Act-HIB: skład i postać farmaceutyczna
Act-HIB to szczepionka, którą przygotowuje się bezpośrednio przed podaniem. Jedna dawka o objętości 0,5 ml po rekonstytucji zawiera 10 µg polisacharydu otoczkowego typu b, skoniugowanego z 18–30 µg toksoidu tężcowego. Właśnie ta para składników wyznacza całe zachowanie preparatu: polisacharyd odpowiada za swoistość ochrony, a białko nośnikowe — za to, jaka będzie odpowiedź immunologiczna na niego.
Słowo «skoniugowana» w opisie szczepionki nie jest formalnością. Sam polisacharyd jest słabo rozpoznawany przez układ odpornościowy małego dziecka, a jego chemiczne połączenie z białkiem zmienia typ odpowiedzi na przeciwny pod względem jakości. Toksoid tężcowy pełni tu przy tym rolę wyłącznie nośnika: w żadnych okolicznościach Act-HIB nie może zastąpić rutynowego szczepienia przeciw tężcowi.
Jak działa Act-HIB
Szczepionka wytwarza odporność na inwazyjne zakażenia wywoływane przez Haemophilus influenzae typu b. U człowieka polisacharyd otoczkowy — fosforan polirybozylorybitolu, w skrócie PRP — wywołuje odpowiedź immunologiczną i powstawanie przeciwciał przeciw PRP. Jednak, jak wszystkie antygeny polisacharydowe, daje on odpowiedź grasiczoniezależną: powtarzane podania nie nasilają jej na zasadzie dawki przypominającej, a immunogenność u niemowląt i małych dzieci pozostaje niska.
Kowalencyjne związanie polisacharydu otoczkowego z toksoidem tężcowym sprawia, że szczepionka skoniugowana zachowuje się jak antygen grasiczozależny. Dzięki temu u niemowląt i małych dzieci powstaje swoista odpowiedź serologiczna przeciw PRP, wytwarzane są swoiste przeciwciała IgG i pojawia się pamięć immunologiczna. W badaniach wykazano, że takie przeciwciała mają właściwości bakteriobójcze i są zdolne opsonizować antygen, a u dzieci szczepionych od 2. miesiąca życia niemal u wszystkich po trzeciej dawce stężenie przeciwciał przeciw PRP osiągało wartości ochronne.
Wskazania do stosowania
Szczepionka jest wskazana w profilaktyce chorób inwazyjnych wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b u dzieci od 2. miesiąca życia. Do chorób tych należą zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie stawów, zapalenie nagłośni i inne ciężkie zakażenia — czyli stany, w których patogen przenika do zwykle jałowych środowisk organizmu.
Ochrona ma wyraźne granice i warto je rozumieć z góry. Szczepionka nie chroni przed zakażeniami wywołanymi przez inne typy Haemophilus influenzae ani przed zapaleniami opon mózgowo-rdzeniowych wywołanymi przez inne drobnoustroje. Nie zastępuje też rutynowego szczepienia przeciw tężcowi, mimo obecności toksoidu tężcowego w składzie.
Sposób stosowania i dawkowanie
Szczepionkę podaje się domięśniowo lub głęboko podskórnie. U niemowląt i małych dzieci zaleca się podawanie w środkową część przednio-bocznej powierzchni mięśnia czworogłowego uda, u dzieci starszych — w okolicę mięśnia naramiennego. Podanie donaczyniowe jest niedopuszczalne. Dawka jednorazowa we wszystkich schematach jest taka sama i wynosi 0,5 ml, a różni się jedynie liczba dawek — zależy ona od wieku, w którym rozpoczęto szczepienie.
| Wiek rozpoczęcia szczepienia | Szczepienie pierwotne | Dawka dodatkowa |
|---|---|---|
| Poniżej 6 miesięcy | 3 dawki po 0,5 ml w odstępie 1–2 miesięcy | czwarta dawka rok po trzeciej |
| 6–12 miesięcy | 2 dawki po 0,5 ml w odstępie 1 miesiąca | 0,5 ml w wieku 18 miesięcy |
| Od 1. do 5. roku życia | 1 dawka 0,5 ml | — |
Odrębna sytuacja to kontakt z osobą, która zachorowała na inwazyjne zakażenie wywołane przez Haemophilus influenzae typu b. W takim przypadku szczepienie przeprowadza się według schematu odpowiadającego wiekowi osoby, która miała kontakt. Sam chory również powinien zostać zaszczepiony: przebyte zakażenie nie gwarantuje wytworzenia ochrony.
Przeciwwskazania
Szczepionki nie podaje się w przypadku znanej nadwrażliwości na którykolwiek z jej składników, przede wszystkim na toksoid tężcowy. Drugim przeciwwskazaniem jest reakcja, która wystąpiła po podaniu poprzedniej dawki skoniugowanej szczepionki przeciw Haemophilus influenzae typu b.
Praktyczny sens tych ograniczeń polega na tym, że przed każdym szczepieniem lekarz ustala, jak dziecko zniosło poprzednie podania szczepionek i czy występowały u niego reakcje alergiczne na ich składniki. Dlatego rodzicom warto zachowywać informacje o wszystkich wykonanych szczepieniach i o samopoczuciu dziecka po nich.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Szczepionki nie wolno podawać donaczyniowo: przed wstrzyknięciem należy upewnić się, że igła nie znajduje się w naczyniu krwionośnym. W przypadku gorączki lub ostrej choroby szczepienie należy odłożyć. Jak w przypadku każdej szczepionki podawanej we wstrzyknięciu, potencjalnie zdolnej wywołać natychmiastową reakcję anafilaktyczną, w miejscu wykonywania szczepienia musi być dostępna odpowiednia pomoc medyczna.
- dzieci z wrodzonym lub nabytym niedoborem odporności można szczepić, ale odpowiedź immunologiczna może być słabsza lub silniejsza w zależności od stanu układu odpornościowego;
- przy leczeniu immunosupresyjnym — kortykosteroidami, chemioterapią i innymi środkami — zaleca się odłożenie szczepienia do zakończenia leczenia;
- u dzieci skrajnie wcześniaczych, urodzonych w 28. tygodniu ciąży lub wcześniej, przy podawaniu dawek szczepienia pierwotnego należy uwzględnić ryzyko bezdechu;
- takie dzieci wymagają obserwacji czynności oddechowej przez 48–72 godziny, zwłaszcza jeśli wcześniej stwierdzano cechy niedojrzałości układu oddechowego;
- nie należy rezygnować ze szczepienia wcześniaków ani go odkładać — korzyść ze szczepienia dla tej grupy niemowląt jest znaczna.
Wszystkie wymienione sytuacje nie znoszą szczepienia, lecz zmieniają warunki jego przeprowadzenia: gdzie dokładnie szczepić, w jakim momencie i jak długo obserwować dziecko po wstrzyknięciu. Decyzję w każdym przypadku podejmuje lekarz, oceniwszy stan dziecka bezpośrednio przed podaniem szczepionki.
Interakcje z innymi lekami
Tę szczepionkę można podawać jednocześnie z innymi zalecanymi szczepionkami: przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce. Warunkiem koniecznym takiego połączenia jest podanie preparatów w dwa różne miejsca ciała.
Praktyczne znaczenie tej zgodności jest duże: pozwala ona wpisać szczepienie przeciw Haemophilus influenzae typu b w ogólny kalendarz szczepień i nie zwiększać bez potrzeby liczby oddzielnych wizyt. Kolejność łączenia szczepień ustala lekarz z uwzględnieniem wcześniej podanych dawek.
Działania niepożądane
Act-HIB rzadko podaje się osobno: zgodnie z programami szczepień dzieci oraz zaleceniami WHO i Komitetu Doradczego ds. Szczepień (ACIP) stosuje się go zwykle jednocześnie lub w połączeniu ze szczepionkami zawierającymi antygeny błonicy, tężca i krztuśca, dlatego profil bezpieczeństwa odzwierciedla właśnie takie łączne stosowanie. Bezpieczeństwo oceniano w kontrolowanych badaniach klinicznych, w których szczepionkę otrzymało ponad 7000 zdrowych dzieci poniżej 2. roku życia, niemal zawsze w połączeniu z pełnokomórkową lub bezkomórkową szczepionką przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.
- bardzo często i często: odczyny w miejscu podania — ból, zaczerwienienie, obrzęk i/lub zapalenie, stwardnienie;
- bardzo często: drażliwość;
- często i niezbyt często: płacz, w tym niedający się ukoić lub nietypowy;
- niezbyt często: gorączka powyżej 39 °C;
- bardzo rzadko: reakcje nadwrażliwości;
- bardzo rzadko: drgawki przebiegające z gorączką lub bez niej;
- bardzo rzadko: pokrzywka, wysypka, świąd;
- bezdech u dzieci skrajnie wcześniaczych, urodzonych w 28. tygodniu ciąży lub wcześniej.
Przy jednoczesnym podaniu ze szczepionkami przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi częstość i charakter reakcji ogólnoustrojowych nie różniły się od obserwowanych po podaniu samej tej szczepionki. Reakcje prawdopodobnie związane ze szczepieniem występowały z częstością mniejszą niż 1 przypadek na 100 dawek, pojawiały się zwykle w ciągu 6–24 godzin i były w większości przemijające, łagodne lub umiarkowanie nasilone; nie obserwowano zwiększenia ich częstości po kolejnych dawkach szczepienia pierwotnego. Po wprowadzeniu szczepionki na rynek bardzo rzadko zgłaszano obrzęk kończyn dolnych z sinicą lub przemijającym zaczerwienieniem, który pojawiał się w pierwszych godzinach po szczepieniu i szybko ustępował samoistnie bez następstw, nie towarzysząc zaburzeniom ze strony układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.
Jak otrzymać receptę na Act-HIB online
Aby otrzymać receptę na Act-HIB, potrzebna jest konsultacja lekarska: należy ustalić schemat podawania według wieku dziecka, sprawdzić, jakie szczepienia już wykonano i jak zostały zniesione, a także uwzględnić stan układu odpornościowego i aktualne samopoczucie.
Konsultacja online pozwala omówić te kwestie zdalnie, a przy braku przeciwwskazań lekarz wystawia e-receptę, na podstawie której szczepionkę można odebrać w aptece. Samo podanie szczepionki wykonuje pracownik medyczny.
