Cutivate®: skład i postać leku
1 g kremu zawiera 0,5 mg propionianu flutykazonu, a 1 g maści 0,05 mg. Różnica w zawartości substancji czynnej nie oznacza tu różnicy w „sile”: krem i maść przeznaczone są do różnych typów zmian, a wybór między nimi zależy od stanu skóry, a nie od ciężkości choroby.
Krem jest szczególnie wskazany na wilgotne, sączące się zmiany. Maść — na suche, liszajowate i łuszczące się zmiany skórne. To pierwsza rzecz, którą warto ustalić z lekarzem, bo od postaci zależy zarówno tolerancja, jak i efekt.
Jak działa Cutivate®
Miejscowo stosowane kortykosteroidy działają przeciwzapalnie i przeciwświądowo oraz obkurczają naczynia krwionośne. Działanie przeciwzapalne wynika z hamowania późnych faz reakcji alergicznych: zmniejsza się gęstość komórek tucznych, hamowane są chemotaksja i aktywacja eozynofilów, spada wytwarzanie cytokin przez limfocyty, monocyty i komórki tuczne, a metabolizm kwasu arachidonowego zostaje zahamowany.
Propionian flutykazonu należy do silnych kortykosteroidów i z tego wynika cała logika stosowania: krótka kuracja, najmniejsza skuteczna dawka i uwaga na okolice o cienkiej skórze. Właśnie dlatego ulotka tak szczegółowo wymienia, co zwiększa wchłanianie leku przez skórę.
Wskazania do stosowania
Lek stosuje się u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 1. roku życia w chorobach skóry reagujących na leczenie kortykosteroidami: atopowym zapaleniu skóry, w tym wyprysku atopowym i dziecięcym, wyprysku pieniążkowatym, alergicznym wyprysku kontaktowym, świerzbiączce guzkowej i ograniczonej, łuszczycy z wyłączeniem zmian uogólnionych, liszaju płaskim, toczniu rumieniowatym w postaci skórnej i jego postaci rozsianej jako leczenie wspomagające, łojotokowym zapaleniu skóry jako leczenie wspomagające oraz przy dużych odczynach po ukąszeniach owadów. W erytrodermiach maść i krem stosuje się jako ograniczone leczenie miejscowe wspomagające kortykoterapię ogólną.
Przeciwwskazania: nadwrażliwość na propionian flutykazonu lub substancje pomocnicze, wirusowe infekcje skóry, na przykład opryszczka i ospa wietrzna, trądzik różowaty, trądzik pospolity, zapalenie skóry okolicy ust, świąd okolicy odbytu i narządów płciowych, świąd bez zapalenia oraz choroby skóry u dzieci poniżej 1. roku życia, łącznie ze zmianami zapalnymi i wypryskiem pieluszkowym. W zakażonych zmianach skórnych — bakteryjnych lub grzybiczych — lek nie jest wskazany.
Sposób stosowania i dawkowanie
Niewielką ilością kremu lub maści pokrywa się zmienione chorobowo miejsca 1 lub 2 razy na dobę aż do poprawy, ale nie dłużej niż przez 4 tygodnie. Potem zmniejsza się częstość stosowania albo przechodzi na preparat o słabszym działaniu. Emolientu nie nakłada się bezpośrednio po leku — dopiero po jego wchłonięciu.
Jest wyraźny termin oceny efektu: jeśli poprawy nie ma — u dzieci zwykle po 7 dniach leczenia, u dorosłych po 2-4 tygodniach — rozpoznanie trzeba zweryfikować. W atopowym zapaleniu skóry w miarę poprawy leczenie flutykazonem stopniowo się wycofuje, a terapię podtrzymującą prowadzi emolientami; nagłe przerwanie może wywołać efekt z odbicia. U dzieci powyżej 1. roku życia miejscowe i ogólne działania niepożądane kortykosteroidów występują częściej, więc kuracja powinna być krótsza. Osobom w podeszłym wieku oraz przy chorobach wątroby i nerek podaje się możliwie najmniejszą dawkę przez najkrótszy czas: spowolniona eliminacja zwiększa ryzyko działania ogólnego.
| Sytuacja | Co robić |
|---|---|
| Wilgotne, sączące się zmiany | krem |
| Suche, liszajowate, łuszczące się zmiany | maść |
| Częstość nakładania | 1-2 razy na dobę do poprawy, nie dłużej niż 4 tygodnie |
| Po poprawie | zmniejsza się częstość albo przechodzi na słabszy kortykosteroid |
| Emolient | nakłada się dopiero po wchłonięciu leku |
| Brak efektu | u dzieci po 7 dniach, u dorosłych po 2-4 tygodniach — zweryfikować rozpoznanie |
Przeciwwskazania
Znaczna część przeciwwskazań to stany, w których silny kortykosteroid miejscowy pogarsza przebieg choroby. Wirusowe zakażenia skóry pod jego wpływem się rozprzestrzeniają, trądzik różowaty i zapalenie skóry wokół ust zaostrzają, a w zakażonych zmianach zahamowanie odporności miejscowej działa przeciwko pacjentowi.
Osobno wymieniono świąd okolicy odbytu i narządów płciowych oraz świąd bez zapalenia: w tych przypadkach kortykosteroid nie rozwiązuje problemu, tylko go maskuje. Dzieciom poniżej 1. roku życia leku nie stosuje się w ogóle, także w wyprysku pieluszkowym — pod pieluchą skóra zachowuje się jak pod opatrunkiem okluzyjnym i wchłanianie gwałtownie rośnie.
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Bezpośrednie zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza przy terapeutycznym stosowaniu kremu lub maści jest bardzo mało prawdopodobne — chyba że lek nakłada się na ponad 50% powierzchni ciała dorosłego w dawce przekraczającej 20 g na dobę. Warto jednak znać czynniki ryzyka: siłę kortykosteroidu, czas ekspozycji, stosowanie na duże powierzchnie, na szczelnie osłonięte obszary skóry, w tym pod opatrunkiem okluzyjnym i pod pieluchą u małych dzieci, zwiększone uwodnienie warstwy rogowej, nakładanie na cienką skórę, na przykład twarzy, stosowanie na uszkodzoną skórę lub przy uszkodzonej barierze skórnej oraz stosowanie u dzieci, u których stosunek powierzchni ciała do masy jest większy niż u dorosłych.
Przy długim stosowaniu i obejmowaniu dużych powierzchni możliwe są zahamowanie osi nadnerczowej i objawy zespołu Cushinga; wtedy lek odstawia się stopniowo albo zastępuje słabszym kortykosteroidem. Gwałtowne przerwanie leczenia może doprowadzić do niedoboru glikokortykosteroidów. Przy wtórnym zakażeniu w obrębie zmian stosuje się miejscowe leczenie przeciwdrobnoustrojowe, a gdy zakażenie się rozszerza, kortykosteroid miejscowy odstawia się i przechodzi na lek przeciwdrobnoustrojowy działający ogólnie. Opatrunki okluzyjne sprzyjają zakażeniom bakteryjnym, więc konieczna jest szczególna czystość. W łuszczycy leczenie prowadzi się pod ścisłym nadzorem lekarza: możliwe są rozwój tolerancji, zaostrzenie po odstawieniu, uogólniona łuszczyca krostkowa oraz miejscowe lub ogólnoustrojowe działania kortykosteroidów.
Interakcje z innymi lekami
Część o interakcjach jest przy miejscowej postaci flutykazonu krótka i jest to zrozumiałe: przy prawidłowym stosowaniu ekspozycja ogólnoustrojowa jest mała, więc małe jest też prawdopodobieństwo interakcji.
Praktycznie istotne pozostaje inne połączenie — jednoczesne używanie innych preparatów zewnętrznych. Emolienty nakłada się dopiero po wchłonięciu leku, a przy wtórnym zakażeniu dołącza się środek przeciwdrobnoustrojowy. Jeśli lek jednak wchłania się w istotnych ilościach — przy dużych powierzchniach i długim stosowaniu — zaczynają obowiązywać ogólne zasady dotyczące kortykosteroidów układowych, o czym warto pamiętać, przyjmując inne preparaty hormonalne.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu miejscowych kortykosteroidów u kobiet w ciąży jest niewiele, dlatego w ciąży flutykazon zaleca się tylko wtedy, gdy spodziewana korzyść dla matki uzasadnia możliwe ryzyko, w najmniejszej skutecznej dawce i przez najkrótszy czas.
Podczas karmienia piersią leku nie nakłada się na okolicę piersi przed karmieniem, aby preparat nie trafił do dziecka. Jak w pozostałych sytuacjach, im mniejsza powierzchnia i krótsza kuracja, tym mniejsze prawdopodobieństwo działania ogólnego — i to jest podstawowy sposób zapewnienia bezpieczeństwa w obu okresach.
Działania niepożądane
Dane o częstych reakcjach pochodzą głównie z badań klinicznych, a o rzadkich i bardzo rzadkich ze zgłoszeń spontanicznych. Bardzo rzadko opisywano wtórne zakażenia, zwłaszcza przy opatrunkach okluzyjnych i przy stosowaniu w fałdach skóry, oraz reakcje nadwrażliwości, po których lek natychmiast się odstawia.
| Grupa | Objawy |
|---|---|
| Reakcje miejscowe | pieczenie, świąd, podrażnienie i suchość w miejscu nałożenia |
| Skóra przy długim stosowaniu | ścieńczenie skóry, rozstępy, teleangiektazje, zmiany zabarwienia, nadmierne owłosienie |
| Zakażenia | wtórne zakażenia bakteryjne i grzybicze, zwłaszcza pod okluzją i w fałdach |
| Układ odpornościowy | bardzo rzadko reakcje nadwrażliwości |
| Działania ogólne | zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, objawy zespołu Cushinga przy dużych powierzchniach |
Przedawkowanie
Ostre przedawkowanie miejscowego kortykosteroidu jest mało prawdopodobne. Przy długotrwałym lub nieprawidłowym stosowaniu mogą wystąpić objawy hiperkortyzolizmu, czyli zespołu Cushinga.
W takiej sytuacji lek odstawia się stopniowo: zmniejsza częstość nakładania albo zastępuje go kortykosteroidem o mniejszej sile. Gwałtowne odstawienie jest niebezpieczne z powodu ryzyka ostrej niewydolności nadnerczy, dlatego sposób zakończenia kuracji ustala się z lekarzem, a nie wybiera samodzielnie.
Jak uzyskać receptę na Cutivate® online
Cutivate® wydawany jest na receptę, a e-receptę wystawia lekarz po ocenie stanu pacjenta. W serwisie e-zdrowie.com wypełnia się ankietę: dane pacjenta, wiek, opis zmian i ich umiejscowienie, charakter ognisk — suche czy sączące — powierzchnię zmian, czas trwania objawów, wcześniej stosowane preparaty, choroby współistniejące oraz wszystkie przyjmowane leki.
Lekarz analizuje ankietę i podejmuje decyzję; przy braku danych zadaje pytania uzupełniające albo proponuje wizytę stacjonarną — w chorobach skóry badanie często rozstrzyga wybór między kremem a maścią i pozwala wykluczyć zakażenie, przy którym lek jest przeciwwskazany. Po wystawieniu czterocyfrowy kod przychodzi SMS-em i na e-mail, a z nim i numerem PESEL preparat wyda każda polska apteka. I najważniejsze ograniczenie kuracji: nie dłużej niż 4 tygodnie, a przy braku poprawy nie przedłuża się leczenia, tylko wraca do lekarza.
