Alfadiol: skład i postać farmaceutyczna
Jedna kapsułka Alfadiol zawiera 0,25 µg lub 1 µg alfakalcydolu. Różnica między dawkami jest czterokrotna, a same dawki są bardzo małe, dlatego dobór odpowiedniej kapsułki i ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza mają tu szczególne znaczenie.
Wśród substancji pomocniczych istotne są te, które mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości. Kapsułki zawierają olej arachidowy, dlatego w przypadku alergii na orzeszki ziemne lub soję leku nie wolno stosować: oczyszczony olej arachidowy może zawierać białko orzeszków ziemnych. Ponadto w skład wchodzą butylohydroksytoluen (E 321), barwnik koszenilowy czerwony (E 124) oraz etyloparahydroksybenzoesan (E 214). Zawartość sodu w jednej kapsułce jest mniejsza niż 1 mmol (23 mg), co oznacza, że lek praktycznie nie zawiera sodu.
Jak działa Alfadiol
Witamina D3, cholekalcyferol, sama w sobie jest nieaktywna: w organizmie przekształca się w aktywny metabolit — kalcytriol, nazywany także hormonem D. Do tego potrzebne są dwa kolejne etapy hydroksylacji: w pozycji 25 zachodzi ona w wątrobie, a w pozycji 1 — w nerkach. Alfakalcydol jest już zhydroksylowany w pozycji 1, dlatego do jego przekształcenia w kalcytriol wystarczy jeden etap — hydroksylacja w wątrobie. Ma to zasadnicze znaczenie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek, u których hydroksylacja nerkowa jest utrudniona lub niemożliwa.
Powstający kalcytriol, obok parathormonu i kalcytoniny, jest głównym regulatorem gospodarki wapniowej. Przy wystarczającym spożyciu wapnia z dietą nasila on wbudowywanie tego pierwiastka w strukturę tkanki kostnej. Receptory aktywnej formy witaminy D znajdują się w komórkach wielu tkanek, ale głównymi narządami docelowymi pozostają jelita, kości i nerki. Kalcytriol zwiększa stężenie wapnia w surowicy krwi dzięki nasileniu syntezy białka transportującego wapń z światła przewodu pokarmowego do krwi oraz dzięki zwiększeniu zwrotnego wchłaniania wapnia w kanalikach nerkowych.
Wskazania do stosowania
Alfadiol jest przepisywany w stanach, w których organizmowi brakuje nie samej witaminy D, lecz jej aktywnych form, czyli gdy upośledzone jest przekształcanie witaminy D w kalcytriol lub gdy znacznie zaburzona jest gospodarka wapniowa.
- osteoporoza pomenopauzalna i starcza, przebiegająca z niedoborem witaminy D lub jej aktywnych metabolitów;
- hipokalcemia, szczególnie u pacjentów z chorobami upośledzającymi hydroksylację witaminy D w nerkach;
- krzywica i osteomalacja oporne na witaminę D;
- niedoczynność przytarczyc — niewystarczająca czynność gruczołów przytarczycowych;
- osteodystrofia nerkowa;
- zaburzenia gospodarki wapniowej u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek;
- zespół nerczycowy u dzieci po długotrwałym leczeniu glikokortykosteroidami.
Sposób podawania i dawkowanie
Leczenie dobiera się ściśle indywidualnie, w zależności od stanu pacjenta. Podstawą wyboru dawki są nie tylko rozpoznanie i masa ciała, lecz także wyniki badań gospodarki wapniowej.
| Wskazanie | Pacjent | Dawka raz na dobę |
|---|---|---|
| Osteoporoza starcza i pomenopauzalna | dorośli o masie ciała powyżej 40 kg | 0,5–1 µg |
| Hipokalcemia, krzywica i osteomalacja oporne na witaminę D, niedoczynność przytarczyc, zaburzenia gospodarki wapniowej w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek i osteodystrofii nerkowej | dorośli o masie ciała powyżej 40 kg | 0,5–1 µg |
| Te same wskazania | dzieci o masie ciała 20–40 kg | 0,25–0,5 µg |
| Te same wskazania | dzieci o masie ciała poniżej 20 kg | 0,25 µg |
| Zespół nerczycowy u dzieci po długotrwałym leczeniu glikokortykosteroidami | dzieci o masie ciała 20–40 kg | 0,25–0,5 µg |
| Zespół nerczycowy u dzieci po długotrwałym leczeniu glikokortykosteroidami | dzieci o masie ciała poniżej 20 kg | 0,25 µg |
Na jakie parametry laboratoryjne zwraca uwagę lekarz
Stężenie wapnia we krwi powinno pozostawać w granicach wartości prawidłowych, a dobowe wydalanie wapnia z moczem przy diurezie do 2000 ml nie powinno przekraczać 350 mg. Współczynnik wapniowo-kreatyninowy nie powinien być wyższy niż 1,0 i nie powinien wzrosnąć ponad trzykrotnie w stosunku do wartości wyjściowej z początku leczenia. Jeśli przed rozpoczęciem terapii alfakalcydolem stężenie wapnia było prawidłowe, na przykład w osteoporozie, dawkę dobiera się na podstawie wyników badania wydalania wapnia z moczem oraz dobowego spożycia wapnia z dietą. U pacjentów w podeszłym wieku może być konieczne stosowanie mniejszych dawek. W niewydolności nerek lek stosuje się ostrożnie, natomiast w ciężkich zaburzeniach czynności wątroby jest przeciwwskazany.
Przeciwwskazania
Leku nie stosuje się w przypadku nadwrażliwości na alfakalcydol lub którąkolwiek substancję pomocniczą, a także w alergii na orzeszki ziemne lub soję — ze względu na zawartość oleju arachidowego. Przeciwwskazaniem są stany, w których wapnia i fosforanów w organizmie jest już nadmiernie dużo: hiperkalcemia, przerzutowe zwapnienia tkanek, hiperfosfatemia (z wyjątkiem przypadków związanych z niedoczynnością przytarczyc), hipermagnezemia oraz idiopatyczna hiperkalciuria.
Ponadto lek jest przeciwwskazany w osteomalacji rozwiniętej po zatruciu aluminium, w przedawkowaniu i zatruciu witaminą D, w kamicy nerkowej z kamieniami wapniowymi oraz w ciężkim zaburzeniu czynności wątroby — wątroba jest niezbędna do przekształcenia alfakalcydolu w formę aktywną.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
W trakcie leczenia alfakalcydolem stężenie wapnia lub fosforanów w surowicy krwi może nadmiernie wzrosnąć, dlatego w uzasadnionych przypadkach, szczególnie we wczesnym okresie terapii, parametry te należy kontrolować; niekiedy dodatkowo konieczne jest przyjmowanie preparatów wapnia. Szczególnie narażeni są pacjenci z niewydolnością nerek, trzeciorzędową nadczynnością przytarczyc oraz ci, którzy regularnie poddawani są hemodializie. Każdy pacjent powinien znać wczesne objawy hiperkalcemii: obfite oddawanie moczu, wzmożone pragnienie, osłabienie, ból głowy, nudności, suchość w ustach, zaparcia, bóle mięśni i kości, metaliczny posmak w ustach.
Jeśli badania potwierdzają hiperkalcemię, alfakalcydol należy odstawić do czasu powrotu stężenia wapnia do normy — zwykle na około tydzień, po czym leczenie można wznowić w dawce zmniejszonej o połowę. W osteodystrofii nerkowej, w celu utrzymania dopuszczalnego poziomu fosforanów, można stosować lek wiążący fosforany, a ponadto niezbędna jest systematyczna kontrola stężenia parathormonu ze względu na ryzyko adynamicznej choroby kości.
Kontrola parametrów laboratoryjnych
W zależności od stanu pacjenta i czynników ryzyka, co 1–3 miesiące zasadne jest oznaczanie azotu resztkowego w osoczu, kreatyniny, fosfatazy alkalicznej, stężenia fosforanów w surowicy, dobowego wydalania wapnia z moczem oraz współczynnika wapniowo-kreatyninowego w drugiej porannej porcji moczu. Kontrola stężenia wapnia ma szczególne znaczenie przy zaburzeniu czynności nerek: początkowo oznacza się je 1–2 razy w tygodniu, a po ustaleniu dawki — raz w miesiącu.
Szczególne sytuacje
U pacjentów przyjmujących glikozydy nasercowe, na przykład preparaty naparstnicy, wymagana jest ostrożność: hiperkalcemia może prowadzić do zaburzeń rytmu serca. Przy stosowaniu diety z małą zawartością wapnia odpowiedź na alfakalcydol może być osłabiona, natomiast przy wysokim stężeniu wapnia w osoczu w przebiegu osteodystrofii nerkowej może rozwinąć się autonomiczna nadczynność przytarczyc, w której lek przestaje działać i konieczne są inne metody leczenia. Ostrożność jest konieczna w kamicy nerkowej. Z powodu obecności butylohydroksytoluenu możliwe są reakcje alergiczne, zwiększona wrażliwość u pacjentów z astmą, miejscowe reakcje skórne, na przykład wyprysk kontaktowy, a także podrażnienie oczu i błon śluzowych, w tym błony śluzowej żołądka; barwnik koszenilowy czerwony oraz etyloparahydroksybenzoesan również mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym typu opóźnionego. Brak danych wskazujących, aby alfakalcydol pogarszał zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Interakcje z innymi lekami
Zwiększając stężenie wapnia we krwi, alfakalcydol nasila toksyczność glikozydów nasercowych i zwiększa ryzyko ich przedawkowania. Tiazydowe leki moczopędne, a także preparaty wapnia przyjmowane systematycznie w dawce dobowej powyżej 1,5 g, zwiększają ryzyko hiperkalcemii. Leki zobojętniające sok żołądkowy oraz regularne spożywanie dużych ilości produktów mlecznych mogą prowadzić do zespołu mleczno-alkalicznego, a w skojarzeniu z alfakalcydolem — do hiperkalcemii. Preparaty zawierające estrogeny mogą nasilać działanie alfakalcydolu.
Alfakalcydol zwiększa wchłanianie magnezu, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu leków zobojętniających zawierających sole magnezu może dojść do hipermagnezemii. Pochodne hydantoiny, na przykład fenytoina, barbiturany, prymidon i inne leki przeciwdrgawkowe, przyspieszają rozpad witaminy D w wątrobie i mogą osłabiać działanie leku; glikokortykosteroidy i salicylany również zmniejszają jego skuteczność. Cholestyramina, kolestypol i parafina ciekła zaburzają wchłanianie alfakalcydolu w jelicie. Ze względu na zawartość butylohydroksytoluenu lek może wchodzić w interakcje z jonami metali.
Ciąża i karmienie piersią
Brak danych dotyczących wpływu alfakalcydolu na płodność. Systematycznych badań przebiegu ciąży i rozwoju płodu u człowieka nie prowadzono, a badania na zwierzętach są niewystarczające, dlatego potencjalne ryzyko dla człowieka nie jest znane. Ponieważ hiperkalcemia w czasie ciąży może być przyczyną wrodzonych wad u dziecka, w tym okresie nie wolno stosować leku, jeżeli nie jest to bezwzględnie konieczne.
Przyjmowanie alfakalcydolu może prowadzić do zwiększenia stężenia aktywnego metabolitu — kalcytriolu — w mleku kobiecym. Podwyższony poziom kalcytriolu może wpływać na gospodarkę wapniową u dziecka, dlatego na czas karmienia piersią przyjmowanie alfakalcydolu należy przerwać.
Działania niepożądane
Działania niepożądane opisane po wprowadzeniu leku na rynek zostały zarejestrowane z nieznaną częstością. Większość z nich jest związana ze zwiększeniem stężenia wapnia, czyli w istocie z nadmiernym działaniem leku, i ustępuje po zmniejszeniu dawki lub czasowym odstawieniu.
- reakcje nadwrażliwości: podrażnienie skóry, wyprysk kontaktowy, podrażnienie spojówek, zwiększona wrażliwość u pacjentów z astmą;
- hiperkalcemia i hiperfosfatemia, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek;
- bóle głowy, zawroty głowy, splątanie w następstwie hiperkalcemii;
- zaburzenia rytmu serca związane z hiperkalcemią;
- biegunka, zaparcia, nudności, wymioty, suchość w ustach, wzmożone pragnienie, metaliczny posmak, podrażnienie błon śluzowych, w tym błony śluzowej żołądka;
- świąd, wysypka, pokrzywka;
- bóle mięśni i kości;
- hiperkalciuria, obfite oddawanie moczu, nefrokalcynoza, ektopowe zwapnienia i upośledzenie czynności nerek.
Opisywano także zmęczenie związane z podwyższonym stężeniem wapnia. Ogólnie niepożądane działania witaminy D i jej pochodnych wynikają przede wszystkim z przedawkowania, dlatego pojawienie się wymienionych objawów jest powodem do oznaczenia stężenia wapnia we krwi i ponownej oceny dawki.
Przedawkowanie
Przedawkowanie witaminy D objawia się hiperkalcemią, utratą apetytu, osłabieniem, nudnościami i wymiotami, biegunką, obfitym oddawaniem moczu, wzmożoną potliwością, pragnieniem, bólem głowy i zawrotami głowy. Przy znacznym przedawkowaniu, graniczącym z zatruciem, pojawiają się bóle kości, ektopowe zwapnienia, białkomocz, podwyższone ciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca. Podobnych objawów należy się spodziewać także przy przedawkowaniu alfakalcydolu. Długotrwale utrzymujące się przedawkowanie witaminy D dodatkowo powoduje rozległe zwapnienia naczyń i nerek oraz szybkie pogorszenie czynności nerek.
W przypadku hiperkalcemii leczenie polega na czasowym przerwaniu przyjmowania alfakalcydolu. W ciężkich przypadkach stosuje się ogólne postępowanie podtrzymujące: nawadnianie poprzez dożylne wlewy roztworu fizjologicznego z forsowaniem diurezy, kontrolę elektrolitów, ocenę czynności nerek i gospodarki wapniowej, monitorowanie EKG — szczególnie u pacjentów przyjmujących glikozydy nasercowe. Rozważa się także zastosowanie glikokortykosteroidów, diuretyków pętlowych, bisfosfonianów, kalcytoniny, a w razie potrzeby — hemodializę z użyciem płynu o niskiej zawartości wapnia.
Jak otrzymać receptę na Alfadiol online
Alfadiol jest wydawany z przepisu lekarza, ponieważ dawkę dobiera się na podstawie wyników badań, a leczenie wymaga kontroli stężenia wapnia we krwi i w moczu. Podczas konsultacji online lekarz doprecyzowuje rozpoznanie, stan nerek i wątroby, przyjmowane leki, w tym glikozydy nasercowe i preparaty wapnia, oraz analizuje wyniki badań.
Jeśli wskazania zostaną potwierdzone i nie stwierdzi się przeciwwskazań, lekarz wystawia e-receptę, na podstawie której lek można otrzymać w aptece, oraz ustala harmonogram kontroli laboratoryjnej.
