Alka-Seltzer® - ulotka, cena, sposób stosowania i przeciwwskazania leku

Alka-Seltzer®: skład i postać farmaceutyczna

Alka-Seltzer® jest dostępny w postaci tabletek musujących. Jedna tabletka zawiera 324 mg kwasu acetylosalicylowego – to jedyna substancja czynna preparatu. Postać farmaceutyczna determinuje sposób przyjmowania: tabletki się nie połyka, lecz rozpuszcza w szklance wody, a powstały musujący roztwór wypija.

Szczególna cecha składu, o której warto wiedzieć z wyprzedzeniem, to wysokie stężenie sodu: 477 mg w jednej tabletce. Osoby, którym zalecono dietę z ograniczeniem sodu, powinny stosować preparat ostrożnie. Oprócz substancji czynnej tabletka zawiera substancje pomocnicze, a nadwrażliwość na którąkolwiek z nich wyklucza stosowanie preparatu.

Jak działa Alka-Seltzer®

Kwas acetylosalicylowy należy do grupy kwasowych niesteroidowych leków przeciwzapalnych i łączy trzy właściwości: przeciwbólową, przeciwgorączkową i przeciwzapalną. U podstaw jego działania leży nieodwracalne hamowanie cyklooksygenazy kwasu arachidonowego. Enzym przestaje działać, a synteza prostanoidów – prostaglandyny E2, prostaglandyny I2 i tromboksanu A2 – zostaje zahamowana.

To właśnie z zahamowaniem syntezy tych substancji związany jest efekt leczniczy preparatu. Na osobną uwagę zasługuje tromboksan A2: hamując jego wytwarzanie w płytkach krwi, kwas acetylosalicylowy jednocześnie hamuje agregację płytek krwi. Właściwość ta nie ma znaczenia dla działania przeciwbólowego, ale tłumaczy znaczną część ostrzeżeń i działań niepożądanych – przede wszystkim zwiększoną skłonność do krwawień.

Wskazania do stosowania

Preparat stosuje się w bólach o małym i umiarkowanym nasileniu. Są to bóle głowy, w tym występujące przy zwiększonej kwasocie soku żołądkowego, bóle mięśni, często połączone z uczuciem ogólnego rozbicia, oraz bóle zębów.

Drugie wskazanie to ból i podwyższona temperatura w przebiegu przeziębienia i grypy. Preparat łagodzi objawy, ale nie wpływa na przyczynę zakażenia, dlatego długotrwałe samodzielne stosowanie jest nieuzasadnione. Dzieciom poniżej 12. roku życia preparatu się nie podaje, a młodzieży powyżej 12 lat – wyłącznie z przepisu lekarza.

Sposób stosowania i dawkowanie

Pojedyncza dawka dla dorosłych wynosi od 324 do 972 mg kwasu acetylosalicylowego, czyli od jednej do trzech tabletek. W razie potrzeby dawkę można powtarzać, lecz nie częściej niż co 4–8 godzin. Dobowa dawka nie powinna przekraczać 4000 mg, czyli 12 tabletek.

Pacjenci	Dawka jednorazowa	Częstość przyjmowania	Maksymalna dawka dobowa
Dorośli	324–972 mg (1–3 tabletki)	nie częściej niż co 4–8 godzin	4000 mg (12 tabletek)
Młodzież powyżej 12 lat	324 mg (1 tabletka)	do 3 razy na dobę, nie częściej niż co 4–8 godzin	3 tabletki

Jak prawidłowo przyjmować preparat

Tabletkę rozpuszcza się w szklance wody i wypija powstały roztwór musujący. Preparat należy przyjmować po posiłku. Bez konsultacji z lekarzem nie należy stosować go dłużej niż 3–5 dni, a młodzieży powyżej 12 lat podaje się go wyłącznie na zlecenie lekarza. W przypadku niezamierzonego przyjęcia preparatu lub jeśli lek przypadkowo trafił w ręce dziecka, konieczna jest pomoc medyczna.

Przeciwwskazania

Część ograniczeń związana jest z nietolerancją samej substancji, część – ze stanami, w których hamowanie cyklooksygenazy i funkcji płytek krwi jest niebezpieczne. Preparatu nie stosuje się w następujących sytuacjach:

• nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy, inne salicylany lub którąkolwiek substancję pomocniczą;
• skaza krwotoczna;
• ostra choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy;
• napady astmy oskrzelowej w wywiadzie, wywołane przez salicylany lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne;
• jednoczesne stosowanie metotreksatu w dawce 15 mg na tydzień lub większej;
• ciężka niewydolność serca, ciężka niewydolność wątroby lub ciężka niewydolność nerek;
• ostatni trymestr ciąży;
• wiek poniżej 12 lat.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Najpoważniejsze ostrzeżenie dotyczy dzieci i młodzieży. Preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy nie należy podawać im w przebiegu zakażeń wirusowych bez konsultacji z lekarzem: w przypadku grypy typu A, grypy typu B i ospy wietrznej istnieje ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a – rzadkiej, ale zagrażającej życiu choroby wymagającej natychmiastowej pomocy medycznej. Związek przyczynowo-skutkowy nie został udowodniony, jednak uporczywe wymioty w przebiegu zakażenia mogą świadczyć o rozwoju tego zespołu.

Preparat nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, ale pozostałe ostrzeżenia wymagają uwagi. Działanie przeciwpłytkowe utrzymuje się przez kilka dni po przyjęciu i wydłuża czas krwawienia w trakcie i po zabiegach chirurgicznych, w tym drobnych, na przykład po ekstrakcji zęba. Nawet małe dawki zmniejszają wydalanie kwasu moczowego i u osób predysponowanych mogą wywołać napad dny moczanowej, a długotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza zawierających kilka substancji czynnych, może doprowadzić do ciężkiego upośledzenia czynności nerek. Ostrożność jest wymagana także w następujących sytuacjach:

• nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwreumatyczne lub inne substancje uczulające;
• jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych;
• zaburzenia czynności wątroby;
• zaburzenia czynności nerek i zaburzenia krążenia – choroba naczyń nerkowych, zastoinowa niewydolność serca, zmniejszenie objętości krwi krążącej, rozległy zabieg chirurgiczny, sepsa, ciężkie krwawienie;
• przebyta choroba wrzodowa lub krwawienie z przewodu pokarmowego w wywiadzie;
• niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej: możliwy jest hemoliza i niedokrwistość hemolityczna, a ryzyko zwiększają duże dawki, gorączka i ciężkie zakażenia;
• astma oskrzelowa, przewlekłe choroby dróg oddechowych, katar sienny, polipy błony śluzowej nosa – możliwy skurcz oskrzeli;
• dieta z ograniczeniem sodu.

Interakcje z innymi lekami

Jedynym bezwzględnie przeciwwskazanym skojarzeniem jest metotreksat w dawce 15 mg na tydzień lub większej. Zarówno w dużych, jak i w mniejszych dawkach metotreksat staje się bardziej toksyczny dla szpiku kostnego: kwas acetylosalicylowy zmniejsza jego klirens nerkowy i wypiera go z połączeń z białkami osocza. Pozostałe skojarzenia wymagają ostrożności i kontroli lekarskiej.

• leki przeciwzakrzepowe, trombolityczne i inne preparaty hamujące agregację płytek krwi – nasilenie działania przeciwzakrzepowego, wydłużenie czasu krwawienia i zwiększone ryzyko krwawień;
• inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym salicylany w dużych dawkach – zwiększone ryzyko choroby wrzodowej, krwawień z przewodu pokarmowego i uszkodzenia nerek;
• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – zwiększone ryzyko krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego;
• leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego – benzbromaron i probenecyd: ich działanie przeciw dnie osłabia się na skutek konkurencji w kanalikach nerkowych;
• digoksyna – zwiększenie stężenia w osoczu wskutek zmniejszenia wydalania nerkowego;
• leki przeciwcukrzycowe, insulina i pochodne sulfonylomocznika – nasilenie działania hipoglikemizującego;
• kwas walproinowy – zwiększenie jego toksyczności i wzajemne nasilenie działania przeciwpłytkowego;
• alkohol – zwiększone ryzyko owrzodzeń błony śluzowej i krwawień z przewodu pokarmowego.

W dużych dawkach kwas acetylosalicylowy osłabia działanie leków moczopędnych i zmniejsza efekt przeciwnadciśnieniowy inhibitorów ACE: w obu przypadkach przyczyną jest zmniejszenie filtracji kłębuszkowej na tle zahamowania syntezy prostaglandyn w nerkach. Ogólnoustrojowe glikokortykosteroidy, z wyjątkiem hydrokortyzonu stosowanego jako leczenie substytucyjne w chorobie Addisona, zmniejszają stężenie salicylanów w osoczu podczas terapii, a po ich odstawieniu zwiększa się ryzyko przedawkowania salicylanów, choroby wrzodowej i krwawień.

Ciąża i karmienie piersią

Hamowanie syntezy prostaglandyn może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka lub płodu. Dane epidemiologiczne wskazują, że stosowanie inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży zwiększa ryzyko poronienia, wrodzonych wad serca i wrodzonych przepuklin przedniej ściany jamy brzusznej: ogólne ryzyko wrodzonych wad sercowo-naczyniowych wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%, przy czym rośnie ono wraz z dawką i czasem trwania terapii. W I i II trymestrze preparat stosuje się tylko w razie bezwzględnej konieczności, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas; tego samego podejścia powinny przestrzegać kobiety planujące ciążę. W III trymestrze preparat jest przeciwwskazany: możliwe są przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne, zaburzenia czynności nerek płodu z małowodziem, a u matki i noworodka – wydłużenie czasu krwawienia oraz osłabienie czynności skurczowej macicy z opóźnieniem lub wydłużeniem porodu.

Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego w niewielkich ilościach. Przy krótkotrwałym stosowaniu salicylanów przez kobiety karmiące nie obserwowano działań niepożądanych u dzieci, dlatego zwykle nie ma potrzeby przerywania karmienia piersią. Jednak przy regularnym stosowaniu dużych dawek karmienie należy wcześniej zakończyć. Wiadomo również, że leki hamujące cyklooksygenazę mogą przemijająco zaburzać owulację, a tym samym płodność u kobiet; po zakończeniu terapii działanie to ustępuje.

Działania niepożądane

Najczęściej dotknięty jest przewód pokarmowy: ból żołądka i brzucha, zgaga, nudności, wymioty, niestrawność, zapalenie błony śluzowej. Najbardziej niebezpieczne są potencjalnie zagrażające życiu krwawienia z przewodu pokarmowego, jawne (wymioty o wyglądzie fusów kawy, smoliste stolce) lub utajone, których prawdopodobieństwo rośnie wraz ze zwiększeniem dawki; możliwa jest choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy oraz perforacja.

• krew i układ chłonny: zwiększone ryzyko krwawień i wylewów krwawych – pooperacyjnych, z nosa, dziąseł, z dróg moczowo-płciowych, a także krwiaki, wydłużenie czasu krwawienia i czasu protrombinowego, małopłytkowość;
• następstwa utraty krwi: ostra lub przewlekła niedokrwistość z niedoboru żelaza oraz ostra niedokrwistość pokrwotoczna z osłabieniem, bladością, hipoperfuzją i nieprawidłowościami w badaniach laboratoryjnych;
• hemoliza i niedokrwistość hemolityczna w ciężkiej postaci niedoboru dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej;
• naczynia: krwotok śródczaszkowy, potencjalnie zagrażający życiu, zwłaszcza przy niekontrolowanym nadciśnieniu tętniczym lub jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych;
• układ immunologiczny: reakcje nadwrażliwości – wysypka, pokrzywka, obrzęk, w tym naczynioruchowy, zaburzenia oddychania i pracy serca, zapalenie i niedrożność błony śluzowej nosa; bardzo rzadko wstrząs anafilaktyczny;
• układ oddechowy: astma oskrzelowa;
• wątroba: rzadko – przemijające zaburzenia czynności wątroby ze zwiększeniem aktywności aminotransferaz;
• układ nerwowy: zawroty głowy i szum w uszach, które zazwyczaj wskazują na przedawkowanie.

Do działań niepożądanych zalicza się także zaburzenia czynności nerek i ciężką niewydolność nerek. Na osobne wspomnienie zasługuje ból głowy wywołany długotrwałym stosowaniem preparatów z kwasem acetylosalicylowym: nasila się on po każdej kolejnej dawce i trudno samodzielnie rozpoznać jego przyczynę.

Przedawkowanie

Zatrucie salicylanami jest możliwe przy przyjmowaniu ponad 100 mg na kilogram masy ciała na dobę przez ponad dwa dni, a także przy ostrym przyjęciu nadmiernej ilości – na przykład gdy preparat przypadkowo przyjmie dziecko. Objawy zatrucia rozwijającego się w trakcie długotrwałego stosowania są nieswoiste, dlatego łatwo je zbagatelizować. Łagodne zatrucie, czyli salicylizm, zwykle pojawia się po wielokrotnym przyjmowaniu zawyżonych dawek i objawia się zawrotami głowy, w tym pochodzenia przedsionkowego, szumem w uszach, pogorszeniem słuchu, nadmierną potliwością, nudnościami i wymiotami, bólami głowy i splątaniem; objawy te mogą ustąpić po zmniejszeniu dawki.

Szum w uszach pojawia się przy stężeniu we krwi 150–300 µg/ml, poważniejsze reakcje – przy stężeniu powyżej 300 µg/ml, jednak samo stężenie nie pozwala ocenić ciężkości zatrucia. Ciężkie zatrucie wiąże się z głębokimi zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej: u dzieci jest to najczęściej kwasica metaboliczna, u dorosłych – zasadowica oddechowa z wyrównawczą kwasicą metaboliczną. Możliwe są wysoka gorączka, utrata płynów i elektrolitów aż do odwodnienia, skąpomocz i niewydolność nerek, zaburzenia metabolizmu glukozy, obrzęk płuc, zaburzenia rytmu serca i spadek ciśnienia tętniczego, krwawienia z przewodu pokarmowego, koagulopatia oraz encefalopatia toksyczna z otępieniem i splątaniem, aż do śpiączki i drgawek. Leczenie zależy od przyjętej dawki i stadium zatrucia: stosuje się płukanie żołądka, powtarzane podawanie węgla aktywowanego, forsowaną diurezę alkaliczną, uzupełnianie płynów i kontrolę elektrolitów, a w ciężkich przypadkach – hemodializę.

Jak uzyskać receptę na Alka-Seltzer® online

Do uzyskania recepty na Alka-Seltzer® konieczna jest konsultacja lekarska: preparat ma przeciwwskazania, jest niezgodny z niektórymi lekami i jest różnie dawkowany u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat.

Podczas konsultacji online lekarz doprecyzuje charakter bólu, choroby współistniejące i stosowane leki, a w razie wskazań wystawi e-receptę, którą można zrealizować w wybranej aptece.