Exacyl®: skład i postać farmaceutyczna
W składzie podanym w ulotce opisano roztwór do wstrzykiwań: 1 ml zawiera 100 mg kwasu traneksamowego, a jedna ampułka o objętości 10 ml — 1 g. Jednocześnie rozdziały o dawkowaniu i środkach ostrożności w tej samej ulotce operują tabletkami: dawkę dobową dla dorosłych podano jako 4–8 tabletek, a skład jednej tabletki opisano osobno. Lek rzeczywiście występuje i w postaci do wstrzykiwań, i doustnej, ale konkretną postać oraz dawkę wyznacza lekarz — nie wolno kierować się wyłącznie tą stroną.
Spośród substancji pomocniczych w tabletce wskazano 96,0 mg sacharozy i 97,0 mg skrobi pszenicznej. Sacharoza sprawia, że lek nie nadaje się przy rzadkiej dziedzicznej nietolerancji fruktozy, zespole złego wchłaniania glukozy-galaktozy i niedoborze sacharazy-izomaltazy. Skrobia pszeniczna może zawierać jedynie śladowe ilości glutenu, dlatego uważa się, że przy chorobie trzewnej jej stosowanie jest bezpieczne — zawartość glutenu w skrobi pszenicznej oznacza się testem całkowitej zawartości białka według Farmakopei Europejskiej.
Jak działa Exacyl®
Działanie przeciwkrwotoczne kwasu traneksamowego polega na hamowaniu fibrynolitycznej aktywności plazminy. Substancja tworzy kompleks z plazminogenem i pozostaje w tym połączeniu nawet po przekształceniu plazminogenu w plazminę.
Plazmina związana z kwasem traneksamowym działa na fibrynę słabiej niż plazmina wolna — skrzep przestaje rozpuszczać się przedwcześnie i krwawienie ustaje. Liczne badania wykazały, że in vivo kwas traneksamowy w dużych dawkach hamuje aktywację układu dopełniacza.
Wskazania do stosowania
Pierwsze dwie grupy wskazań są ogólne: krwawienia spowodowane pierwotną, uogólnioną fibrynolizą oraz krwawienia związane ze stosowaniem leków o działaniu fibrynolitycznym.
Trzecia grupa to krwawienia związane z miejscową fibrynolizą. Należą tu krwawienia z dróg rodnych spowodowane zaburzeniami hormonalnymi albo występujące wtórnie do urazów, zakażeń lub zmian zwyrodnieniowych macicy; krwawienia z przewodu pokarmowego; krwiomocz z dolnych dróg moczowych przy gruczolaku gruczołu krokowego, nowotworach złośliwych gruczołu krokowego i pęcherza moczowego, kamicy nerkowej, a także krwawienia z dróg moczowych po zabiegach chirurgicznych gruczołu krokowego i układu moczowego; wreszcie krwawienia związane z operacjami otolaryngologicznymi — na przykład z wycięciem migdałków.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dorosłym podaje się 2–4 g na dobę w 2 lub 3 dawkach podzielonych, co odpowiada 4–8 tabletkom na dobę. Dzieciom, zgodnie z zatwierdzonymi wskazaniami, zalecana dawka wynosi 20 mg/kg mc. na dobę, jednak dane o skuteczności, dawkowaniu i bezpieczeństwie stosowania w tych wskazaniach są ograniczone.
| Kreatynina w surowicy | Dawka przy zaburzeniach czynności nerek |
|---|---|
| 120–250 µmol/l | 10 mg/kg mc. dożylnie 2 razy na dobę |
| 250–500 µmol/l | 10 mg/kg mc. dożylnie raz na dobę, co 24 h |
| Powyżej 500 µmol/l | 5 mg/kg mc. dożylnie raz na dobę, co 24 h |
Logika tej tabeli jest prosta: kwas traneksamowy wydalany jest przez nerki i przy zaburzeniu ich czynności się kumuluje. Dlatego dawkę zmniejsza się ściśle według stężenia kreatyniny w surowicy, a przy ciężkim zaburzeniu czynności nerek lek jest w ogóle przeciwwskazany — ryzyko kumulacji jest zbyt duże.
Przeciwwskazania
Wszystkie ograniczenia dzielą się na dwie logiczne grupy: stany, w których zakrzepica już wystąpiła albo lada chwila wystąpi, oraz stany, w których lek się kumuluje lub prowokuje drgawki.
- Nadwrażliwość na kwas traneksamowy lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
- Ostra zakrzepica żył — zakrzepica żył głębokich, zator płuc.
- Ostra zakrzepica tętnic — dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu.
- Stany fibrynolityczne wtórne do koagulopatii ze zużycia czynników krzepnięcia.
- Ciężkie zaburzenia czynności nerek ze względu na ryzyko kumulacji leku.
- Drgawki w wywiadzie.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pierwsze, przed czym ostrzega ulotka, to drgawki. Przypadki drgawek odnotowano w trakcie leczenia kwasem traneksamowym, przy czym w zabiegach pomostowania tętnic wieńcowych większość takich zgłoszeń dotyczyła dożylnego podania dużych dawek. Przy zalecanych mniejszych dawkach częstość drgawek pooperacyjnych była taka sama jak u pacjentów nieleczonych.
- Wzrok: możliwe są zaburzenia widzenia, w tym osłabienie widzenia, niewyraźne widzenie i zaburzenia widzenia kolorów. Po ich wystąpieniu w razie potrzeby przerywa się leczenie.
- Przy ciągłym, długotrwałym stosowaniu wskazane są regularne badania okulistyczne — ostrość widzenia, widzenie barw, dno oka, pole widzenia. Przy patologicznych zmianach ocznych, zwłaszcza chorobach siatkówki, lekarz po konsultacji ze specjalistą decyduje indywidualnie, czy długotrwałe leczenie jest konieczne.
- Krwiomocz z górnych dróg moczowych: istnieje ryzyko niedrożności cewki moczowej, ponieważ skrzep przestaje się rozpuszczać.
- Przed zastosowaniem ocenia się czynniki ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej. U pacjentów z chorobami zakrzepowo-zatorowymi w wywiadzie albo ze zwiększoną częstością takich zdarzeń w wywiadzie rodzinnym — czyli przy dużym ryzyku trombofilii — lek podaje się tylko przy wyraźnym wskazaniu medycznym, po konsultacji z lekarzem doświadczonym w utrzymywaniu hemostazy i pod ścisłym nadzorem.
- U pacjentek przyjmujących doustne środki antykoncepcyjne lek stosuje się ostrożnie z powodu zwiększonego ryzyka zakrzepicy.
- W razie wystąpienia zaburzeń zakrzepowo-zatorowych żył lub tętnic lek natychmiast się odstawia.
- Przy łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek dawkę zmniejsza się zgodnie ze stężeniem kreatyniny w surowicy.
W okresie stosowania leku mogą wystąpić zawroty głowy i złe samopoczucie. Pacjentów uprzedza się, że przy takich objawach nie wolno prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.
Interakcje z lekami
Badań dotyczących interakcji nie przeprowadzono, dlatego rozdział opiera się na ogólnych rozważaniach o wpływie na hemostazę i na kilku obserwacjach laboratoryjnych.
- Leki przeciwzakrzepowe: jednoczesne stosowanie musi odbywać się pod ścisłym nadzorem lekarza mającego doświadczenie w tej dziedzinie.
- Wszelkie leki wpływające na hemostazę u pacjentów leczonych kwasem traneksamowym stosuje się ostrożnie.
- Etamsylat w badaniach in vitro nieznacznie zmniejszał działanie kwasu traneksamowego, skracając czas lizy.
- Witamina K1 i metylosiarczan tiemonium nieznacznie zwiększały jego działanie, wydłużając czas lizy.
- Leki trombolityczne działają w przeciwnym kierunku i mogą znieść działanie przeciwfibrynolityczne leku.
- Doustne środki antykoncepcyjne: teoretycznie istnieje ryzyko zwiększonego potencjału tworzenia skrzeplin przy jednoczesnym stosowaniu.
Praktyczny wniosek: wszystkie istotne połączenia dotyczą tu tak czy inaczej krzepnięcia krwi. Dlatego lekarz musi wiedzieć nie tylko o lekach przeciwzakrzepowych na receptę, lecz także o antykoncepcji hormonalnej i wszelkich środkach wpływających na krew.
Ciąża i karmienie piersią
Niewielkie ilości kwasu traneksamowego przenikają przez łożysko. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego, ale ryzyko u ludzi jest nieznane, dlatego stosowania leku u kobiet w ciąży należy unikać.
Kwas traneksamowy przenika do mleka kobiet karmiących piersią, a karmienie piersią w okresie stosowania tego leku nie jest zalecane.
Działania niepożądane
Najczęściej lek dotyka przewodu pokarmowego, a najpoważniejsze reakcje wiążą się z jego podstawowym działaniem — hamowaniem fibrynolizy.
| Częstość | Reakcje |
|---|---|
| Często | Nudności, wymioty, biegunka |
| Niezbyt często | Skórne reakcje alergiczne |
| Częstość nieznana | Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja; drgawki, zwłaszcza przy występowaniu czynników ryzyka, drgawek w wywiadzie lub przy niewłaściwym zastosowaniu leku; zaburzenia widzenia, w tym widzenia barw; złe samopoczucie z niedociśnieniem tętniczym, z utratą świadomości lub bez — zwykle po zbyt szybkim wstrzyknięciu dożylnym, wyjątkowo po podaniu doustnym; zakrzepica żył lub tętnic w różnych częściach ciała; wysypka polekowa o stałym umiejscowieniu |
Dwie reakcje z ostatniego wiersza zasługują na osobną uwagę. Zakrzepica jest bezpośrednim przedłużeniem mechanizmu działania leku i przy jej objawach leczenie przerywa się natychmiast. Omdlenie ze spadkiem ciśnienia wiąże się zwykle z szybkością wstrzyknięcia dożylnego, dlatego iniekcję wykonuje się powoli.
Przedawkowanie
Objawy przedawkowania obejmują zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, ból głowy, niedociśnienie tętnicze i drgawki. Wykazano, że drgawki występują tym częściej, im większa jest dawka — to jedyny objaw, dla którego zależność od dawki opisano wprost.
Swoistego antidotum ulotka nie wymienia: postępowanie przy przedawkowaniu jest wspomagające. Właśnie dlatego drgawki w wywiadzie zaliczono do przeciwwskazań bezwzględnych, a nie do ostrzeżeń.
Jak otrzymać receptę na Exacyl® online
Exacyl® jest wydawany na receptę, a przyczyna tkwi w samym mechanizmie: lek utrudnia rozpuszczanie skrzepów, a więc zwiększa ryzyko zakrzepicy tam, gdzie skłonność już istnieje. Przed przepisaniem lekarz ocenia czynniki ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej, stan nerek, wywiad drgawkowy i przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej — bez tych danych decyzji podjąć się nie da. Poza tym samo krwawienie wymaga ustalonej przyczyny: kwas traneksamowy zatrzymuje krew, ale nie usuwa źródła.
Konsultacja online nadaje się do kontynuacji zaleconego leczenia. W ankiecie podaje się rozpoznanie i przyczynę krwawienia, zaleconą postać i dawkę, stężenie kreatyniny, jeśli jest znane, przebyte zakrzepice u siebie i w rodzinie, drgawki w wywiadzie oraz wszystkie przyjmowane leki. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę — przychodzi ona jako kod do apteki w Polsce. Jeśli danych brakuje albo odpowiedzi wskazują na czynną zakrzepicę, ciężkie uszkodzenie nerek, drgawki lub krwawienie o niejasnym pochodzeniu, odmówi wystawienia i skieruje na wizytę stacjonarną.
