Addiphos®: skład i postać farmaceutyczna
Addiphos® to bezbarwny jałowy roztwór zawierający fosforany, potas i sód. Jeden mililitr preparatu zawiera 2 mmol fosforanów, 1,5 mmol sodu i 1,5 mmol potasu. Wraz z fosforanami pacjent otrzymuje zatem również znaczącą ilość dwóch elektrolitów, a okoliczność tę koniecznie uwzględnia się przy obliczaniu całego programu infuzyjnego.
Roztwór jest przeznaczony do dodawania do roztworów infuzyjnych, to znaczy preparat nie jest samodzielną postacią leku do bezpośredniego podania. Nie wolno go podawać w postaci nierozcieńczonej. Przygotowanie rozcieńczenia, dobór objętości roztworu nośnikowego i kontrola podawania pozostają zadaniem personelu medycznego, a nie samego pacjenta.
Jak działa Addiphos®
Działanie preparatu wynika z jego składu: jest to źródło fosforanów, a wraz z nimi sodu i potasu, które dodaje się do roztworów infuzyjnych. Preparat uzupełnia podaż fosforanów do organizmu wtedy, gdy zwykła droga odżywiania jest niedostępna, a składniki odżywcze podaje się dożylnie. Własnego działania leczniczego skierowanego przeciw jakiejś pojedynczej chorobie nie ma — pokrywa on zapotrzebowanie na substancję, która w innym przypadku pochodziłaby z pożywienia.
Stosowanie preparatu rozpatruje się wyłącznie jako część zbilansowanego i pełnego programu żywienia pozajelitowego. Nie jest on przepisywany osobno i nie zastępuje pozostałych jego składników: obok niego wylicza się kalorie, azot i inne elektrolity. Właśnie dlatego dawka preparatu jest zawsze powiązana z resztą schematu żywienia, a nie ustalana według jednej reguły dla wszystkich.
Wskazania do stosowania
Addiphos® jest wskazany u dorosłych pacjentów jako środek pokrywający zapotrzebowanie na fosforany w trakcie żywienia pozajelitowego. Wskazanie dotyczy właśnie tych sytuacji, w których żywienie prowadzone jest dożylnie, a zapewnienie wystarczającej podaży fosforanów zwykłą drogą jest niemożliwe.
Sformułowanie wskazania jest istotne również dla zrozumienia miejsca preparatu w leczeniu: jest on przeznaczony do uzupełnienia programu żywienia sztucznego, a nie do samodzielnego leczenia jakiejś choroby. Wskazanie sformułowano dla pacjentów dorosłych; danych pozwalających zalecać preparat poza opisaną sytuacją ulotka nie podaje, a decyzja w każdym niestandardowym przypadku należy do lekarza prowadzącego.
Sposób stosowania i dawkowanie
Preparatu nie wolno podawać w postaci nierozcieńczonej. Zaleca się dawkowanie indywidualne: ustala się je na podstawie oznaczenia stężenia fosforanów we krwi oraz zapotrzebowania konkretnego pacjenta na dodatkowe podanie fosforanów. Zapotrzebowanie zależy również od ilości podawanych kalorii i azotu, dlatego przy zmianie programu żywienia dawkę weryfikuje się ponownie.
| Sytuacja kliniczna | Zalecana dawka |
|---|---|
| Krótkotrwała niepowikłana hipofosfatemia | 0,08 mmol/kg masy ciała w ciągu 6 godzin |
| Długotrwała hipofosfatemia o złożonym podłożu | 0,16 mmol/kg masy ciała |
| Ograniczenie dawki jednorazowej | nie więcej niż 0,24 mmol/kg masy ciała |
| Bardzo ciężka hipofosfatemia | do 1,2 mmol/kg masy ciała w ciągu 24 godzin |
| Zwykłe zapotrzebowanie dobowe przy masie ciała 70 kg | 10–30 mmol na dobę |
Dawkę dobową 10–30 mmol zapewnia zwykle dodanie 5–15 ml preparatu do 500–1000 ml roztworu infuzyjnego. Przy tym 5–15 ml preparatu odpowiada 7,5–22,5 mmol potasu i takiej samej ilości sodu — elektrolity te trafiają do organizmu wraz z fosforanami i są uwzględniane w ogólnym obliczeniu dobowego obciążenia organizmu.
Przeciwwskazania
Preparatu nie stosuje się u pacjentów z hiperkaliemią związaną z niewydolnością nadnerczy, u pacjentów z niewydolnością nerek, a także we wstrząsie i przy odwodnieniu. Lista przeciwwskazań wiąże się bezpośrednio ze składem preparatu: wprowadza on do organizmu potas i sód, a wymienione stany przebiegają z zaburzoną zdolnością radzenia sobie z nadmiarem tych elektrolitów.
Obecność któregokolwiek z tych stanów lekarz ocenia przed rozpoczęciem podawania preparatu, opierając się na obrazie klinicznym i wynikach badań laboratoryjnych. Jeśli przeciwwskazanie zostanie stwierdzone, preparatu się nie przepisuje.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ze względu na zawartość sodu i potasu preparat stosuje się ostrożnie w całym szeregu sytuacji. Osobnej uwagi wymaga też właściwość fizykochemiczna roztworu: jest on hiperosmolarny i zwiększa osmolarność roztworu infuzyjnego, do którego się go dodaje, a to zwiększa ryzyko zakrzepowego zapalenia żył — zapalenia żyły z powstaniem zakrzepu.
- ostrożność przy zaburzeniach czynności nerek;
- ostrożność w stanach z ryzykiem hiperkaliemii, na przykład przy niewydolności nadnerczy;
- ostrożność przy odwodnieniu i we wstrząsie;
- ostrożność w stanach, w których zatrzymanie sodu może być szkodliwe;
- obowiązkowe rozcieńczenie: preparatu nie podaje się w postaci nierozcieńczonej;
- uwzględnienie wzrostu osmolarności gotowego roztworu i związanego z tym ryzyka zakrzepowego zapalenia żył.
Osobno zaznaczono, że preparat nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Wskazanie to dotyczy samego preparatu; ogólny stan pacjenta otrzymującego żywienie pozajelitowe lekarz ocenia oddzielnie.
Interakcje z innymi lekami
Nie stwierdzono bezpośrednich interakcji z innymi lekami. Mimo to na stężenie fosforanów we krwi mogą wpływać inne zlecone leki. Zwiększona podaż witaminy D drogą jelitową może prowadzić do hiperfosfatemii, czyli do nadmiaru fosforanów. W przeciwnym kierunku działa szereg leków mogących wywoływać hipofosfatemię: środki anaboliczne, aminoglikozydy i leki moczopędne.
Osobno należy uwzględnić emulsję tłuszczową, którą często stosuje się w żywieniu pozajelitowym: zawiera ona około 7,5 mmol fosforanów w 500 ml. Ilości tej nie można uznać za pomijalnie małą i wchodzi ona do ogólnego obliczenia podaży fosforanów. Dlatego lekarz kieruje się składem całego programu infuzyjnego, a nie tylko dawką samego preparatu.
Ciąża i karmienie piersią
Badań wpływu preparatu na czynność rozrodczą u zwierząt nie prowadzono, nie ma również badań klinicznych z zastosowaniem preparatu w okresie ciąży. Brak wystarczających danych o stosowaniu preparatu u kobiet w ciąży, dlatego decyzję o jego przepisaniu w takiej sytuacji lekarz podejmuje indywidualnie.
Wiadomo przy tym, że zapotrzebowanie na fosforany u kobiet w okresie ciąży jest nieco większe niż u kobiet niebędących w ciąży. Okoliczność tę uwzględnia się przy obliczaniu programu żywienia, ale nie znosi ona ograniczoności danych o samym preparacie i nie zastępuje oceny lekarskiej.
Działania niepożądane
Nie zgłaszano działań niepożądanych wywołanych stosowaniem fosforanów. Oznacza to, że w dostępnych danych nie ma opisanych działań niepożądanych, które można byłoby powiązać właśnie z podaniem fosforanów.
Brak zgłoszeń o działaniach niepożądanych nie znosi zwykłych środków kontroli. Znaczenie zachowują zawartość sodu i potasu w preparacie, zasada obowiązkowego rozcieńczenia oraz obserwacja miejsca podania, ponieważ zwiększona osmolarność gotowego roztworu wiąże się z ryzykiem zakrzepowego zapalenia żył. W razie pojawienia się jakichkolwiek nietypowych odczuć w trakcie wlewu należy natychmiast poinformować o tym personel medyczny.
Przedawkowanie
Nadmierna podaż fosforanów objawia się hiperfosfatemią. Jedynym znanym skutkiem klinicznym hiperfosfatemii jest zwapnienie ektopowe, czyli odkładanie się soli wapnia w tkankach, w których normalnie ich nie ma. Najczęściej stwierdza się je u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek.
Przy ocenie przedawkowania należy uwzględnić również zawartość sodu i potasu w preparacie. Trzeba mieć na uwadze, że u większości pacjentów wymagających żywienia pozajelitowego zdolność wiązania fosforanów jest zwiększona, a to wpływa na tolerancję podanej ilości.
Jak otrzymać receptę na Addiphos® online
Aby otrzymać receptę na Addiphos®, konieczna jest konsultacja lekarska: preparat ma wyraźne przeciwwskazania, podaje się go wyłącznie w postaci rozcieńczonej i dawkuje indywidualnie na podstawie wyników oznaczenia fosforanów we krwi. Lekarz doprecyzuje choroby współistniejące, stan czynności nerek i skład otrzymywanego programu żywienia.
Konsultacja online pozwala omówić te kwestie zdalnie, a przy istnieniu wskazań lekarz wystawia receptę elektroniczną, którą można zrealizować w wybranej aptece.
