Protopic® 0,1% - (IR): skład i postać leku
Jeden gram maści 0,1% zawiera 1,0 mg takrolimusu w postaci jednowodnej. Oznaczenie „(IR)” wskazuje na import równoległy: lek sprowadził do Polski oficjalny importer z innego kraju Unii Europejskiej, a substancja czynna, stężenie i treść ulotki są takie same jak w wersji podstawowej.
Maść nakłada się cienką warstwą i nie stosuje pod opatrunkiem okluzyjnym — tego sposobu u pacjentów nie badano. Można ją stosować na każdą część ciała, w tym na twarz, szyję i zgięcia, z wyjątkiem błon śluzowych.
Jak działa Protopic® 0,1% - (IR)
Mechanizm działania takrolimusu w atopowym zapaleniu skóry nie jest w pełni zrozumiały, a znaczenie kliniczne poczynionych obserwacji w tej chorobie nie jest znane. Same obserwacje są takie: wiążąc się z cytoplazmatyczną immunofiliną FKBP12, takrolimus hamuje zależne od wapnia kaskady przenoszenia sygnałów w limfocytach T i zapobiega transkrypcji oraz syntezie interleukin 2, 3, 4, 5 i innych cytokin — GM-CSF, TNF-α, IFN-γ. In vitro hamował aktywujące działanie komórek Langerhansa na limfocyty T oraz uwalnianie mediatorów zapalenia z komórek tucznych skóry, bazofili i eozynofili.
Jest właściwość, dzięki której takrolimus zajął swoje miejsce w dermatologii. U zwierząt maść hamowała zapalenie w modelach atopowego zapalenia skóry, ale nie zmniejszała grubości skóry ani nie powodowała jej zaniku, a u ludzi nie wpływała na syntezę kolagenu. Właśnie tym lek różni się od kortykosteroidów zewnętrznych, których długotrwałe stosowanie prowadzi do ścieńczenia skóry.
Wskazania do stosowania
Maść 0,1% jest przeznaczona dla dorosłych i młodzieży od 16 lat, a wskazania podzielono na dwie fazy leczenia.
| Leczenie fazy ostrej | Umiarkowane i ciężkie postacie atopowego zapalenia skóry u dorosłych przy braku dostatecznej odpowiedzi na leczenie konwencjonalne, takie jak miejscowe kortykosteroidy, albo przy braku jego tolerancji |
| Leczenie podtrzymujące | Umiarkowane i ciężkie postacie atopowego zapalenia skóry w celu zapobiegania nawrotom i przedłużania okresów bez nawrotów |
| Komu odpowiada faza podtrzymująca | Pacjentom z częstymi zaostrzeniami — cztery razy w roku lub częściej — którzy początkowo odpowiedzieli na stosowanie takrolimusu 2 razy na dobę przez okres do 6 tygodni: zmiany ustąpiły całkowicie, prawie całkowicie albo są łagodne |
| Dzieci | U dzieci od 2 lat stosuje się maść o mniejszej mocy 0,03%; u dzieci poniżej 2 lat maści się nie stosuje do czasu uzyskania dalszych danych |
Sposób stosowania i dawkowanie
Leczenie powinien rozpocząć lekarz z doświadczeniem w rozpoznawaniu i leczeniu atopowego zapalenia skóry. Maść stosuje się krótkotrwale albo długotrwale z przerwami; ciągłego długotrwałego stosowania nie przewidziano. Zaczyna się przy pierwszych objawach choroby i nakłada na każdy zmieniony obszar, aż zmiany ustąpią całkowicie, prawie całkowicie lub staną się łagodne, a przy pierwszym nawrocie objawów leczenie się wznawia.
| Faza ostra, dorośli i młodzież od 16 lat | Maść 0,1% dwa razy na dobę do ustąpienia zmian. Przy nawrocie objawów ponownie dwa razy na dobę; gdy stan na to pozwala, próbuje się zmniejszyć częstość nanoszenia albo przejść na 0,03% |
| Terminy oceny | Poprawa następuje zwykle w ciągu tygodnia. Jeśli po 2 tygodniach objawów poprawy nie ma, rozważa się inne opcje leczenia |
| Leczenie podtrzymujące | Maść 0,1% raz na dobę przez 2 dni w tygodniu — na przykład w poniedziałek i czwartek — na powierzchnie zazwyczaj objęte zapaleniem, z 2–3-dniowymi przerwami między nanoszeniem |
| Przegląd po roku | Po 12 miesiącach leczenia lekarz ocenia wynik i konieczność kontynuacji; u dzieci ocena ta powinna uwzględniać wstrzymanie leczenia |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Odrębnych badań nie przeprowadzono, ale dostępne dane kliniczne nie wskazują na konieczność zmiany dawki |
Przeciwwskazania
Przeciwwskazanie sformułowano jednym zdaniem: nadwrażliwość na substancję czynną, makrolidy lub którąkolwiek substancję pomocniczą produktu. Wzmianka o makrolidach nie jest przypadkowa — takrolimus należy do związków makrolidowych, a o nietolerancji antybiotyków z tej grupy trzeba powiedzieć lekarzowi zawczasu.
Osobno od listy przeciwwskazań, ale równie stanowczo, ulotka zabrania stosowania maści u pacjentów z wrodzonym lub nabytym upośledzeniem odporności oraz u osób leczonych lekami immunosupresyjnymi. Ponadto maści nie nakłada się na powierzchnie, jeśli istnieje podejrzenie zmian nowotworowych lub przednowotworowych.
Środki ostrożności i szczególne zalecenia
Takrolimus jest inhibitorem kalcyneuryny i główne ostrzeżenie wiąże się właśnie z tym. U pacjentów po przeszczepieniu narządów długotrwałe narażenie na silną immunosupresję przy układowym stosowaniu takich leków wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chłoniaków i nowotworów złośliwych skóry. U osób stosujących maść z takrolimusem obserwowano przypadki nowotworów złośliwych, w tym chłoniaka skóry, zwłaszcza z limfocytów T, innych chłoniaków i raka skóry. Zdolność maści do miejscowego działania immunosupresyjnego, z możliwością zakażeń lub nowotworów skóry przy leczeniu trwającym latami, pozostaje przy tym nieznana.
- Ultrafiolet. W czasie leczenia ogranicza się przebywanie na słońcu i unika ultrafioletu z solarium, a także leczenia UVB i UVA z psoralenami. Lekarz powinien zalecić ochronę: minimum czasu na słońcu, preparaty z filtrem i odpowiednią odzież.
- Nowe zmiany skórne. Każdą nową zmianę na leczonej skórze, inną niż dotychczasowy wyprysk, powinien ocenić lekarz.
- Wada bariery skórnej. Maści nie zaleca się przy zespole Nethertona, rybiej łusce blaszkowatej, uogólnionej erytrodermii i skórnej chorobie przeszczep przeciw gospodarzowi: stany te zwiększają wchłanianie takrolimusu, a po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przy nich zwiększone stężenia takrolimusu we krwi.
- Rozległe zmiany i obserwacja. Ostrożność jest potrzebna przy długotrwałym stosowaniu u pacjentów z rozległymi zmianami skórnymi, zwłaszcza u dzieci. Pacjenci, przede wszystkim dzieci i młodzież, powinni w czasie leczenia pozostawać pod stałą kontrolą w celu oceny odpowiedzi i konieczności kontynuacji terapii.
Interakcje z innymi lekami
Typowych badań interakcji dla maści nie przeprowadzono, ale wnioski wynikają z farmakokinetyki. Takrolimus nie ulega metabolizmowi w skórze ludzkiej, więc przezskórne interakcje wpływające na jego metabolizm są niemożliwe. Przy podaniu układowym metabolizowany jest przez wątrobowy cytochrom P450 3A4, jednak działanie ogólnoustrojowe po nanoszeniu maści jest niewielkie — poniżej 1,0 ng/ml — i mało prawdopodobne, by wpływały na nie równocześnie stosowane inhibitory CYP3A4.
Całkowicie wykluczyć interakcji jednak nie można: ostrożność zaleca się przy równoczesnym podawaniu znanych inhibitorów CYP3A4 — erytromycyny, itrakonazolu, ketokonazolu i diltiazemu — u pacjentów z uogólnioną chorobą lub erytrodermią, czyli właśnie wtedy, gdy wchłanianie może być większe niż zwykle. Badano też interakcję ze szczepionką przeciwko Neisseria meningitidis grupy C, skoniugowaną z białkiem, u dzieci w wieku 2–11 lat: nie zaobserwowano wpływu na odpowiedź na szczepienie, wytworzenie pamięci immunologicznej ani odporność humoralną i komórkową.
Ciąża i karmienie piersią
Brak danych dotyczących płodności, a danych o stosowaniu maści z takrolimusem u kobiet w ciąży jest zbyt mało. Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję po podaniu ogólnym, jednak zagrożenie dla człowieka nie jest znane, dlatego maści nie stosuje się w ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne.
Po podaniu układowym takrolimus przenika do mleka. Dane kliniczne wskazują, że narażenie ogólnoustrojowe na takrolimus przy stosowaniu maści jest niewielkie, a mimo to karmienia piersią w trakcie leczenia się nie zaleca. Wniosek praktyczny: jeśli karmisz piersią albo planujesz ciążę, trzeba powiedzieć o tym przed rozpoczęciem kuracji, a nie w jej trakcie.
Działania niepożądane
W badaniach klinicznych u około połowy pacjentów występowały reakcje w postaci podrażnienia skóry w miejscu stosowania. Bardzo częste były uczucie pieczenia i świąd w miejscu podania — zazwyczaj łagodne do umiarkowanych i ustępujące w ciągu tygodnia od rozpoczęcia leczenia. Często notowano rumień, uczucie ciepła, parestezje, ból, podrażnienie i wysypkę w miejscu zastosowania, świąd, parestezje i dyzestezje ze zwiększoną wrażliwością skóry, a także nietolerancję alkoholu w postaci wypieków lub podrażnienia skóry po napojach alkoholowych.
Zakażenia wymagają osobnej uwagi: możliwe jest zwiększone ryzyko zapalenia mieszków włosowych, trądziku i zakażenia wirusem Herpes. Często notowano miejscowe zakażenia skóry niezależnie od etiologii, w tym wyprysk opryszczkowy, zapalenie mieszków włosowych, zakażenia wywołane wirusem Herpes simplex i innymi wirusami Herpes oraz wysiew ospopodobny Kaposiego. Niezbyt często występuje trądzik, a z nieznaną częstością trądzik różowaty, obrzęk w miejscu podania i zwiększone stężenie leku. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano nowotwory złośliwe, w tym chłoniaka skóry i raka skóry. W badaniu leczenia podtrzymującego z nanoszeniem dwa razy w tygodniu częściej niż w grupie kontrolnej występowały liszajec w miejscu podania — 7,7% u dzieci — oraz zakażenia w miejscu podania — 6,4% u dzieci i 6,3% u dorosłych.
Przedawkowanie
Przedawkowanie przy nanoszeniu na skórę jest praktycznie wykluczone: z maści wchłania się bardzo mało takrolimusu, a sama postać leku ogranicza ilość, którą realnie da się nałożyć za jednym razem.
Realny scenariusz jest tu inny — przypadkowe połknięcie maści, na przykład przez dziecko. W takim przypadku odpowiednie jest ogólne postępowanie podtrzymujące z monitorowaniem czynności życiowych i stanu klinicznego. Istotny wyjątek: z uwagi na charakter podłoża maści nie zaleca się prowokowania wymiotów ani płukania żołądka. Właśnie dlatego tubkę trzeba przechowywać poza zasięgiem dzieci, a po połknięciu zgłosić się do lekarza, a nie próbować pomagać domowymi sposobami.
Jak uzyskać receptę na Protopic® 0,1% - (IR) online
Leczenie takrolimusem w maści rozpoczyna lekarz z doświadczeniem w rozpoznawaniu i leczeniu atopowego zapalenia skóry. Lek zaleca się wtedy, gdy kortykosteroidy zewnętrzne nie pomogły lub nie są tolerowane, a przed rozpoczęciem trzeba wykluczyć zmiany nowotworowe skóry, wady bariery skórnej i niedobór odporności. Dlatego pierwsze zalecenie na podstawie ankiety online nie jest możliwe.
Konsultacja online nadaje się do kontynuacji zaleconej terapii. W ankiecie podaj rozpoznanie i kto je postawił, moc maści — 0,1% czy 0,03% — schemat nanoszenia: dwa razy na dobę w fazie ostrej albo dwa dni w tygodniu w leczeniu podtrzymującym, czas leczenia i wynik. Koniecznie zgłoś, jeśli od rozpoczęcia terapii minęło 12 miesięcy: to moment przeglądu potrzeby jej kontynuowania. Osobno powiedz o nietolerancji makrolidów, o niedoborze odporności i przyjmowaniu leków immunosupresyjnych, o chorobach skóry z uszkodzoną barierą, o planowanym urlopie w słońcu lub kursach fototerapii oraz o wszelkich nowych zmianach skórnych. Kobiety powinny poinformować o ciąży, jej planowaniu lub karmieniu piersią. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
