Abilium: skład i postać farmaceutyczna
Abilium jest dostępny w kapsułkach. Jedna kapsułka zawiera 5 mg, 10 mg lub 15 mg arypiprazolu – substancji czynnej z grupy leków przeciwpsychotycznych. Kilka dawek pozwala lekarzowi stopniowo zwiększać dawkę na początku leczenia, a następnie dobrać dawkę podtrzymującą indywidualnie.
Jedna kapsułka zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu, dlatego lek uznaje się za praktycznie pozbawiony sodu. Informacja ta jest istotna dla pacjentów stosujących dietę z ograniczeniem soli kuchennej.
Jak działa Abilium
Uważa się, że skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii oraz choroby afektywnej dwubiegunowej typu I wiąże się z połączeniem częściowego agonizmu wobec receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5‑HT1a z antagonizmem wobec receptorów serotoninowych 5‑HT2a. Właściwości antagonistyczne substancji wykazano w zwierzęcym modelu nadmiernej aktywności dopaminergicznej, a agonistyczne – w modelu niedostatecznej aktywności dopaminergicznej. Innymi słowy, kierunek działania leku zależy od wyjściowego stanu przekaźnictwa dopaminergicznego.
W badaniach in vitro arypiprazol wykazywał wysokie powinowactwo do receptorów dopaminowych D2 i D3, serotoninowych 5‑HT1a i 5‑HT2a, umiarkowane – do dopaminowych D4, serotoninowych 5‑HT2c i 5‑HT7, a także do receptorów adrenergicznych α1 i histaminowych H1. Nie stwierdzono istotnego powinowactwa do receptorów muskarynowych, a interakcje z receptorami innymi niż dopaminowe i serotoninowe podtypy tłumaczą część właściwości klinicznych leku. U zdrowych ochotników przyjmowanie 0,5–30 mg raz na dobę przez dwa tygodnie powodowało zależne od dawki zmniejszenie wiązania ligandu z receptorami D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie, oceniane w pozytonowej tomografii emisyjnej.
Wskazania do stosowania
Abilium stosuje się w leczeniu schizofrenii u dorosłych oraz u młodzieży w wieku 15 lat i starszej. Ponadto lek jest przepisywany w umiarkowanych i ciężkich epizodach maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I u dorosłych, a także w celu zapobiegania nowym epizodom manii u pacjentów, u których dominują właśnie epizody maniakalne i którzy odpowiedzieli na terapię arypiprazolem.
U młodzieży od 13. roku życia lek jest wskazany w leczeniu umiarkowanych i ciężkich epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, przy czym czas trwania takiej terapii nie powinien przekraczać 12 tygodni. W przypadku drażliwości związanej z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz tików w przebiegu zespołu Tourette’a bezpieczeństwo i skuteczność u dzieci i młodzieży nie zostały ustalone, dlatego w tych wskazaniach Abilium nie jest stosowany.
Sposób podawania i dawkowanie
Kapsułkę przyjmuje się raz na dobę o tej samej porze, niezależnie od posiłków. U dorosłych ze schizofrenią zalecana dawka początkowa wynosi 10–15 mg na dobę, a dawka podtrzymująca – 15 mg na dobę; lek jest skuteczny w zakresie 10–30 mg na dobę. Choć większa skuteczność dawek powyżej 15 mg na dobę nie została potwierdzona, u niektórych pacjentów zwiększenie dawki może być korzystne. Maksymalna dawka dobowa w żadnym przypadku nie powinna przekraczać 30 mg.
Schematy dawkowania
| Sytuacja kliniczna | Dawka | Uwagi |
|---|---|---|
| Schizofrenia, dorośli | dawka początkowa 10–15 mg/dobę, podtrzymująca 15 mg/dobę | skuteczny zakres 10–30 mg/dobę |
| Epizod maniakalny, dorośli | 15 mg/dobę | monoterapia lub leczenie skojarzone |
| Profilaktyka nowych epizodów manii | kontynuacja wcześniej dobranej dawki | zmiana dawki – w zależności od stanu klinicznego |
| Schizofrenia, młodzież od 15 lat | 2 mg przez 2 dni, następnie 5 mg przez 2 dni, potem 10 mg/dobę | stopniowe zwiększanie dawki roztworem doustnym 1 mg/ml |
| Mania, młodzież od 13 lat | ten sam schemat zwiększania dawki do 10 mg/dobę | kuracja nie dłużej niż 12 tygodni, dawki powyżej 10 mg/dobę – tylko w wyjątkowych przypadkach |
Szczególne grupy pacjentów
W przypadku zaburzeń czynności nerek, a także w łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach czynności wątroby nie ma potrzeby modyfikacji dawki. W ciężkiej niewydolności wątroby brakuje danych do sformułowania precyzyjnych zaleceń – dawkę należy dostosowywać ostrożnie, a maksymalną dawkę dobową 30 mg stosować ze szczególną ostrożnością. U pacjentów w wieku 65 lat i starszych bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone, dlatego, jeśli to możliwe, należy rozważyć mniejszą dawkę początkową. Płeć pacjenta oraz palenie tytoniu nie wpływają na dawkowanie. Dawki arypiprazolu zmniejsza się na czas jednoczesnego stosowania silnych inhibitorów CYP3A4 lub CYP2D6 i zwiększa podczas jednoczesnego przyjmowania silnych induktorów CYP3A4, a po ich odstawieniu dawkę przywraca się do poprzedniego poziomu.
Przeciwwskazania
Bezpośrednio wymienione jest jedno przeciwwskazanie: nadwrażliwość na arypiprazol lub którąkolwiek substancję pomocniczą leku. W przypadku pojawienia się objawów reakcji alergicznej przyjmowanie leku należy przerwać i skontaktować się z lekarzem.
Ponadto w schizofrenii lek nie jest zalecany pacjentom poniżej 15. roku życia, a w epizodach maniakalnych – poniżej 13. roku życia: dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa w tych grupach wiekowych są niewystarczające, a ryzyko działań niepożądanych u młodszych pacjentów jest wyższe. Arypiprazol nie jest również wskazany w psychozach związanych z otępieniem: u osób w podeszłym wieku z psychozą w przebiegu choroby Alzheimera śmiertelność podczas leczenia arypiprazolem wyniosła 3,5% wobec 1,7% w grupie placebo.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Poprawa kliniczna podczas terapii przeciwpsychotycznej może pojawić się po kilku dniach do kilku tygodni, a przez cały ten czas pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarza. Zachowania samobójcze są związane z samymi zaburzeniami psychicznymi i w pojedynczych przypadkach obserwowano je wkrótce po rozpoczęciu lub zmianie terapii przeciwpsychotycznej, w tym leczenia arypiprazolem, dlatego pacjenci z wysokim ryzykiem wymagają szczególnie wnikliwej obserwacji.
- ostrożność u pacjentów z chorobami sercowo‑naczyniowymi, patologią naczyniowo‑mózgową, ze skłonnością do niedociśnienia lub nadciśnienia tętniczego;
- ocena czynników ryzyka żylnej choroby zakrzepowo‑zatorowej przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oraz wdrożenie środków profilaktycznych;
- ostrożność w przypadku wydłużenia odstępu QT w wywiadzie rodzinnym;
- w razie wystąpienia późnych dyskinez, akatyzji lub parkinsonizmu – zmniejszenie dawki lub odstawienie leku zgodnie z decyzją lekarza;
- natychmiastowe przerwanie stosowania wszystkich leków przeciwpsychotycznych w przypadku podejrzenia złośliwego zespołu neuroleptycznego: bardzo wysoka gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości, niestabilność układu autonomicznego;
- ostrożność u pacjentów z napadami drgawkowymi w wywiadzie oraz w stanach predysponujących do drgawek;
- obserwacja pod kątem objawów hiperglikemii – pragnienia, częstomoczu, wzmożonego łaknienia, osłabienia – zwłaszcza u chorych na cukrzycę i z jej czynnikami ryzyka;
- kontrola masy ciała u młodzieży z chorobą afektywną dwubiegunową oraz ostrożność w przypadku ryzyka zachłystowego zapalenia płuc.
Na osobną uwagę zasługują zaburzenia kontroli impulsów: opisywano nasilenie pociągu do hazardu, zwiększenie popędu seksualnego, kompulsywną potrzebę wydawania pieniędzy i napady objadania się. O takich zmianach należy poinformować lekarza – po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku w części przypadków ustępowały. Lek może również powodować senność, niedociśnienie ortostatyczne i zaburzenia równowagi z ryzykiem upadków, a także wywiera niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Interakcje z innymi lekami
Ze względu na antagonistyczne działanie na receptory α1‑adrenergiczne arypiprazol może nasilać działanie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych. Z powodu głównego działania na ośrodkowy układ nerwowy wymagana jest ostrożność podczas jednoczesnego stosowania z alkoholem oraz innymi lekami działającymi depresyjnie na OUN i wywołującymi podobne działania niepożądane. Ostrożność jest również konieczna przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających odstęp QT lub powodujących zaburzenia elektrolitowe. Podczas przyjmowania arypiprazolu opisywano przypadki zespołu serotoninowego, zwłaszcza w skojarzeniu z lekami serotoninergicznymi – SSRI i SNRI.
Arypiprazol metabolizowany jest m.in. z udziałem CYP2D6 i CYP3A4, ale nie przez enzymy z grupy CYP1A, dlatego u palaczy nie ma potrzeby modyfikacji dawki. Silny inhibitor CYP2D6, chinidyna, zwiększa AUC arypiprazolu o 107%, dlatego dawkę leku zmniejsza się mniej więcej o połowę; podobnie postępuje się przy stosowaniu floksetyny i paroksetyny. Silny inhibitor CYP3A4, ketokonazol, zwiększa AUC o 63% i Cmax o 37% – dawkę również zmniejsza się mniej więcej o połowę, podobnie jak podczas leczenia itrakonazolem lub inhibitorami proteazy HIV. Przeciwnie, karbamazepina obniża Cmax i AUC arypiprazolu odpowiednio o 68% i 73%, dlatego dawkę podwaja się; analogicznie postępuje się przy przyjmowaniu ryfampicyny, ryfabutyny, fenytoiny, fenobarbitalu, prymidonu, efawirenzu, Newirapiny oraz preparatów ziele dziurawca. Po odstawieniu inhibitora lub induktora dawkę przywraca się do wcześniejszego poziomu. Jednoczesne stosowanie z walproinianem, litem lub lamotryginą nie powoduje klinicznie istotnych zmian stężeń i nie wymaga modyfikacji dawek.
Ciąża i karmienie piersią
Nie przeprowadzono odpowiednio kontrolowanych badań arypiprazolu u kobiet w ciąży. Zgłaszano wady wrodzone, jednak nie udało się ustalić związku przyczynowego z lekiem, a wyniki badań na zwierzętach nie pozwalają całkowicie wykluczyć toksycznego wpływu na płód. Dlatego w czasie ciąży leku nie stosuje się, chyba że spodziewane korzyści wyraźnie przewyższają ryzyko dla płodu. Pacjentka powinna poinformować lekarza, jeśli zajdzie w ciążę w trakcie leczenia lub planuje ciążę.
Noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych w III trymestrze ciąży należą do grupy ryzyka: obserwowano pobudzenie, wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, drżenie, senność, zaburzenia oddychania, trudności w ssaniu, zaburzenia pozapiramidowe i objawy odstawienne. Takie dzieci wymagają starannej obserwacji po urodzeniu. Arypiprazol i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego, dlatego decyzję o przerwaniu karmienia piersią lub odstawieniu leku podejmuje się indywidualnie. Lek nie wpływał na płodność.
Działania niepożądane
W badaniach kontrolowanych placebo najczęściej zgłaszano akatyzję i nudności: każde z tych działań niepożądanych występowało u ponad 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie. Poniżej wymieniono najczęstsze i najpoważniejsze spośród opisanych działań; ich pełna lista jest znacznie szersza.
- często: bezsenność, lęk, niepokój ruchowy, akatyzja, zaburzenia pozapiramidowe, drżenie, ból głowy, sedacja, senność, zawroty głowy;
- często: niewyraźne widzenie, zaparcia, niestrawność, nudności, wymioty, wzmożone ślinienie, zmęczenie, cukrzyca;
- niezbyt często: późne dyskinezy, dystonia, zespół niespokojnych nóg, tachykardia, niedociśnienie ortostatyczne, depresja, czkawka, podwójne widzenie, hiperglikemia, hiperprolaktynemia;
- częstość nieznana: złośliwy zespół neuroleptyczny, duży napad drgawkowy, zespół serotoninowy, zaburzenia mowy;
- częstość nieznana: nagły niewyjaśniony zgon, komorowe zaburzenia rytmu, torsade de pointes, zatrzymanie krążenia, żylna choroba zakrzepowo‑zatorowa, omdlenia;
- częstość nieznana: niewydolność wątroby, zapalenie wątroby, żółtaczka, zapalenie trzustki, rabdomioliza, zachłystowe zapalenie płuc;
- częstość nieznana: reakcje alergiczne aż do wstrząsu anafilaktycznego i obrzęku naczynioruchowego, wysypka z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS);
- częstość nieznana: myśli i próby samobójcze, patologiczny pociąg do hazardu, zaburzenia kontroli impulsów, priapizm, zatrzymanie lub nietrzymanie moczu.
U młodzieży profil bezpieczeństwa generalnie odpowiada temu obserwowanemu u dorosłych, jednak senność, sedacja i zaburzenia pozapiramidowe występowały znacznie częściej. Działania te były zależne od dawki: przy 10 mg na dobę zaburzenia pozapiramidowe i akatyzję obserwowano odpowiednio u 9,1% i 12,1% pacjentów, a przy 30 mg – u 28,8% i 20,3%. Średni przyrost masy ciała u młodzieży z chorobą afektywną dwubiegunową wyniósł 2,4 kg w 12. tygodniu i 5,8 kg w 30. tygodniu leczenia wobec 0,2 kg i 2,3 kg w grupie placebo.
Przedawkowanie
Zgłaszano przypadki przypadkowego i celowego przyjęcia przez dorosłych arypiprazolu w dawkach do około 1260 mg bez zgonów. Klinicznie istotne objawy obejmowały spowolnienie psychoruchowe, podwyższone ciśnienie tętnicze, senność, tachykardię, nudności, wymioty i biegunkę. U dzieci po przypadkowym przyjęciu do 195 mg, również bez zgonów, obserwowano senność, przemijającą utratę przytomności i objawy pozapiramidowe.
Leczenie przedawkowania jest objawowe i podtrzymujące: należy zapewnić drożność dróg oddechowych, odpowiednią oksygenację i wentylację oraz leczenie objawowe. Należy brać pod uwagę możliwość jednoczesnego przyjęcia kilku leków i niezwłocznie rozpocząć monitorowanie układu sercowo‑naczyniowego z ciągłym zapisem EKG; obserwację kontynuuje się do poprawy stanu. Węgiel aktywowany w dawce 50 g, przyjęty w ciągu godziny od zażycia arypiprazolu, zmniejsza jego Cmax o około 41%, a AUC – o 51%. Hemodializa prawdopodobnie jest nieskuteczna ze względu na znaczące wiązanie arypiprazolu z białkami osocza.
Jak otrzymać receptę na Abilium online
Abilium jest lekiem przeciwpsychotycznym wydawanym na receptę: dawkę dobiera się zależnie od rozpoznania i wieku, a także modyfikuje w przypadku jednoczesnego stosowania inhibitorów i induktorów CYP3A4 oraz CYP2D6, dlatego o jego zastosowaniu decyduje lekarz. Podczas konsultacji online lekarz doprecyzowuje rozpoznanie, aktualny stan zdrowia, choroby współistniejące oraz pełną listę przyjmowanych leków.
Jeśli wskazania się potwierdzą, a przeciwwskazania nie występują, lekarz wystawia e‑receptę, którą można zrealizować w wybranej aptece, oraz wyjaśnia, na jakie objawy należy zwracać uwagę w trakcie leczenia.
