Biseptol® 120: skład i postać farmaceutyczna
Jedna tabletka Biseptol® 120 zawiera 100 mg sulfametoksazolu i 20 mg trimetoprimu. Mieszaninę tych dwóch substancji w stosunku 5 do 1 określa się jako kotrimoksazol, dlatego dawkę zwyczajowo wyraża się łączną ilością kotrimoksazolu: tabletka 120 mg odpowiada 120 mg kotrimoksazolu.
W tej samej linii dostępne są tabletki o większej mocy: 480 mg zawierają 400 mg sulfametoksazolu i 80 mg trimetoprimu, a 960 mg — 800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu. Tabletek nie wolno dzielić, dlatego wymaganą dawkę dobową uzyskuje się, stosując całe tabletki o odpowiedniej mocy.
Jak działa Biseptol® 120
Oba składniki leku ingerują w ten sam szlak biochemiczny — syntezę kwasu foliowego w komórce bakteryjnej. Sulfametoksazol, sulfonamid o średnio długim czasie działania, hamuje syntezę kwasu foliowego, konkurując z kwasem para-aminobenzoesowym. Trimetoprim hamuje bakteryjną reduktazę dihydrofolianową — enzym odpowiedzialny za powstawanie biologicznie czynnego kwasu tetrahydrofoliowego.
Wpływ na dwa kolejne etapy jednego procesu powoduje efekt synergiczny: działanie przeciwbakteryjne skojarzenia jest silniejsze niż każdego ze związków podawanego osobno, a oporność bakterii, jak się uważa, rozwija się wolniej niż podczas leczenia jednym preparatem. W badaniach in vitro kotrimoksazol wykazuje aktywność wobec Escherichia coli, w tym szczepów enteropatogennych, Klebsiella spp., Enterobacter spp., Proteus mirabilis i szczepów Proteus wytwarzających indol, Morganella morganii, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Shigella flexneri i Shigella sonnei, Neisseria gonorrhoeae, a także Pneumocystis carinii.
Wskazania do stosowania
Preparat stosuje się w zakażeniach wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na kotrimoksazol.
- zakażenia dróg moczowych wywołane przez wrażliwe szczepy E. coli, Klebsiella spp., Enterobacter spp., Morganella morganii, Proteus mirabilis i Proteus vulgaris;
- ostre zapalenie ucha środkowego wywołane przez wrażliwe szczepy Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae, jeśli lekarz uzna kotrimoksazol za bardziej celowy niż monoterapia antybiotykiem;
- zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołane przez wrażliwe szczepy Streptococcus pneumoniae lub Haemophilus influenzae, gdy leczenie skojarzone jest korzystniejsze niż monoterapia;
- zakażenia jelitowe wywołane przez Shigella spp.;
- mikrobiologicznie potwierdzone zapalenie płuc spowodowane przez Pneumocystis carinii;
- profilaktyka zakażeń pneumocystozowych u pacjentów z obniżoną odpornością, np. w przebiegu AIDS;
- biegunka podróżnych u dorosłych, wywołana enteropatogennymi szczepami E. coli.
Nieskomplikowane zakażenia dróg moczowych leczy się w pierwszej kolejności jednym lekiem przeciwbakteryjnym; leczenie skojarzone wybiera się wtedy, gdy lekarz uzna je za bardziej uzasadnione.
Sposób podawania i dawkowanie
Tabletki przyjmuje się doustnie w czasie posiłku lub bezpośrednio po nim, bez dzielenia, popijając dużą ilością płynów przez cały okres leczenia. Tabletek nie zaleca się dzieciom poniżej 6. roku życia ze względu na ryzyko dostania się do dróg oddechowych — w tym wieku stosuje się postacie leku w postaci zawiesiny. Dawka dobowa dla dzieci jest obliczana na podstawie masy ciała i nie powinna przekraczać dawki dla dorosłych.
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci |
|---|---|---|
| Zakażenia dróg moczowych | 960 mg kotrimoksazolu 2 razy na dobę przez 10–14 dni | 48 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach co 12 godzin przez 10 dni |
| Zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli | 960 mg 2 razy na dobę przez 14 dni | — |
| Zakażenie jelitowe wywołane przez Shigella spp. | 960 mg 2 razy na dobę przez 5 dni | 48 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach przez 5 dni |
| Ostre zapalenie ucha środkowego | — | 48 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach przez 10 dni |
| Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis carinii | 90–120 mg/kg mc./dobę w dawkach podzielonych co 6 godzin przez 14–21 dni | 90–120 mg/kg mc./dobę w dawkach podzielonych co 6 godzin przez 14–21 dni |
| Profilaktyka zakażeń pneumocystozowych | 960 mg 1 raz na dobę przez 7 dni | 900 mg/m² pc./dobę w 2 równych dawkach co 12 godzin, 3 dni w tygodniu |
| Biegunka podróżnych | 960 mg co 12 godzin | — |
Przeliczanie dawki i niewydolność nerek
Dawka 960 mg kotrimoksazolu odpowiada 8 tabletkom po 120 mg, 2 tabletkom po 480 mg lub 1 tabletce 960 mg; w profilaktyce zakażeń pneumocystozowych maksymalna dawka dobowa wynosi 1920 mg. Przy klirensie kreatyniny 15–30 ml/min dawkę zmniejsza się o połowę, a przy klirensie poniżej 15 ml/min stosowanie kotrimoksazolu nie jest zalecane.
Przeciwwskazania
Leku nie stosuje się, jeżeli u pacjenta stwierdzono którekolwiek z poniższych stanów.
- nadwrażliwość na kotrimoksazol (sulfametoksazol z trimetoprimem), sulfonamidy, trimetoprim lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
- stwierdzone uszkodzenie miąższu wątroby;
- ciężka niewydolność nerek, jeśli nie ma możliwości oznaczania stężenia leku w osoczu;
- ciężkie zaburzenia układu krwiotwórczego;
- niedokrwistość megaloblastyczna spowodowana niedoborem kwasu foliowego;
- niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej z powodu ryzyka hemolizy;
- wiek poniżej 2 miesięcy ze względu na ryzyko żółtaczki jąder podkorowych.
Środki ostrożności i szczególne ostrzeżenia
Opisano rzadkie, lecz zagrażające życiu powikłania podczas stosowania sulfonamidów: ostra martwica wątroby, niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, inne zaburzenia składu krwi oraz reakcje nadwrażliwości ze strony układu oddechowego z naciekami w płucach. Szczególną uwagę zwracają ciężkie reakcje skórne — zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka, związane ze stosowaniem sulfametoksazolu; ryzyko jest największe w pierwszych tygodniach leczenia. W razie pojawienia się narastającej wysypki, zwłaszcza z pęcherzami, lub zmian na błonach śluzowych lek należy natychmiast odstawić: wczesne przerwanie terapii poprawia rokowanie, a ponowne stosowanie tego leku w przyszłości jest niedopuszczalne.
- wysypka, ból gardła, gorączka, bóle stawów, kaszel, duszność lub żółtaczka są sygnałem do natychmiastowego odstawienia leku;
- do leczenia paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków kotrimoksazol się nie nadaje: często nie udaje się wyeliminować patogenu;
- ostrożność jest konieczna w niewydolności nerek i niedoborze kwasu foliowego — w podeszłym wieku, w alkoholizmie, przyjmowaniu leków przeciwpadaczkowych, zespole złego wchłaniania i niedożywieniu;
- ostrożność zaleca się przy ciężkich objawach alergicznych oraz w astmie oskrzelowej;
- u osób w podeszłym wieku ryzyko ciężkich reakcji jest większe — skórnych, zahamowania czynności szpiku, małopłytkowości z plamicą lub bez niej; jednoczesne stosowanie leków moczopędnych zwiększa ryzyko plamicy;
- u pacjentów z AIDS, otrzymujących lek z powodu pneumocystozy, częściej występują wysypka, gorączka, leukopenia, zwiększenie aktywności aminotransferaz, hiperkaliemia i hiponatremia;
- biegunka w trakcie leczenia może świadczyć o rzekomobłoniastym zapaleniu jelita grubego wywołanym toksynami Clostridium difficile; w takim przypadku przeciwwskazane są leki hamujące perystaltykę i inne środki zapierające;
- preparat zawiera parahydroksybenzoesany, które mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym typu późnego.
Zwykle lek nie upośledza sprawności psychofizycznej, zdolności prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn. Jednak w razie wystąpienia bólu głowy, drgawek, nerwowości lub uczucia zmęczenia nie należy prowadzić pojazdów.
Interakcje z innymi lekami
Kotrimoksazol zmienia działanie wielu preparatów, dlatego lekarz musi znać pełną listę przyjmowanych leków.
- tiazydowe leki moczopędne: u pacjentów w podeszłym wieku zwiększa się ryzyko małopłytkowości;
- doustne leki przeciwzakrzepowe: ich działanie nasila się na tyle, że może być konieczna korekta dawki;
- fenytoina: jej metabolizm ulega zahamowaniu, okres półtrwania wydłuża się o około 39%, a klirens zmniejsza się o około 27%;
- metotreksat: stężenie jego wolnej frakcji w surowicy zwiększa się z powodu wypierania z połączeń z białkami;
- pochodne sulfonylomocznika: działanie hipoglikemizujące nasila się, możliwa hipoglikemia;
- digoksyna: u części pacjentów w podeszłym wieku zwiększa się jej stężenie w osoczu;
- cyklosporyna u pacjentów po przeszczepieniu nerki: obserwuje się przejściowe zaburzenie czynności przeszczepu ze zwiększeniem stężenia kreatyniny, prawdopodobnie związane z działaniem trimetoprimu;
- pirymetamina: skojarzenie może wywołać niedokrwistość megaloblastyczną.
Kotrimoksazol może zmniejszać skuteczność trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Sulfonamidy są chemicznie zbliżone do niektórych leków przeciwtarczycowych, leków moczopędnych (acetazolamidu i tiazydów) oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych, co może być przyczyną reakcji alergii krzyżowej. Ponadto trimetoprim zniekształca wyniki oznaczania metotreksatu w surowicy metodami enzymatycznymi, nie wpływając na metody radioimmunologiczne, a sam kotrimoksazol zawyża o około 10% wynik oznaczenia kreatyniny metodą Jaffego z użyciem pikrynianu alkalicznego.
Ciąża i karmienie piersią
W badaniach na zwierzętach bardzo wysokie dawki kotrimoksazolu powodowały u płodu wady rozwojowe typowe dla substancji antagonistycznych wobec kwasu foliowego. Dokładnych, dobrze kontrolowanych badań u kobiet w ciąży nie przeprowadzono, dlatego lek stosuje się w ciąży tylko wtedy, gdy w ocenie lekarza korzyść dla matki przewyższa potencjalne zagrożenie dla płodu. U ciężarnych otrzymujących kotrimoksazol zaleca się jednoczesne podawanie kwasu foliowego.
Zarówno trimetoprim, jak i sulfametoksazol przenikają do mleka kobiecego, dlatego w okresie karmienia piersią stosowanie leku nie jest zalecane.
Działania niepożądane
Najczęściej obserwuje się zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego — nudności, biegunkę, wymioty — oraz objawy skórne: wysypkę i pokrzywkę. Wysypki alergiczne należą do częstych reakcji.
- przewód pokarmowy: nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, zapalenie języka, zapalenie jamy ustnej, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, zapalenie trzustki;
- skóra: wysypka, pokrzywka, świąd, nadwrażliwość na światło, wyprysk złuszczający, rumień wielopostaciowy; bardzo rzadko — zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka;
- krew i układ chłonny: agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, hemolityczna i megaloblastyczna, leukopenia, neutropenia, małopłytkowość, eozynofilia, methemoglobinemia, hipoprotrombinemia;
- układ immunologiczny: reakcje anafilaktyczne, w tym ciężkie i zagrażające życiu, obrzęk naczynioruchowy, choroba posurowicza, gorączka polekowa, alergiczne zapalenie mięśnia sercowego, zespół toczniopodobny, plamica Schönleina-Henocha;
- metabolizm: hiperkaliemia, hiponatremia, brak apetytu, rzadziej hipoglikemia;
- układ nerwowy i psychika: ból głowy, zawroty głowy, drgawki, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o etiologii aseptycznej, zapalenie nerwów obwodowych, ataksja, szumy uszne, nerwowość, apatia, depresja, omamy;
- wątroba i drogi żółciowe: zwiększenie aktywności aminotransferaz, zapalenie wątroby, czasem z cholestatyczną żółtaczką, rzadko z martwicą wątroby;
- nerki: krystaluria, niewydolność nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, toksyczny zespół nerczycowy z oligurią lub anurią, zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy.
Opisywano również duszność, kaszel i nacieki w płucach, bóle stawów i mięśni, osłabienie, uczucie zmęczenia oraz bezsenność. Każda nietypowa reakcja w trakcie leczenia jest wskazaniem do kontaktu z lekarzem, a ciężkie objawy skórne i hematologiczne wymagają natychmiastowego odstawienia leku.
Przedawkowanie
Dawka kotrimoksazolu zagrażająca życiu nie jest znana. W przypadku przedawkowania sulfonamidów występują brak apetytu, kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty, zawroty głowy, ból głowy, senność i utrata przytomności; możliwe są gorączka, krwiomocz i krystaluria, a w późniejszym okresie — zahamowanie czynności szpiku kostnego i żółtaczka. Ostre przedawkowanie trimetoprimu objawia się nudnościami, wymiotami, zawrotami głowy, bólem głowy, depresją, zaburzeniami świadomości i zahamowaniem czynności szpiku kostnego.
Postępowanie polega na usunięciu leku z przewodu pokarmowego — płukaniu żołądka lub wywołaniu wymiotów — oraz podaniu dużej ilości płynów, jeśli diureza jest niewystarczająca, a czynność nerek zachowana. Należy monitorować obraz krwi, stężenia elektrolitów w osoczu i inne parametry biochemiczne. Zakwaszenie moczu przyspiesza wydalanie trimetoprimu, ale zwiększa ryzyko krystalizacji sulfonamidu w nerkach. Hemodializa jest umiarkowanie skuteczna, dializa otrzewnowa jest nieskuteczna. Długotrwałe przyjmowanie dużych dawek może wywołać zahamowanie czynności szpiku kostnego z małopłytkowością, leukopenią lub niedokrwistością megaloblastyczną; w takim przypadku stosuje się folinian wapnia (leukoworyn), a według niektórych autorów zalecana dawka wynosi 5–15 mg na dobę.
Jak uzyskać receptę na Biseptol® 120 online
Biseptol® 120 jest wydawany na receptę i może być przepisany wyłącznie przez lekarza: lek ma szeroką listę przeciwwskazań, wymaga dostosowania dawki w niewydolności nerek oraz ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu z lekami przeciwzakrzepowymi, fenytoiną, metotreksatem i szeregiem innych preparatów. Podczas konsultacji online lekarz doprecyzowuje objawy, choroby współistniejące oraz pełną listę przyjmowanych leków.
W przypadku potwierdzenia wskazań lekarz wystawia e-receptę, na podstawie której lek można odebrać w wybranej aptece.
