Ameluz: skład i postać farmaceutyczna
Ameluz jest dostępny w postaci żelu do stosowania na skórę. Jeden gram żelu zawiera 78 mg kwasu 5-aminolewulinowego — substancji, która sama w sobie nie niszczy zmienionych komórek, lecz przekształca się w nich w związek fotoaktywny i działa wyłącznie w połączeniu z naświetlaniem.
Skład jest istotny również z punktu widzenia tolerancji. Żel zawiera fosfatydylocholinę z nasion soi, dlatego nie stosuje się go u pacjentów ze stwierdzoną alergią na soję lub orzeszki ziemne. Substancje pomocnicze benzoesan sodu i glikol propylenowy mogą wywoływać łagodne podrażnienie skóry, oczu i błon śluzowych.
Jak działa Ameluz
Po nałożeniu na skórę kwas 5-aminolewulinowy jest metabolizowany do protoporfiryny IX — składnika fotoaktywnego, który gromadzi się wewnątrz komórek w ogniskach rogowacenia słonecznego i raka podstawnokomórkowego. To właśnie wybiórcze gromadzenie się w zmienionych komórkach sprawia, że późniejsze naświetlanie jest celowane.
Protoporfiryna IX jest aktywowana światłem czerwonym o odpowiedniej długości fali i energii. W obecności tlenu powstają reaktywne formy tlenu, które uszkadzają struktury komórkowe i ostatecznie niszczą komórki docelowe. Taka zasada nazywa się terapią fotodynamiczną i ona też tłumaczy, dlaczego odczyny miejscowe — zaczerwienienie, pieczenie, obrzęk — uznaje się za oczekiwaną część leczenia, a nie za powikłanie.
Wskazania do stosowania
Ameluz stosuje się u dorosłych w leczeniu rogowacenia słonecznego o nasileniu łagodnym i umiarkowanym — stopnia 1 i 2 w skali Olsena, a także w leczeniu obszarów zagrożonych rozwojem nowotworu. Przez taki obszar rozumie się fragment skóry, na którym mnogie ogniska rogowacenia słonecznego otoczone są ograniczoną strefą uszkodzenia posłonecznego, wywołanego promieniowaniem słonecznym.
Drugim wskazaniem jest leczenie powierzchownego i/lub guzkowego raka podstawnokomórkowego u dorosłych, który nie kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego z powodu możliwej bolesności takiego zabiegu i/lub złego efektu kosmetycznego. Decyzję o wyborze metody podejmuje lekarz.
Sposób stosowania i dawkowanie
Lek stosuje się pod nadzorem lekarza, pielęgniarki lub innego pracownika medycznego mającego doświadczenie w prowadzeniu terapii fotodynamicznej. Schemat zależy od rozpoznania i lokalizacji ognisk; wynik ocenia się po trzech miesiącach, a przy niepełnym wygojeniu przeprowadza się leczenie powtórne. U dzieci lek w tych wskazaniach nie był stosowany, danych brak.
| Wskazanie i lokalizacja | Liczba sesji | Źródło światła |
|---|---|---|
| Rogowacenie słoneczne i obszar ryzyka na skórze twarzy lub głowy | jedna sesja | światło dzienne lub lampa światła czerwonego |
| Rogowacenie słoneczne na skórze tułowia, szyi lub kończyn | jedna sesja | wyłącznie wąskopasmowe światło czerwone |
| Rak podstawnokomórkowy, jedno lub kilka ognisk | dwie sesje w odstępie około jednego tygodnia | lampa światła czerwonego |
Przygotowanie ognisk i nakładanie żelu
Przed nałożeniem wszystkie ogniska ostrożnie przeciera się wacikiem zwilżonym etanolem lub izopropanolem, aby odtłuścić skórę, następnie starannie usuwa się łuski i strupy i delikatnie nadaje powierzchni ognisk szorstkość, starając się nie wywołać krwawienia. Guzkowe ogniska raka podstawnokomórkowego często pokryte są nieuszkodzoną warstwą keratyny, którą trzeba usunąć, po czym ostrożnie usuwa się odsłoniętą tkankę guza, nie próbując wycinać jej poza granicami. Żel rozprowadza się opuszkami palców w rękawiczkach lub szpatułką warstwą o grubości około 1 mm na ogniska albo na cały obszar ryzyka o powierzchni około 20 cm2, obejmując do 5 mm otaczającej skóry. Należy zachować odstęp 1 cm od oczu, nozdrzy, ust, uszu i błon śluzowych, a w razie przypadkowego kontaktu — przemyć miejsce wodą.
Naświetlanie
Przy leczeniu lampą żelowi pozwala się podeschnąć przez około 10 minut, zakłada się lekko uciskowy opatrunek, po 3 godzinach inkubacji opatrunek zdejmuje się, resztki żelu ściera się i od razu naświetla całą opracowaną powierzchnię. Stosuje się światło czerwone wąskiego spektrum o długości fali około 630 nm i dawce około 37 J/cm2 albo szersze widmo ciągłe 570-670 nm o dawce od 75 do 200 J/cm2; lampa wąskiego spektrum zapewnia wyższy odsetek wyleczenia ognisk, a w razie jej nietolerancji stosuje się szerokie widmo. Przy leczeniu światłem dziennym na 15 minut przed przygotowaniem ognisk nakłada się preparat przeciwsłoneczny z filtrem chemicznym i faktorem ochrony 30 lub wyższym — preparaty z filtrami fizycznymi są nieprzydatne, ponieważ zatrzymują światło; żel nakłada się cienką warstwą bez opatrunku okluzyjnego, pacjent wychodzi na zewnątrz w ciągu 30 minut i pozostaje przy pełnym świetle dziennym przez 2 godziny, w upał dopuszczalne jest przebywanie w cieniu. Leczenie światłem dziennym prowadzi się wyłącznie przy pogodzie komfortowej do przebywania na dworze, w temperaturze powyżej 10 °C, i nie prowadzi się go, jeśli pada lub spodziewany jest deszcz.
Przeciwwskazania
Leku nie stosuje się w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną, porfiryny, soję lub orzeszki ziemne, a także na którąkolwiek z substancji pomocniczych. Odrębnym przeciwwskazaniem jest porfiria.
Ameluz jest również przeciwwskazany w rozpoznanych fotodermatozach o różnym pochodzeniu i częstości. Należą do nich zaburzenia metaboliczne, na przykład aminoacyduria, zaburzenia idiopatyczne i immunologiczne, takie jak wielopostaciowa reakcja na światło, choroby genetyczne, w tym skóra pergaminowata barwnikowa, a także choroby wywoływane lub nasilane przez działanie światła słonecznego — toczeń rumieniowaty i pęcherzyca rumieniowata.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
W bardzo rzadkich przypadkach terapia fotodynamiczna może stać się czynnikiem prowadzącym do przemijającej globalnej niepamięci. Dokładny mechanizm nie jest znany, jednak stres i ból związane z zabiegiem mogą zwiększać ryzyko takiego zaburzenia. W razie pojawienia się objawów niepamięci terapię fotodynamiczną należy natychmiast przerwać.
- żelu nie nakłada się na krwawiące ogniska: krwawienie trzeba wcześniej zatrzymać;
- szczególna ostrożność jest konieczna przy wrodzonych i nabytych zaburzeniach krzepnięcia oraz przy zaburzeniach odporności — doświadczenia ze stosowaniem u takich pacjentów brak;
- stosowanie leków immunosupresyjnych w trakcie leczenia nie jest zalecane, ponieważ odczyn zapalny jest ważny dla skuteczności terapii;
- żelu nie nakłada się na skórę z innymi zmianami chorobowymi — zapaleniem, zakażeniem miejscowym, łuszczycą, wypryskiem, nowotworami złośliwymi skóry — ani na tatuaże;
- należy unikać kontaktu żelu z oczami i błonami śluzowymi, przy przypadkowym kontakcie miejsce przemywa się wodą;
- przed leczeniem przerywa się wszelkie rodzaje terapii promieniowaniem ultrafioletowym;
- przez około 48 godzin po zabiegu należy unikać światła słonecznego na obszarach poddanych leczeniu i na otaczającej skórze;
- jednoczesne przyjmowanie środków o działaniu fototoksycznym lub fotoalergicznym nasila reakcję fototoksyczną.
Do takich środków należą dziurawiec, gryzeofulwina, diuretyki tiazydowe, pochodne sulfonylomocznika, fenotiazyny, sulfonamidy, chinolony i tetracykliny. Na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lek nie wpływa lub wpływa nieznacznie.
Interakcje z innymi lekami
Po nałożeniu miejscowym lek nie zwiększa stężenia kwasu 5-aminolewulinowego i protoporfiryny IX w osoczu krwi, czyli działania ogólnoustrojowego, poprzez które zwykle realizują się interakcje lekowe, praktycznie nie ma. Specjalnych badań interakcji nie prowadzono.
Praktyczne znaczenie zachowują połączenia wpływające na wrażliwość skóry na światło. Leki o znanym działaniu fototoksycznym lub fotoalergicznym mogą nasilić reakcję na terapię fotodynamiczną, dlatego przed zabiegiem należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i preparatach ziołowych.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu kwasu 5-aminolewulinowego u kobiet w ciąży brak lub są one bardzo ograniczone — chodzi o mniej niż 300 obserwacji. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na czynność rozrodczą, jednak w celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania leku w okresie ciąży.
Nie wiadomo, czy kwas 5-aminolewulinowy i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego, i nie można wykluczyć zagrożenia dla dziecka. Dlatego karmienie piersią przerywa się na 12 godzin po zastosowaniu leku. Danych o wpływie substancji czynnej na płodność brak.
Działania niepożądane
U większości pacjentów leczonych z powodu rogowacenia słonecznego i raka podstawnokomórkowego obserwowano miejscowe odczyny skórne w miejscu nałożenia żelu. Należy się tego spodziewać: zasada terapii fotodynamicznej opiera się właśnie na fototoksycznym działaniu protoporfiryny IX. Nasilenie odczynów zależy od rodzaju naświetlania — silniejsze reakcje towarzyszą leczeniu lampami wąskiego spektrum i wiążą się z większym odsetkiem wyleczenia ognisk, podczas gdy przy zastosowaniu światła dziennego działania niepożądane, zwłaszcza ból, są słabiej wyrażone.
- bardzo często w miejscu nałożenia: rumień, ból, w tym piekący, podrażnienie, świąd, obrzęk, strup, złuszczanie, stwardnienie, parestezje;
- często w miejscu nałożenia: pęcherzyki, wydzielina, nadżerki, dyskomfort, zwiększona wrażliwość bólowa, krwawienie, uczucie ciepła;
- często: ból głowy;
- niezbyt często: przemijająca globalna niepamięć, w tym splątanie i dezorientacja, zaburzenia czucia, nerwowość;
- niezbyt często: obrzęk powiek, niewyraźne widzenie, zaburzenia widzenia;
- niezbyt często: pęcherz, suchość skóry, wybroczyny, uczucie napięcia skóry, ból pleców;
- niezbyt często w miejscu nałożenia: zmiana zabarwienia, owrzodzenie, zapalenie, wyprysk zakażony, nadwrażliwość, krostki;
- niezbyt często poza miejscem nałożenia: dreszcze, uczucie gorąca, gorączka, ból, zmęczenie, obrzęk, uderzenia gorąca.
Większość reakcji występuje w trakcie naświetlania lub wkrótce po jego zakończeniu. Zwykle mają one nasilenie łagodne lub umiarkowane i utrzymują się od 1 do 4 dni, ale w pojedynczych przypadkach mogą trwać 1-2 tygodnie i dłużej. W rzadkich przypadkach z powodu działań niepożądanych trzeba było przerwać lub zakończyć naświetlanie.
Przedawkowanie
Przy nałożeniu miejscowym przedawkowanie jest mało prawdopodobne i w badaniach klinicznych o nim nie donoszono.
W razie przypadkowego połknięcia leku toksyczność ogólnoustrojowa również jest mało prawdopodobna. Mimo to zaleca się unikanie działania światła słonecznego przez 48 godzin i zapewnienie obserwacji pacjenta.
Jak otrzymać receptę na Ameluz online
Ameluz wydawany jest na receptę i stosowany w ramach terapii fotodynamicznej pod nadzorem specjalisty, dlatego dla lekarza istotne są charakter i lokalizacja zmian skórnych, choroby współistniejące, alergia na soję lub orzeszki ziemne oraz wszystkie przyjmowane leki zwiększające wrażliwość na światło.
Konsultacja online daje możliwość omówienia tych kwestii zdalnie, a przy istnieniu wskazań lekarz wystawia receptę elektroniczną, którą można zrealizować w wybranej aptece.
