyna — osłabiają działanie samych glikokortykosteroidów, natomiast estrogeny mogą nasilać kliniczne działanie produktu. Kortykosteroidy mogą zmniejszać stężenie prazykwantelu we krwi i osłabiać działanie somatropiny, a zwiększenie stężenia TSH po podaniu protyreliny może być mniej wyraźne.
Ciąża i karmienie piersią
Brak wystarczających danych dotyczących stosowania produktu u kobiet w ciąży. Prednizon w badaniach na zwierzętach po podaniu ogólnoustrojowym wykazał działanie embriotoksyczne i teratogenne, a badania innych glikokortykosteroidów wykazały typowe działania embriotoksyczne i teratogenne: rozszczep podniebienia, wady szkieletu, wewnątrzmaciczne zaburzenia wzrostu i śmiertelność zarodków. Rozważana jest możliwość zwiększenia ryzyka rozszczepu wargi u płodów ludzkich przy podawaniu glikokortykosteroidów w pierwszym trymestrze. Badania na zwierzętach wykazały też, że podawanie glikokortykosteroidów w dawkach podteratogennych w czasie ciąży zwiększa ryzyko wewnątrzmacicznego spowolnienia wzrostu, chorób układu krążenia i zaburzeń metabolicznych w wieku dorosłym oraz trwale zmienia gęstość receptora glikokortykosteroidowego i obrót neuroprzekaźników.
Jeśli glikokortykosteroidy podaje się pod koniec ciąży, istnieje ryzyko zaniku kory nadnerczy u płodu, co może wymagać leczenia substytucyjnego u noworodka ze stopniowym zmniejszaniem dawki. Dlatego w czasie ciąży produkt może być stosowany tylko wtedy, gdy jest ściśle wskazany i po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Prednizon i prednizolon przenikają do mleka kobiet karmiących piersią; uszkodzeń u niemowląt dotąd nie stwierdzono, jednak lek może być stosowany podczas karmienia wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie wskazane, a jeśli stan wymaga większych dawek, karmienie piersią powinno zostać przerwane.
Działania niepożądane
W leczeniu stanów ostrych, poza możliwością wystąpienia nadwrażliwości na produkt, nie należy spodziewać się działań niepożądanych. To kluczowe stwierdzenie tej części ulotki i wiąże się ono wprost z ograniczeniem dawki do dwóch czopków.
Podawanie długotrwałe może natomiast prowadzić do działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów — objawów zespołu Cushinga o różnym stopniu nasilenia: twarzy księżycowatej, otyłości tułowia, retencji sodu z powstawaniem obrzęków, zwiększonego wydalania potasu, zmniejszonej tolerancji glukozy, zahamowania wzrostu u dzieci, zaburzenia wydzielania hormonów płciowych, zmian skórnych, atrofii mięśni, osteoporozy, zmian psychicznych, nadciśnienia tętniczego i zmian w morfologii krwi. Mogą wystąpić także rozstrój żołądka, zapalenie trzustki, zwiększona kruchość naczyń, zwiększone ryzyko zakażenia, jaskra i nieostre widzenie. Sporadycznie objawy ogólnoustrojowego działania glikokortykosteroidów pojawiają się i po tym produkcie — prawdopodobnie zależnie od dawki, czasu ekspozycji, jednoczesnej i wcześniejszej ekspozycji na kortykosteroid oraz indywidualnej wrażliwości; obejmują zahamowanie czynności nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci i młodzieży, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćmę, jaskrę i podatność na infekcje, a zdolność adaptacji do stresu może być osłabiona. Ryzyko twardzinowego przełomu nerkowego różni się w podgrupach: największe jest u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej, najmniejsze przy postaci ograniczonej — około 2% — i młodzieńczej — około 1%.
Przedawkowanie
Nie są znane przypadki ostrego zatrucia prednizonem. W przypadku przedawkowania można spodziewać się nasilenia działań niepożądanych, szczególnie dotyczących układu endokrynologicznego, metabolizmu i równowagi elektrolitowej. Antidotum na prednizon nie jest znane.
Praktyczny sens tej części dla rodziców jest prosty: przekroczenie dawki nie da szybszego efektu w napadzie, a ryzyko stworzy całkiem realne. Jeśli po dwóch czopkach stan dziecka się nie poprawił, nie należy podawać trzeciego, lecz zwrócić się po pomoc medyczną.
Jak uzyskać receptę na Rectodelt online
Pseudokrup, krup, zaostrzenie astmy i ostry epizod świstu wydechowego u dziecka to stany nagłe. Przy narastających trudnościach z oddychaniem, głośnym wdechu, wciąganiu podatnych miejsc klatki piersiowej, zasinieniu warg lub wyraźnej apatii trzeba wezwać pogotowie, a nie wystawiać receptę.
Konsultacja online jest właściwa w innej sytuacji: gdy lekarz już prowadzi dziecko z nawracającymi epizodami, a lek jest potrzebny w domowej apteczce albo został zlecony do kontynuacji leczenia. W ankiecie podaj wiek i masę ciała dziecka, rozpoznanie i to, kto je postawił, jak często zdarzają się napady i czym je dotąd przerywano, a także jakie leki dziecko przyjmuje stale — środki wziewne, leki rozszerzające oskrzela. Koniecznie zgłoś, czy w ostatnich dniach stosowano prednizon lub inny steroid: dawka całkowita nie powinna przekraczać dwóch czopków, a czas — dwóch dni. Osobno wymień choroby współistniejące i leki: przeciwcukrzycowe, moczopędne, przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe, cyklosporynę, chlorochinę. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
