Metypred®: skład i postać leku
Jedna tabletka zawiera 4 mg lub 16 mg metyloprednizolonu. Lek zawiera laktozę, dlatego pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy nie powinni przyjmować metyloprednizolonu.
Rzecz kluczowa: o wyniku decyduje nie tabletka, lecz schemat — dawka dobowa, czas trwania kuracji i sposób jej zmniejszania. W ulotce napisano to wprost: powikłania zależą od wielkości dawki i czasu leczenia, decyzję podejmuje się indywidualnie na podstawie oceny stosunku ryzyka do korzyści, a stosować należy najmniejszą skuteczną dawkę.
Jak działa Metypred®
Metyloprednizolon jest steroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym. Jest ono silniejsze niż działanie prednizolonu, a zatrzymanie sodu i wody w organizmie lek ten powoduje w mniejszym stopniu niż prednizolon. Stosunek siły działania metyloprednizolonu do hydrokortyzonu wynosi co najmniej 4:1.
Druga właściwość, istotna w praktyce, dotyczy nie efektu, lecz przemiany materii. Metyloprednizolon jest substratem cytochromu P450 i metabolizowany głównie przez CYP3A4, enzym dominujący w tej podrodzinie w wątrobie dorosłego człowieka. Właśnie z tego wynika niemal cały rozdział o interakcjach.
Wskazania do stosowania
W ulotce od razu zastrzeżono: glikokortykosteroidy stosuje się wyłącznie objawowo, z wyjątkiem zaburzeń endokrynologicznych, gdzie służą jako leczenie substytucyjne.
| Obszar | Wskazania |
| Stawy i tkanka łączna | Krótkotrwale przy zaostrzeniu łuszczycowego i reumatoidalnego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, zapalenia kaletki maziowej, zapalenia pochewki ścięgna, dnawego zapalenia stawów, zapalenia błony maziowej, zapalenia nadkłykcia; toczeń rumieniowaty układowy i zapalenie nerek w jego przebiegu, zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe, reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego, polimialgia reumatyczna, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic |
| Skóra, oczy, alergia | Pęcherzyca, pęcherzowe zapalenie skóry, ciężka odmiana rumienia wielopostaciowego, ziarniniak grzybiasty, ciężkie postacie łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry; ciężkie choroby alergiczne przy nieskuteczności innych metod; ciężkie procesy w obrębie oka |
| Płuca i krew | Sarkoidoza, zespół Loefflera, beryloza, rozsiana gruźlica płuc jednocześnie z leczeniem przeciwgruźliczym, zachłystowe zapalenie płuc; plamica małopłytkowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna i niedokrwistość hipoplastyczna |
| Pozostałe | Leczenie paliatywne białaczek i chłoniaków; proteinuria w zespole nerczycowym; zaostrzenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna i stwardnienia rozsianego, obrzęk mózgu związany z guzem; przeszczepianie narządów; niedoczynność kory nadnerczy, gdzie lekami z wyboru są hydrokortyzon lub kortyzon; wrodzony przerost nadnerczy, nieropne zapalenia tarczycy, hiperkalcemia w przebiegu choroby nowotworowej |
Przy leczeniu substytucyjnym u dzieci szczególnie istotna jest dodatkowa suplementacja mineralokortykosteroidów. Osobno zastrzeżono, że kortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym nie należy stosować w leczeniu urazowego uszkodzenia mózgu: w badaniu wieloośrodkowym śmiertelność po 2 tygodniach i 6 miesiącach od urazu była większa u pacjentów leczonych solą sodową bursztynianu metyloprednizolonu niż u otrzymujących placebo.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dawka początkowa wynosi od 4 do 48 mg metyloprednizolonu na dobę zależnie od jednostki chorobowej: w chorobach o lżejszym przebiegu stosuje się mniejsze dawki, jednak u niektórych pacjentów konieczne są większe. Osobno wyodrębniono schematy dużych dawek.
| Sytuacja | Dawka lub zasada |
| Stwardnienie rozsiane | 200 mg na dobę |
| Obrzęk mózgu | 200–1000 mg na dobę |
| Przeszczepianie narządów | Do 7 mg na kilogram masy ciała na dobę |
| Brak poprawy | Leczenie metyloprednizolonem przerywa się i stosuje inne |
| Poprawa | Dawkę podtrzymującą ustala się przez stopniowe zmniejszanie dawki początkowej w odpowiednich odstępach czasu aż do najmniejszej utrzymującej uzyskany efekt |
| Schemat przerywany | Podwójną dawkę dobową przyjmuje się co drugi dzień rano |
Sens schematu przerywanego nazwano wprost: zachować korzystne działanie i zminimalizować część działań niepożądanych — zahamowanie osi przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci i objawy nagłego przerwania leczenia. Dostosowanie dawki jest potrzebne przy remisji lub zaostrzeniu procesu chorobowego oraz w sytuacji stresu niezwiązanego bezpośrednio z leczoną chorobą. Gdy konieczne jest przerwanie długotrwałego leczenia, dawkę zmniejsza się stopniowo.
Przeciwwskazania
Przeciwwskazania są tylko trzy: nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą; układowe infekcje grzybicze; podawanie szczepionek żywych lub żywych atenuowanych pacjentom przyjmującym immunosupresyjne dawki kortykosteroidów.
Krótka lista jest tu myląca. Praktycznie wszystkie ograniczenia przeniesiono do rozdziału ostrzeżeń i sformułowano jako ostrożność: zaburzenia przebiegające z drgawkami, miastenia, opryszczka oczna i półpasiec z objawami ze strony gałki ocznej, niewydolność serca, nadciśnienie, skłonność do zakrzepicy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego z ryzykiem perforacji, zapalenie uchyłków, świeże zespolenie jelitowe, choroba wrzodowa, niewydolność nerek, niedoczynność tarczycy, guz chromochłonny. Przy chorobie Cushinga leku podawać nie należy, a przy czynnej gruźlicy stosowanie ogranicza się do przypadków piorunujących lub rozsianych i tylko razem z lekami przeciwgruźliczymi.
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Główne niebezpieczeństwo długiej kuracji to nie sam hormon, lecz to, co dzieje się przy jego odstawieniu. Długotrwałe podawanie dawek terapeutycznych może prowadzić do zahamowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, czyli do wtórnej niewydolności kory nadnerczy; jej stopień i czas trwania zależą od dawki, częstości i czasu leczenia. Nagłe odstawienie może wywołać ostrą niewydolność nadnerczy prowadzącą do zgonu, a względna niewydolność utrzymuje się jeszcze przez kilka miesięcy po leczeniu.
| Obszar | O czym ostrzega ulotka |
| Zakażenia i szczepienia | Podatność na zakażenia rośnie, a ich objawy są maskowane; częstość powikłań rośnie wraz z dawką. Ospa wietrzna i odra mogą mieć cięższy przebieg, a nawet okazać się śmiertelne. Szczepionki żywe są przeciwwskazane; inaktywowane są dopuszczalne, ale odpowiedź na nie może być osłabiona |
| Stres i odstawienie | Przy silnym stresie wskazane jest zwiększenie dawki szybko działających kortykosteroidów przed, w trakcie i po sytuacji stresowej. Po nagłym odstawieniu możliwy jest „zespół odstawienia”: brak łaknienia, nudności, wymioty, letarg, ból głowy, gorączka, ból stawów i mięśni, niedociśnienie |
| Psychika i oczy | Od euforii, bezsenności i wahań nastroju po ciężką depresję i jawne objawy psychotyczne, zwykle w ciągu pierwszych dni lub tygodni leczenia; przy nastroju depresyjnym lub myślach samobójczych należy zasięgnąć porady lekarza. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaćmy, zwłaszcza u dzieci, do wytrzeszczu lub jaskry, a także do centralnej retinopatii surowiczej z ryzykiem odwarstwienia siatkówki |
| Naczynia, metabolizm, kości, żołądek | Dyslipidemia, nadciśnienie, zakrzepica i żylna choroba zakrzepowo-zatorowa; zwiększenie stężenia glukozy i nasilenie cukrzycy; zwiększone wydalanie wapnia oraz osteoporoza — częste, lecz rzadko rozpoznawane następstwo długiego stosowania; ostra miopatia przy dużych dawkach. Objawy choroby wrzodowej są maskowane, więc perforacja lub krwotok mogą wystąpić bez wyraźnego bólu, a połączenie z NLPZ zwiększa ryzyko |
U dzieci leczonych długotrwale obserwuje się wzrost i rozwój: dobowe dawki podzielone mogą hamować wzrost, dlatego taki schemat pozostawia się dla najcięższych wskazań. Dzieci są też szczególnie narażone na zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, a duże dawki mogą wywoływać u nich zapalenie trzustki.
Interakcje z innymi lekami
Mechanizm interakcji jest jeden i wynika z metabolizmu. Inhibitory CYP3A4 zmniejszają klirens wątrobowy i zwiększają stężenie metyloprednizolonu w osoczu, dlatego dawkę może być konieczne dostosować, aby uniknąć toksyczności steroidu. Jednoczesne podawanie inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych i takich połączeń się unika, chyba że korzyść przewyższa ryzyko. Induktory CYP3A4 przeciwnie — zwiększają klirens i zmniejszają stężenie, przez co dawkę może być konieczne zwiększyć.
Z konkretnych przykładów wymieniono izoniazyd jako inhibitor CYP3A4, przy czym metyloprednizolon z kolei może nasilić acetylację i klirens samego izoniazydu, oraz ryfampicynę jako induktor. Wpływ metyloprednizolonu na doustne leki przeciwzakrzepowe jest zmienny: donoszono zarówno o nasileniu, jak i o osłabieniu ich działania. Kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne przy jednoczesnym stosowaniu podaje się ostrożnie.
Ciąża i karmienie piersią
W badaniach na zwierzętach kortykosteroidy upośledzały płodność, a duże dawki podawane matce w niektórych pracach powodowały wady rozwojowe płodu. U ludzi kortykosteroidy najwyraźniej nie powodują wad wrodzonych, a ryzyko uszkodzenia płodu wydaje się znikome. Nie ma odpowiednich badań dotyczących wpływu na zdolność rozrodu u ludzi, dlatego lek stosuje się wyłącznie wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne.
Część kortykosteroidów łatwo przenika przez barierę łożyskową. W jednym badaniu retrospektywnym stwierdzono zwiększoną częstość małej urodzeniowej masy ciała u niemowląt matek otrzymujących kortykosteroidy, a przy długotrwałym przyjmowaniu w ciąży u dzieci obserwowano rozwój zaćmy. Niewydolność kory nadnerczy u noworodka występuje rzadko, ale dzieci matek otrzymujących duże dawki bada się pod jej kątem. Kortykosteroidy przenikają do mleka matki i mogą hamować wzrost dziecka, dlatego kobietom karmiącym lek podaje się tylko przy wyraźnej przewadze korzyści nad ryzykiem.
Działania niepożądane
Podczas krótkotrwałego leczenia działania niepożądane występują rzadko, ale i one mogą mieć charakter układowy, dlatego obserwacja jest potrzebna nawet przy krótkiej kuracji. Wszystkie wymienione reakcje mają nieznaną częstość. Ze strony układu endokrynologicznego i metabolizmu — zespół Cushinga, niedoczynność przysadki mózgowej, „zespół odstawienia” steroidów, lipomatoza nadtwardówkowa, retencja sodu i zatrzymanie płynów, zasadowica hipokaliemiczna, kwasica metaboliczna, zaburzenia tolerancji glukozy, zwiększenie łaknienia ze zwiększeniem masy ciała.
Ze strony psychiki — zaburzenia afektywne i psychotyczne: nastrój depresyjny i euforyczny, niestabilność emocjonalna, myśli samobójcze, stan pobudzenia maniakalnego, urojenia, omamy, stan splątania, lęk, bezsenność, drażliwość. Ze strony układu nerwowego — zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, drgawki, zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych, zawroty głowy, ból głowy. Opisano także zakażenia oportunistyczne, reakcje nadwrażliwości aż do anafilaktycznych, leukocytozę, zaćmę, jaskrę, wytrzeszcz, zastoinową niewydolność serca u pacjentów o zwiększonym ryzyku, zdarzenia zakrzepowe, zator tętnicy płucnej, wrzody z możliwą perforacją i krwawieniem, zapalenie trzustki, zapalenie otrzewnej, zapalenie przełyku, biegunkę i nudności.
Przedawkowanie
Nie ma zespołu objawów klinicznych ostrego przedawkowania kortykosteroidów. Rzadko donoszono o przypadkach ostrej toksyczności lub zgonu po przedawkowaniu. Nie istnieje swoista odtrutka, stosuje się leczenie wspomagające i objawowe. Dializa skutecznie usuwa metyloprednizolon z organizmu.
Przewlekłe przedawkowanie wygląda inaczej i wywołuje typowe objawy zespołu Cushinga. Niebezpieczeństwo wiąże się nie z jedną nadmiarową tabletką, lecz z systematycznym przekraczaniem dawki albo przeciągniętą kuracją. Z tego samego powodu nie wolno samodzielnie przerywać przyjmowania: nagła zmiana stężenia hormonu sama w sobie daje zespół odstawienia, a przy długiej kuracji także ostrą niewydolność nadnerczy.
Jak uzyskać receptę na Metypred® online
Dawka metyloprednizolonu jest zawsze indywidualna: zależy od choroby, od reakcji pacjenta i od etapu kuracji. Schemat zmniejszania dawki ustala lekarz prowadzący, dlatego pierwszorazowe przepisanie leku online nie jest możliwe.
Konsultacja online jest odpowiednia do kontynuacji zaleconego wcześniej leczenia. W ankiecie podaj rozpoznanie, kto je postawił, aktualną dawkę dobową i schemat — codziennie czy co drugi dzień — od jak dawna trwa kuracja i jak zmieniała się dawka, a także czy planowane jest zmniejszanie dawki i według jakiego harmonogramu. Koniecznie wymień zakażenia przebyte w trakcie leczenia, kontakt z chorymi na ospę wietrzną lub odrę, gruźlicę w wywiadzie oraz nadchodzące szczepienia: szczepionki żywe przy dawkach immunosupresyjnych są przeciwwskazane. Napisz o cukrzycy, nadciśnieniu, chorobach serca, zakrzepicy, chorobie wrzodowej, jaskrze i zaćmie, osteoporozie, padaczce, miastenii, chorobach nerek i tarczycy, a także o zmianach nastroju i snu w trakcie leczenia. Wymień przyjmowane leki, zwłaszcza ryfampicynę, izoniazyd, leki przeciwgrzybicze, przeciwzakrzepowe i NLPZ. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
