Elidel®: skład i postać farmaceutyczna
Elidel® występuje w postaci kremu do stosowania na skórę. Jeden gram kremu zawiera 10 mg pimekrolimusu, czyli stężenie substancji czynnej wynosi 1%.
W składzie pomocniczym znajdują się alkohol cetylowy i stearylowy, mogące powodować miejscową reakcję skórną aż do kontaktowego zapalenia skóry, oraz glikol propylenowy, który może podrażniać skórę. Krem nakłada się wyłącznie na skórę i nigdy na błony śluzowe; opatrunków okluzyjnych się nie stosuje, ich użycia z lekiem nie badano.
Jak działa Elidel®
Pimekrolimus to lipofilowa pochodna makrolaktamu askomycyny o działaniu przeciwzapalnym i komórkowy selektywny inhibitor syntezy oraz uwalniania cytokin prozapalnych. Wykazuje duże powinowactwo do makrofiliny-12, wiąże się z nią i hamuje zależną od wapnia fosfatazę kalcyneurynę, a w konsekwencji hamuje syntezę cytokin zapalnych w limfocytach T. Wszystkie te właściwości farmakologiczne uzyskano w badaniach przedklinicznych.
Szczególnie wymowne jest porównanie z glikokortykosteroidami. W badaniach na świniach z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry pimekrolimus zastosowany miejscowo był równie skuteczny jak silnie działające glikokortykosteroidy, ale — w przeciwieństwie do nich — nie wywoływał atrofii skóry i nie działał na komórki Langerhansa w skórze gryzoni. Nie zaburza pierwotnej odpowiedzi immunologicznej ani nie wpływa na węzły chłonne u gryzoni z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry. Przez skórę przenika w podobny sposób jak glikokortykosteroidy, jednak w mniejszym stopniu ulega wchłanianiu do ustroju. Innymi słowy, od glikokortykosteroidów różni się selektywnym działaniem właśnie na skórę.
Wskazania do stosowania
Lek stosuje się w leczeniu pacjentów w wieku od 2 lat z łagodnym lub umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry, gdy miejscowe glikokortykosteroidy nie są zalecane albo ich stosowanie nie jest możliwe. Mogą to być następujące przypadki:
- nietolerancja miejscowo stosowanych glikokortykosteroidów;
- brak reakcji na stosowane miejscowo glikokortykosteroidy;
- stosowanie na skórę twarzy i szyi, gdzie długotrwałe przerywane leczenie glikokortykosteroidami może być niewłaściwe.
Zwróć uwagę na logikę wskazania: lek nie jest pozycjonowany jako pierwszy wybór w atopowym zapaleniu skóry, lecz jako opcja dla sytuacji, w których steroidy się nie sprawdzają. Leczenie powinien rozpoczynać lekarz mający doświadczenie w diagnozowaniu i leczeniu atopowego zapalenia skóry.
Sposób stosowania i dawkowanie
Cienką warstwę kremu nakłada się 2 razy na dobę na zmienioną chorobowo skórę i delikatnie wciera aż do całkowitego wchłonięcia. Lek stosuje się do ustąpienia objawów choroby, po czym jego stosowanie się przerywa.
| Parametr | Wskazówka |
|---|---|
| Częstość nakładania | 2 razy na dobę, cienką warstwą, z wcieraniem do wchłonięcia |
| Gdzie nakładać | Na wszystkie obszary skóry, w tym skórę głowy, twarzy, szyi i powierzchnie objęte wyprzeniem, z wyjątkiem błon śluzowych |
| Opatrunki okluzyjne | Nie są stosowane |
| Środki zmiękczające skórę | Można nakładać bezpośrednio po kremie |
| Początek leczenia w terapii długotrwałej | Po wystąpieniu pierwszych objawów — zapobiega to nawrotowi |
| Kiedy przerwać | Po ustąpieniu objawów przedmiotowych i podmiotowych |
| Dzieci od 2 do 11 lat i młodzież 12–17 lat | Dawkowanie i sposób podawania takie same jak u dorosłych |
| Dzieci poniżej 2 lat | Nie stosuje się z powodu braku danych |
Schemat leczenia jest z założenia przerywany: lek stosuje się krótkotrwale przy pojawieniu się objawów oraz długotrwale z przerwami — aby zapobiec nawrotom. Dane z badań klinicznych potwierdzają możliwość leczenia cyklicznego nie dłużej niż przez 12 miesięcy. Jeśli po 6 tygodniach stosowania nie ma poprawy albo choroba się zaostrza, lek się odstawia: należy wtedy potwierdzić rozpoznanie atopowego zapalenia skóry i rozważyć inne sposoby leczenia. U pacjentów w wieku 65 lat i starszych atopowe zapalenie skóry występuje rzadko, a w badaniach klinicznych uczestniczyła niewystarczająca liczba pacjentów z tej grupy, dlatego nie oceniono, czy ich reakcja na lek się różni.
Przeciwwskazania
Lek jest przeciwwskazany przy nadwrażliwości na substancję czynną, na inne makrolaktamy lub na którąkolwiek substancję pomocniczą.
Poza tym jedynym formalnym przeciwwskazaniem ulotka wymienia kilka sytuacji, w których leku stosować nie należy: wrodzony lub nabyty brak odporności, leczenie wywołujące immunosupresję, miejsca występowania potencjalnych nowotworowych lub przednowotworowych zmian skórnych oraz powierzchnie skóry zakażone wirusami — na przykład Herpes simplex czy ospą wietrzną.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Głównym tematem dyskusji przy tym leku jest bezpieczeństwo onkologiczne. Pimekrolimus należy do inhibitorów kalcyneuryny, a u pacjentów po przeszczepie i u osób narażonych na długotrwałą intensywną immunosupresję ogólnoustrojową stosowanie inhibitorów kalcyneuryny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chłoniaków i nowotworów złośliwych skóry. Donoszono o przypadkach nowotworów złośliwych, w tym chłoniaka skórnego, chłoniaków innych typów i raka skóry, u pacjentów stosujących pimekrolimus w postaci kremu. Jednocześnie u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry leczonych lekiem nie stwierdzono znaczącego zwiększenia stężenia pimekrolimusu w ustroju. Długotrwały wpływ na miejscową odpowiedź immunologiczną skóry i na częstość nowotworów złośliwych skóry nie jest znany.
- leku nie stosuje się przy wrodzonym lub nabytym braku odporności i w trakcie leczenia immunosupresyjnego, a także w miejscach potencjalnych zmian nowotworowych lub przednowotworowych;
- nie wolno nakładać go na skórę zakażoną wirusami (Herpes simplex, ospa wietrzna); przy zakażeniu opryszczkowym stosowanie przerywa się do czasu wyleczenia;
- pacjenci z atopowym zapaleniem skóry są predysponowani do powierzchniowych zakażeń skóry, w tym wyprysku opryszczkowego, a lek może zwiększać ryzyko zakażenia wirusem Herpes simplex, objawiającego się szybkim rozprzestrzenianiem zmian pęcherzykowych i nadżerkowych;
- skuteczności i bezpieczeństwa w atopowym zapaleniu skóry z nadkażeniem bakteryjnym nie oceniano: zaleca się wyleczyć zakażenie przed rozpoczęciem stosowania, a przy ciężkim zapaleniu w trakcie leczenia może występować zwiększone ryzyko zakażeń bakteryjnych skóry, na przykład liszajca;
- w miejscu stosowania możliwe są łagodne i przemijające odczyny — uczucie ciepła i pieczenia skóry; przy silnej reakcji miejscowej ponownie rozważa się ryzyko i korzyści;
- należy unikać kontaktu z oczami i błonami śluzowymi, a przy przypadkowym kontakcie lek usuwa się i przepłukuje oczy lub błony śluzowe wodą;
- pacjentom objaśnia się zasady ochrony przed słońcem: skrócenie czasu ekspozycji, preparaty z filtrami UV i odpowiednie ubranie;
- przy uogólnionym powiększeniu węzłów chłonnych trzeba dokładnie ustalić jego przyczynę; jeśli jest nieznana albo rozwinęła się ostra mononukleoza zakaźna, stosowanie leku się wstrzymuje, a pacjenta obserwuje do ustąpienia stanu.
Osobno wyróżniono populacje z potencjalnie zwiększoną ekspozycją ogólnoustrojową. Przy zespole Nethertona leku się nie zaleca z powodu potencjalnego ryzyka zwiększonego wchłaniania ogólnoustrojowego pimekrolimusu, przy erytrodermii — ponieważ badań bezpieczeństwa w tej grupie nie przeprowadzono. U pacjentów z ciężkim zakażeniem i zniszczoną skórą stężenia ogólnoustrojowe mogą być większe. Co do limfadenopatii, w badaniach klinicznych uogólnione powiększenie węzłów chłonnych wystąpiło w 14 przypadkach na 1544, czyli u 0,9% pacjentów; w większości wiązało się ze współistniejącym zakażeniem i ustępowało po odpowiedniej antybiotykoterapii, a przyczyna była znana lub została wyjaśniona. Na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lek nie ma wpływu lub wpływ ten jest nieistotny.
Interakcje z innymi lekami
Systematycznej oceny potencjalnych interakcji leku z innymi produktami nie przeprowadzono. Pimekrolimus jest metabolizowany wyłącznie z udziałem CYP450 3A4, jednak z uwagi na minimalne wchłanianie interakcje z lekami działającymi ogólnoustrojowo są mało prawdopodobne. Dostępne dane wskazują, że krem może być stosowany równocześnie z antybiotykami, lekami przeciwhistaminowymi i glikokortykosteroidami podawanymi doustnie, donosowo lub wziewnie.
- szczepionki — interakcje ogólnoustrojowe są mało prawdopodobne z uwagi na minimalne wchłanianie, ale ich nie badano: w zaawansowanym stadium choroby zaleca się szczepić w przerwach w leczeniu;
- nie zaleca się nakładania pimekrolimusu na miejsce szczepienia przy odczynach miejscowych, ponieważ brak badań na ten temat;
- brak doświadczenia w jednoczesnym stosowaniu z terapiami immunosupresyjnymi w wyprysku atopowym — promieniami UVB, UVA, PUVA, azatiopryną i cyklosporyną A;
- lek nie działa fotokarcynogennie na zwierzęta, jednak danych u ludzi brak, dlatego w trakcie leczenia należy unikać nadmiernego naświetlania skóry promieniami ultrafioletowymi, w tym solarium i terapii PUVA, UVA czy UVB;
- alkohol — w rzadkich przypadkach w krótkim czasie po jego spożyciu może wystąpić nagłe uderzenie gorąca, wysypka, uczucie pieczenia, swędzenie lub obrzęk.
Reakcja na alkohol zasługuje na osobną wzmiankę: jest opisana także w wykazie działań niepożądanych jako nietolerancja alkoholu i należy do rzadkich, ale rozpoznawalnych zjawisk — jeśli taka reakcja wystąpi, warto powiedzieć o niej lekarzowi.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu pimekrolimusu u kobiet w ciąży brak lub są ograniczone. Badania na zwierzętach z nakładaniem leku na skórę nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na rozwój zarodka i płodu, natomiast badania z podawaniem doustnym wykazały działanie toksyczne na reprodukcję. Z uwagi na mały stopień wchłaniania pimekrolimusu po zastosowaniu miejscowym potencjalne ryzyko dla ludzi uważa się za ograniczone, jednak leku nie należy stosować w okresie ciąży.
Badań przenikania pimekrolimusu do mleka po zastosowaniu miejscowym u zwierząt nie prowadzono, u kobiet karmiących leku nie badano i nie wiadomo, czy przenika on do mleka ludzkiego. Z uwagi na minimalne wchłanianie ryzyko dla ludzi jest ograniczone: kobiety karmiące piersią mogą stosować preparat, zachowując ostrożność. Jedno ograniczenie jest bezwzględne: aby noworodek przypadkowo nie połknął kremu, kobiety karmiące nie powinny nakładać go na piersi.
Działania niepożądane
Najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi były odczyny w miejscu zastosowania: zgłosiło je około 19% pacjentów leczonych lekiem i 16% pacjentów z grupy kontrolnej. Zwykle występowały na początku leczenia, miały łagodny lub umiarkowany przebieg i były krótkotrwałe. Bardzo często odnotowywano uczucie pieczenia, często — odczyny w miejscu zastosowania w postaci podrażnienia, świądu i rumienia.
- często — zakażenia skóry, w szczególności zapalenie mieszków włosowych;
- niezbyt często — czyrak, liszajec, opryszczka zwykła, półpasiec, wyprysk opryszczkowy, brodawczak skóry i pogorszenie stanu;
- niezbyt często — mięczak zakaźny;
- niezbyt często — zaburzenia skóry w miejscu zastosowania: wysypka, ból, parestezje, łuszczenie się, suchość, obrzęk i nasilenie atopowego zapalenia skóry;
- rzadko — alergiczne odczyny skórne, na przykład wysypka, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy;
- rzadko — zmiana zabarwienia skóry: hipopigmentacja lub hiperpigmentacja;
- rzadko — nietolerancja alkoholu, w większości przypadków w postaci uderzeń gorąca, wysypki, uczucia pieczenia, swędzenia lub obrzęku wkrótce po spożyciu alkoholu;
- bardzo rzadko — reakcje anafilaktyczne, w tym ciężkie.
Po wprowadzeniu leku na rynek u pacjentów stosujących pimekrolimus w postaci kremu odnotowano przypadki nowotworów złośliwych, w tym chłoniaka skóry, chłoniaków innych typów i raka skóry. Ponadto zarówno po wprowadzeniu do obrotu, jak i w badaniach klinicznych zgłaszano przypadki powiększenia węzłów chłonnych, jednak związek przyczynowo-skutkowy ze stosowaniem leku nie został ustalony.
Przedawkowanie
Brak doświadczenia z przedawkowaniem leku. Nie odnotowano przypadków omyłkowego spożycia kremu.
Mimo to krem należy przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci, a kobietom karmiącym ulotka wprost zabrania nakładania go na piersi — właśnie po to, by wykluczyć przypadkowe połknięcie przez dziecko.
Jak otrzymać receptę na Elidel® online
Krem z pimekrolimusem wydawany jest na receptę, a leczenie rozpoczyna lekarz z doświadczeniem w diagnozowaniu i terapii atopowego zapalenia skóry. Schemat stosowania jest przerywany, leczenie cykliczne nie powinno trwać dłużej niż 12 miesięcy, a jeśli po 6 tygodniach nie ma poprawy, rozpoznanie się weryfikuje.
Podczas konsultacji online lekarz ustali charakter i nasilenie zmian, dotychczasowe leczenie steroidami i ich tolerancję, stan układu odpornościowego oraz obecność zakażeń skóry, a przy istniejących wskazaniach wystawi e-receptę — z jej kodem lek można odebrać w aptece.
