Flucinar®: skład i postać
Jeden gram maści zawiera 0,25 mg acetonidu fluocynolonu, czyli stężenie wynosi 0,025%. Lek dostępny jest w dwóch postaciach — maści i żelu — a obie zawierają tę samą substancję czynną w takim samym stężeniu.
Różnica między postaciami jest praktyczna, nie chemiczna. Żel pozwala rozprowadzić mniejszą ilość leku na większej powierzchni i nadaje się na skórę owłosioną, gdzie maść jest niewygodna. Ratuje też pacjentów źle tolerujących podłoże maściowe. Maść zawiera lanolinę, żel parabeny, a oba składy zawierają glikol propylenowy.
Jak działa Flucinar®
Acetonid fluocynolonu to syntetyczny glikokortykosteroid o silnym działaniu, przeznaczony do stosowania miejscowego na skórę. W stężeniu 0,025% wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne bezpośrednio w skórze.
Tu ważna jest jedna właściwość, która przesądza o wszystkich zasadach stosowania. Substancja jest lipofilna i łatwo przenika przez skórę do organizmu. Już po zastosowaniu 2 gramów maści lub żelu acetonid fluocynolonu może zmniejszać wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego przez przysadkę, hamując oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Innymi słowy działanie ogólnoustrojowe zaczyna się od ilości, które łatwo zużyć w dzień czy dwa — stąd twarde ograniczenia co do powierzchni, czasu i wieku.
Wskazania do stosowania
Obie postacie stosuje się w ostrych i ciężkich, niezakażonych suchych stanach zapalnych skóry, które reagują na glikokortykosteroidy i przebiegają z uporczywym swędzeniem albo z nadmiernym rogowaceniem.
- Łojotokowe zapalenie skóry i atopowe zapalenie skóry.
- Liszaj pokrzywkowy i wyprysk kontaktowy alergiczny.
- Rumień wielopostaciowy i toczeń rumieniowaty.
- Łuszczyca zadawniona, a dla żelu również łuszczyca owłosionej skóry.
- Liszaj płaski.
Sformułowania charakterystyki warto czytać dosłownie. Maść wskazana jest do krótkotrwałego leczenia miejscowego, a żel — do pierwszej fazy terapii, przed przejściem na maść. Słowo „niezakażonych” też nie jest przypadkowe: przy bakteryjnym, wirusowym lub grzybiczym zakażeniu skóry lek jest przeciwwskazany.
Sposób stosowania i dawkowanie
Maść nakłada się cienką warstwą na zmienioną chorobowo powierzchnię nie częściej niż raz do dwóch razy na dobę. Żel zaczyna się nakładać cienką warstwą 2–3 razy na dobę, a po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego nie częściej niż raz lub dwa razy. Gdy potrzebne jest głębsze przeniknięcie leku, żel można delikatnie wetrzeć w skórę.
Ograniczenia czasu i ilości są takie same dla obu postaci i trzeba ich ściśle przestrzegać: leczenia bez przerwy nie prowadzi się dłużej niż 2 tygodnie, na skórze twarzy dłużej niż 1 tydzień, a w ciągu tygodnia zużywa się nie więcej niż jedną tubę 15 g. Maści nie stosuje się pod opatrunkiem okluzyjnym — z wyjątkiem łuszczycy, gdzie taki opatrunek jest dopuszczalny i zmienia się go codziennie. Żelu pod opatrunkiem okluzyjnym nie używa się wcale; jeśli opatrunek jest konieczny, musi przepuszczać powietrze. Dzieciom poniżej 2 lat leku się nie podaje, a u dzieci powyżej 2 lat stosuje bardzo ostrożnie i tylko w razie bezwzględnej konieczności — raz na dobę, na niewielką powierzchnię i nigdy na twarz.
Przeciwwskazania
Lista jest jednakowa dla maści i żelu.
- Nadwrażliwość na acetonid fluocynolonu, inne glikokortykosteroidy lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
- Bakteryjne, wirusowe i grzybicze zakażenia skóry.
- Trądzik zwykły i różowaty, zapalenie skóry dookoła ust.
- Stan po szczepieniach ochronnych.
- Wiek poniżej 2 lat.
- Świąd odbytu i narządów płciowych.
- Pieluszkowe zapalenie skóry.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Główna myśl wszystkich ostrzeżeń jest jedna: im większa powierzchnia, dłuższy czas i cieńsza skóra, tym wyższe wchłanianie ogólnoustrojowe. Dlatego należy unikać nakładania na dużą powierzchnię ciała, stosowania pod opatrunkami okluzyjnymi, długotrwałego leczenia i używania u dzieci. Przy długim stosowaniu na dużej powierzchni częstsze stają się typowe dla kortykosteroidów działania niepożądane — obrzęki, nadciśnienie, hiperglikemia, zmniejszenie odporności. Zaleca się okresową kontrolę czynności kory nadnerczy przez oznaczanie kortyzolu we krwi i w moczu po stymulacji ACTH.
- Miejsca szczególne. Na twarz oraz na skórę pach i pachwin lek nakłada się wyłącznie w przypadkach bezwzględnie koniecznych: delikatna skóra wchłania kortykosteroid intensywniej i nawet krótkie stosowanie grozi teleangiektazjami i zapaleniem skóry dookoła ust. Wokół oczu leku się nie używa ze względu na ryzyko jaskry i zaćmy, a kontaktu z oczami, błonami śluzowymi i ranami się unika.
- Łuszczyca. Miejscowe kortykosteroidy w łuszczycy są niebezpieczne z kilku powodów naraz: możliwy jest nawrót choroby wskutek rozwoju tolerancji, ryzyko uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz ogólne działanie toksyczne przy zaburzonej ciągłości skóry.
- Zakażenie i podrażnienie. Przy pojawieniu się objawów podrażnienia lub skórnej reakcji alergicznej stosowanie natychmiast się przerywa. Jeśli w miejscu nakładania rozwinęło się zakażenie, wdraża się leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze; jeśli objawy zakażenia nie ustępują, lek odstawia się do czasu jego wyleczenia.
- Dzieci i osoby starsze. U dzieci stosunek powierzchni ciała do masy jest większy niż u dorosłych, więc ryzyko zaburzeń osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespołu Cushinga jest wyższe, a długotrwałe leczenie kortykosteroidami może zaburzać wzrost i rozwój. U osób starszych i przy już istniejących zanikach tkanki podskórnej lek stosuje się ostrożnie.
Osobno o substancjach pomocniczych. Glikol propylenowy w obu postaciach może powodować podrażnienie skóry. Lanolina w maści bywa przyczyną reakcji miejscowych, w tym kontaktowego zapalenia skóry. Parahydroksybenzoesany metylu i propylu w żelu mogą wywoływać reakcje alergiczne, również typu późnego. Na zdolność prowadzenia pojazdów lek nie wpływa.
Interakcje z innymi lekami
Interakcje miejscowych kortykosteroidów z innymi lekami nie są znane — to bezpośrednie sformułowanie charakterystyki i odzwierciedla ono niewielkie wchłanianie ogólnoustrojowe przy prawidłowym stosowaniu.
Istnieją jednak dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, pacjentów nie należy szczepić przeciwko ospie ani poddawać innym immunizacjom, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu leku lub nakładaniu go na dużą powierzchnię skóry: odpowiedź immunologiczna może być nieprawidłowa. Po drugie, zarówno maść, jak i żel mogą nasilać działanie leków immunosupresyjnych i osłabiać działanie leków immunostymulujących. Oba zastrzeżenia wynikają z tego samego ogólnoustrojowego efektu kortykosteroidów, o którym warto pamiętać, planując szczepienia.
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży lek stosuje się tylko wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu, a w pierwszym trymestrze nie stosuje się go bezwzględnie. Podstawą tej ostrożności są badania na zwierzętach: glikokortykosteroidy wykazywały działanie teratogenne nawet po małych dawkach doustnych, a silne glikokortykosteroidy również po zastosowaniu na skórę. Badań nad ryzykiem teratogennym acetonidu fluocynolonu przy stosowaniu miejscowym u kobiet w ciąży nie przeprowadzono.
Nie wiadomo, w jakim stopniu acetonid fluocynolonu przenika do mleka kobiecego po zastosowaniu miejscowym. Dlatego decyzję o tym, czy przerwać karmienie piersią, czy stosowanie leku, podejmuje się z uwzględnieniem możliwych działań niepożądanych u dziecka i korzyści z leczenia dla matki.
Działania niepożądane
Reakcje miejscowe stanowią grupę najczęstszą. Ze strony skóry i tkanki podskórnej możliwe są zmiany trądzikopodobne, plamica posteroidowa, zahamowanie wzrostu naskórka, pieczenie, świąd, podrażnienie, wysypka, zaniki tkanki podskórnej, suchość skóry, nadmierne owłosienie albo przeciwnie łysienie, odbarwienie lub przebarwienie skóry, zanik i rozstępy, teleangiektazje, zapalenie skóry dookoła ust, zapalenie mieszków włosowych i wtórne zakażenia. Niekiedy pojawiają się pokrzywka, wysypka plamisto-grudkowa albo zaostrzenie istniejących zmian. Przy nakładaniu na skórę powiek możliwe są jaskra i zaćma.
Druga grupa to działania ogólnoustrojowe, powstające wskutek wchłaniania substancji czynnej do krwi. Pojawiają się przede wszystkim przy długotrwałym stosowaniu, nakładaniu na dużą powierzchnię, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci. Są to typowe dla kortykosteroidów zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga, hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci, hiperglikemia, cukromocz, obrzęki, nadciśnienie tętnicze i zmniejszenie odporności.
Przedawkowanie
Pojęcie przedawkowania w przypadku leku zewnętrznego oznacza nie jednorazowy nadmiar, lecz długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach. Pojawiają się wtedy obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, zmniejszenie odporności, a w ciężkich przypadkach rozwija się choroba Cushinga.
Postępowanie brzmi prosto, ale wymaga kontroli lekarza: lek odstawia się stopniowo albo przechodzi na glikokortykosteroid o słabszym działaniu. Nagłe odstawienie silnego steroidu miejscowego po długim stosowaniu może wywołać zaostrzenie procesu skórnego, dlatego zejście o stopień w sile preparatu jest lepsze niż przerwanie z dnia na dzień.
Jak uzyskać receptę na Flucinar® online
Flucinar to silny miejscowy kortykosteroid i status leku na receptę jest tu podwójnie uzasadniony. Główny błąd przy samoleczeniu takimi preparatami to nakładanie ich na zakażoną skórę: grzybica pod steroidem początkowo wygląda lepiej, a potem wyraźnie się rozprzestrzenia. Odróżnić wyprysk, grzybicę i inne stany na podstawie opisu jest trudno, dlatego pierwsze przepisanie wymaga badania, a najlepiej konsultacji dermatologicznej.
Konsultacja online ma sens, gdy rozpoznanie postawiono już podczas wizyty, lek został dobrany i chodzi o powtórną krótką kurację przy zaostrzeniu znanej choroby przewlekłej — na przykład atopowego czy łojotokowego zapalenia skóry. W ankiecie podaje się rozpoznanie i kto je postawił, umiejscowienie i powierzchnię zmian, jak dawno i ile razy lek był już stosowany, czy były przerwy, a także ciążę lub karmienie piersią oraz wiek pacjenta. Przypomnijmy kluczowe ramy: nie dłużej niż 2 tygodnie, na twarzy nie dłużej niż tydzień, nie więcej niż jedna tuba 15 g tygodniowo. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
