Pentasa®: skład i postać leku
Jedna tabletka o przedłużonym uwalnianiu zawiera 500 mg lub 1 g mesalazyny, a jedna saszetka granulatu o przedłużonym uwalnianiu 1 g, 2 g albo 4 g. Taki zestaw postaci i mocy jest potrzebny, bo dawka dobowa w chorobach zapalnych jelit sięga 4 g, a wygodniej złożyć ją z jednej saszetki niż z kilku tabletek.
Ani tabletek, ani granulatu nie należy żuć ani rozgryzać: przedłużone uwalnianie jest częścią mechanizmu działania. Tabletkę przy trudnościach z połykaniem można podzielić albo umieścić w niewielkiej ilości wody lub soku, zamieszać i od razu wypić powstałą zawiesinę. Zawartość saszetki wysypuje się na język i popija wodą albo sokiem.
Jak działa Pentasa®
Mesalazyna jest czynnym metabolitem sulfasalazyny, od wielu lat stosowanej we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i chorobie Crohna. Wyniki badań klinicznych wskazują, że wartość lecznicza mesalazyny — zarówno po podaniu doustnym, jak i doodbytniczym — wynika raczej z działania miejscowego na zmienioną zapalnie tkankę niż z działania ogólnoustrojowego.
Istnieją dane, że nasilenie zmian zapalnych u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego leczonych mesalazyną pozostaje w odwrotnej korelacji do jej stężenia w śluzówce jelita. Stąd wniosek praktyczny: lek musi dotrzeć do zmienionego odcinka, a więc regularność przyjmowania i nienaruszona postać leku znaczą nie mniej niż sama dawka.
Wskazania do stosowania
Wskazania są dwa: leczenie łagodnej i umiarkowanej postaci wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz choroba Crohna. Lek stosuje się zarówno w fazie czynnej, jak i w leczeniu podtrzymującym.
Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną, substancje pomocnicze lub salicylany; ciężkie zaburzenia czynności wątroby i nerek; choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy; skaza krwotoczna.
Sposób stosowania i dawkowanie
We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego w fazie czynnej dawkę ustala się indywidualnie, do 4 g na dobę — raz na dobę albo w dawkach podzielonych. W leczeniu podtrzymującym zaleca się 2 g raz na dobę. W chorobie Crohna, zarówno w fazie czynnej, jak i w leczeniu podtrzymującym, dawkę również ustala się indywidualnie, do 4 g na dobę w dawkach podzielonych.
Dla choroby Crohna ulotka podaje wyraźną zasadę zmiany postępowania: jeśli w fazie czynnej dawka 4 g na dobę nie przyniosła pożądanej reakcji w ciągu 6 tygodni, a także gdy przy dawce podtrzymującej 4 g na dobę dochodzi do uczynnienia choroby, trzeba zastosować inne leczenie. U osób w podeszłym wieku dawki się nie zmniejsza. U dzieci danych klinicznych jest niewiele: od 6. roku życia w fazie czynnej podaje się zwykle 30-50 mg na kilogram masy ciała na dobę w dawkach podzielonych, maksymalnie 75 mg na kilogram na dobę.
| Sytuacja | Dawka |
|---|---|
| Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, faza czynna | indywidualnie, do 4 g na dobę raz dziennie lub w dawkach podzielonych |
| Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, leczenie podtrzymujące | 2 g raz na dobę |
| Choroba Crohna | indywidualnie, do 4 g na dobę w dawkach podzielonych |
| Brak reakcji na 4 g na dobę w ciągu 6 tygodni | przechodzi się na inne leczenie |
| Dzieci od 6 lat, faza czynna | 30-50 mg/kg na dobę w dawkach podzielonych, maksymalnie 75 mg/kg |
| Osoby w podeszłym wieku | zmniejszenie dawki niepotrzebne |
Przeciwwskazania
Uczulenie na salicylany wymieniono w przeciwwskazaniach osobno i jest to logiczne: mesalazyna należy do aminosalicylanów, więc nietolerancja kwasu acetylosalicylowego i substancji pokrewnych automatycznie stawia pytanie o bezpieczeństwo.
Pozostałe punkty dotyczą narządów przejmujących obciążenie: ciężkich zaburzeń czynności wątroby i nerek. Chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz skazę krwotoczną zamyka ta sama logika — ryzyko powikłań ze strony śluzówki i krzepnięcia przeważa nad możliwą korzyścią.
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Pacjentów, u których w przeszłości wystąpiły działania niepożądane po lekach z sulfasalazyną, obserwuje się w trakcie leczenia szczególnie dokładnie. Po wystąpieniu ostrych objawów nietolerancji — skurczowego albo ostrego bólu brzucha, gorączki, silnego bólu głowy lub wysypki — leczenie natychmiast się przerywa.
Osobnym tematem jest kontrola badań. Przy zaburzeniach czynności wątroby potrzebna jest ostrożność, a przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia lekarz zleca próby wątrobowe, na przykład AlAT i AspAT. Przy zaburzeniach czynności nerek mesalazyny się nie stosuje; parametry nerkowe, w tym stężenie kreatyniny w surowicy, kontroluje się regularnie, zwłaszcza na początku leczenia, i wykonuje badanie fizykochemiczne moczu, na przykład testami paskowymi. Jeśli w trakcie leczenia rozwiną się zaburzenia czynności nerek, podejrzewa się nefrotoksyczne działanie mesalazyny, a przy równoczesnym stosowaniu innych leków nefrotoksycznych kontrolę zwiększa się. Rzadko opisywano reakcje nadwrażliwości ze strony serca — zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia — a bardzo rzadko poważne zaburzenia składu krwi, dlatego przed leczeniem i w jego trakcie wykonuje się rozmaz krwi obwodowej; jako wytyczną przyjmuje się badania kontrolne 14 dni po rozpoczęciu terapii, a następnie kolejne.
Interakcje z innymi lekami
Najważniejsza interakcja dotyczy tiopuryn. W kilku badaniach jednoczesne leczenie mesalazyną i azatiopryną, 6-merkaptopuryną lub tioguaniną wiązało się z częstszym działaniem mielosupresyjnym; interakcja wydaje się istnieć, choć jej mechanizm nie został w pełni ustalony. Zaleca się regularne monitorowanie krwinek białych i odpowiednie dostosowywanie dawki tiopuryn.
Druga wzmianka dotyczy warfaryny: istnieją mało przekonujące dowody, że mesalazyna może zmniejszać jej działanie przeciwzakrzepowe. Osobno warto pamiętać o lekach nefrotoksycznych — ich połączenie z mesalazyną wymaga częstszej kontroli czynności nerek.
| Leki | Co się dzieje |
|---|---|
| Azatiopryna, 6-merkaptopuryna, tioguanina | częstsza mielosupresja, konieczna kontrola leukocytów i korekta dawki tiopuryny |
| Warfaryna | możliwe osłabienie działania przeciwzakrzepowego, dowody mało przekonujące |
| Leki nefrotoksyczne | częstsza kontrola czynności nerek |
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży i podczas karmienia piersią lek stosuje się ostrożnie i tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści są większe niż możliwe ryzyko. Sama choroba zapalna jelita może przy tym zwiększać ryzyko nieprawidłowego przebiegu i wyniku ciąży, co bierze się pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.
Mesalazyna przenika przez barierę łożyskową, ale jej stężenie w osoczu krwi pępowinowej jest 10-krotnie mniejsze niż w osoczu matki. Metabolit, acetylomesalazyna, występuje w takim samym stężeniu w osoczu krwi pępowinowej i matki. Badania na zwierzętach z doustną postacią mesalazyny nie wykazały danych, które zmieniałyby tę ocenę.
Działania niepożądane
W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszano biegunkę, nudności, bóle brzucha, bóle głowy, wymioty i wysypkę. Sporadycznie występują reakcje nadwrażliwości i gorączka polekowa. Bardzo rzadko opisywano zaburzenia składu krwi: niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczną, agranulocytozę, neutropenię, leukopenię łącznie z granulocytopenią, pancytopenię, małopłytkowość i eozynofilię jako część reakcji alergicznej.
| Częstość | Objawy |
|---|---|
| Najczęstsze | biegunka, nudności, ból brzucha, ból głowy, wymioty, wysypka |
| Sporadycznie | reakcje nadwrażliwości, gorączka polekowa |
| Bardzo rzadko, krew | niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, neutropenia, leukopenia, pancytopenia, małopłytkowość, eozynofilia |
| Bardzo rzadko, układ odpornościowy | wysypka alergiczna, reakcja anafilaktyczna, zespół DRESS, rumień wielopostaciowy |
| Nerki i serce | działanie nefrotoksyczne, rzadko zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia jako reakcje nadwrażliwości |
Przedawkowanie
W badaniach na zwierzętach jednorazowe doustne dawki mesalazyny do 5 g na kilogram u świń i jednorazowe dożylne dawki 920 mg na kilogram u szczurów nie były śmiertelne. Doświadczenia klinicznego z przedawkowaniem u ludzi jest niewiele i nie wskazuje ono na toksyczne działanie na nerki ani wątrobę.
Ponieważ jednak mesalazyna jest aminosalicylanem, przy przedawkowaniu mogą wystąpić objawy toksycznego działania salicylanów. Praktyczny wniosek dla pacjenta jest prosty: nie należy przekraczać zaleconej dawki, a po przypadkowym przyjęciu dużej ilości leku trzeba skontaktować się z lekarzem, nawet jeśli samopoczucie się nie zmieniło.
Jak uzyskać receptę na Pentasa® online
Pentasa® wydawana jest na receptę, a e-receptę wystawia lekarz po ocenie stanu pacjenta. W serwisie e-zdrowie.com wypełnia się ankietę: dane pacjenta, rozpoznanie i fazę choroby, aktualną dawkę dobową i postać — tabletki czy granulat — wyniki ostatnich badań krwi, prób wątrobowych i kreatyniny, choroby współistniejące oraz wszystkie przyjmowane leki, zwłaszcza azatioprynę i inne tiopuryny.
Lekarz analizuje ankietę i podejmuje decyzję; przy braku danych zadaje pytania uzupełniające albo proponuje wizytę stacjonarną. Po wystawieniu czterocyfrowy kod przychodzi SMS-em i na e-mail, a z nim i numerem PESEL preparat wyda każda polska apteka. Warto pamiętać o dwóch rzeczach: postaci leku nie wolno rozgryzać, a przyjmowanie musi być regularne — w chorobach zapalnych jelit wynik zależy od konsekwencji nie mniej niż od dawki.
