Abilify® - ulotka, cena, sposób stosowania i przeciwwskazania leku

Abilify® (arypiprazol) – wskazania, dawkowanie, ważne zasady stosowania

Abilify® to atypowy lek przeciwpsychotyczny zawierający arypiprazol. Stosowany jest u dorosłych i młodzieży w leczeniu schizofrenii oraz choroby afektywnej dwubiegunowej typu I (epizody manii). Leczenie takimi preparatami zawsze musi odbywać się pod kontrolą lekarza psychiatry.

Wskazania do stosowania Abilify®

Choroba	Kategoria pacjentów	Szczególne uwagi dotyczące stosowania
Schizofrenia	Dorośli	Długotrwała terapia, utrzymanie kontroli objawów psychotycznych
Schizofrenia	Młodzież ≥ 15 lat	Tylko przy dostępnych danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa, pod ścisłą kontrolą
Epizody manii (umiarkowane i ciężkie) w CHAD typu I	Dorośli	Monoterapia lub leczenie skojarzone
Profilaktyka nowych epizodów manii w CHAD typu I	Dorośli	U pacjentów, u których dominują epizody maniakalne i którzy odpowiedzieli na arypiprazol
Epizody manii (umiarkowane i ciężkie) w CHAD typu I	Młodzież ≥ 13 lat	Krótkotrwała terapia do 12 tygodni

Stosowanie u dzieci młodszych (poniżej 13 lub 15 lat, w zależności od wskazania), a także w leczeniu drażliwości w przebiegu autyzmu lub tików w zespole Tourette’a nie jest zalecane z powodu braku wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.

Jak działa Abilify® (mechanizm działania)

Arypiprazol wpływa na układ dopaminergiczny i serotoninergiczny mózgu:

• częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1A
• antagonista receptorów serotoninowych 5HT2A
• wykazuje powinowactwo do receptorów D3, D4, 5HT2C, 5HT7, receptorów α1‑adrenergicznych oraz receptorów histaminowych H1

Takie skojarzone działanie pomaga zmniejszać objawy psychotyczne, stabilizować nastrój, a jednocześnie ograniczać ryzyko niektórych typowych dla leków przeciwpsychotycznych działań niepożądanych.

Dawkowanie i schemat przyjmowania Abilify®

Dawkę i czas trwania terapii ustala lekarz. Samodzielna modyfikacja dawki jest niedopuszczalna.

Dawkowanie u dorosłych

Schizofrenia

• Zalecana dawka początkowa: 10–15 mg raz na dobę
• Zalecana dawka podtrzymująca: 15 mg/dobę
• Skuteczny zakres dawek: 10–30 mg/dobę
• Maksymalna dawka dobowa: 30 mg

Preparat przyjmuje się raz dziennie, najlepiej o tej samej porze, niezależnie od posiłków.

Epizody manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I

• Zalecana dawka początkowa: 15 mg raz na dobę
• Stosowany zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym
• W razie potrzeby dawkę można zwiększyć, jednak nie powyżej 30 mg/dobę

Profilaktyka nawrotów manii u dorosłych

• Kontynuuje się stosowanie dawki, przy której uzyskano efekt kliniczny
• Możliwa jest modyfikacja dawki (w tym jej zmniejszenie) w zależności od stanu pacjenta

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

Schizofrenia u młodzieży ≥ 15 lat

• Zalecana dawka: 10 mg raz na dobę
• Rozpoczęcie terapii:
  • 2 mg/dobę (roztwór doustny 1 mg/ml) przez 2 dni
  • następnie 5 mg/dobę przez kolejne 2 dni
  • dalej 10 mg/dobę jako dawka docelowa

W razie potrzeby dawkę można zwiększać o 5 mg jednorazowo, maksymalnie do 30 mg/dobę. Jednak zwiększanie dawki powyżej 10 mg zazwyczaj nie powoduje istotnego nasilenia efektu, a może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Epizody maniakalne w CHAD typu I u młodzieży ≥ 13 lat

• Zalecana dawka: 10 mg raz na dobę
• Schemat rozpoczęcia leczenia:
  • 2 mg/dobę (roztwór 1 mg/ml) przez 2 dni
  • 5 mg/dobę przez kolejne 2 dni
  • następnie 10 mg/dobę
• Maksymalny czas trwania kuracji: do 12 tygodni

Dawki wyższe niż 10 mg/dobę u młodzieży są dopuszczalne jedynie w wyjątkowych przypadkach i pod bardzo ścisłą kontrolą kliniczną, ponieważ dawka 30 mg/dobę wiąże się z większą częstością nasilonych działań niepożądanych (objawy pozapiramidowe, senność, zmęczenie, przyrost masy ciała).

Modyfikacja dawki w stanach współistniejących

• Łagodne lub umiarkowane zaburzenia czynności wątroby – zwykle nie wymagają modyfikacji dawki
• Ciężka niewydolność wątroby – konieczna ostrożna indywidualizacja dawki, stosowanie maksymalnej dawki 30 mg/dobę wymaga szczególnej ostrożności
• Zaburzenia czynności nerek – na ogół nie wymagają zmiany dawki
• Pacjenci w podeszłym wieku (≥ 65 lat) – bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały formalnie ocenione, zaleca się rozważenie niższych dawek początkowych
• Płeć i palenie tytoniu – nie wymagają dostosowania dawki

Postacie leku i szczegóły stosowania

• Tabletki (w tym ulegające rozpadowi w jamie ustnej) zawierające 10 mg, 15 mg lub 30 mg arypiprazolu
• Roztwór doustny 1 mg/ml (ułatwia stopniowe zwiększanie małych dawek, szczególnie u młodzieży)

Tabletki, roztwór doustny i tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej są równoważne pod względem skuteczności i mogą być stosowane u pacjentów mających trudności z połykaniem zwykłych tabletek.

Przeciwwskazania

• Nadwrażliwość na arypiprazol lub którąkolwiek substancję pomocniczą
• Wrodzona nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy typu Lapp, zespół złego wchłaniania glukozy‑galaktozy (dla tabletek zawierających laktozę)

Lek nie jest wskazany w leczeniu psychoz związanych z otępieniem.

Szczególne ostrzeżenia i środki ostrożności

Monitorowanie na początku terapii

• Poprawa kliniczna może wystąpić po kilku dniach do kilku tygodni
• W tym okresie konieczna jest szczególnie uważna obserwacja stanu pacjenta
• U pacjentów z wysokim ryzykiem samobójczym leczenie musi przebiegać pod ścisłym nadzorem

Dla atypowych leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu, ryzyko zachowań samobójczych utrzymuje się w przybliżeniu przez pierwsze 4 tygodnie leczenia.

Ryzyko sercowo‑naczyniowe i zakrzepowo‑zatorowe

• Ostrożnie stosować u pacjentów z przebytym zawałem mięśnia sercowego, z chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami przewodzenia
• Zachować ostrożność w chorobach naczyń mózgowych, stanach z ryzykiem niedociśnienia tętniczego lub ciężkiego nadciśnienia
• Przed i w trakcie leczenia należy ocenić czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo‑zatorowej (otyłość, unieruchomienie, przebyte zakrzepy itp.)
• Możliwe są rzadkie przypadki wydłużenia odstępu QT i ciężkich zaburzeń rytmu – konieczna ostrożność u pacjentów z rodzinnym wywiadem wydłużenia QT oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających QT

Zaburzenia pozapiramidowe, akatyzja, późne dyskinezy

• Może dochodzić do rozwoju zaburzeń pozapiramidowych (parinsonizm, dystonia, dyskinezy, akatyzja)
• W przypadku wystąpienia późnej dyskinezy lub nasilonych objawów pozapiramidowych należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku
• U dzieci i młodzieży częściej występują akatyzja i parkinsonizm, konieczna jest częstsza kontrola

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

• Rzadkie, lecz potencjalnie śmiertelne powikłanie terapii lekami przeciwpsychotycznymi
• Objawy: wysoka gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości, niestabilne ciśnienie tętnicze i tętno, arytmie
• W razie podejrzenia ZZN wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym arypiprazol, należy natychmiast odstawić

Napady drgawkowe

• Stosować ostrożnie u pacjentów z padaczką lub stanami obniżającymi próg drgawkowy

Stosowanie u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem

• U pacjentów w podeszłym wieku z psychozami w przebiegu choroby Alzheimera obserwowano zwiększoną śmiertelność w porównaniu z placebo
• Częściej występowały powikłania sercowo‑naczyniowe i infekcyjne (np. zapalenie płuc)
• Odnotowano zdarzenia naczyniowo‑mózgowe (udar, TIA)
• Abilify® NIE jest wskazany w leczeniu psychoz w przebiegu otępienia

Konsekwencje metaboliczne: glikemia i masa ciała

• Opisywano przypadki hiperglikemii oraz rozwoju/zaostrzenia cukrzycy, aż do kwasicy ketonowej i śpiączki hiperosmolarnej
• Pacjenci z otyłością, dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku cukrzycy wymagają regularnego monitorowania glikemii
• U młodzieży z CHAD typu I często obserwuje się klinicznie istotny przyrost masy ciała, konieczna jest kontrola masy ciała

Inne istotne zagrożenia

• Spowolnienie motoryki przełyku i ryzyko aspiracji – ostrożność u pacjentów predysponowanych do zachłystowego zapalenia płuc
• Opisywano przypadki patologicznego uzależnienia od hazardu; pacjenci z takim wywiadem wymagają szczególnej obserwacji
• Możliwe reakcje nadwrażliwości (w tym obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka) po przyjęciu leku
• Możliwe zaburzenia termoregulacji (hipo‑ lub hipertermia)

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów

Do czasu ustalenia indywidualnej reakcji na lek pacjenci powinni unikać prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, ponieważ mogą wystąpić senność, zawroty głowy, zaburzenia koncentracji.

Interakcje lekowe

Leki wpływające na arypiprazol

• Silne inhibitory CYP2D6 (chinidyna, fluoksetyna, paroksetyna) – zwiększają ekspozycję na arypiprazol, konieczne jest zmniejszenie dawki mniej więcej o połowę
• Silne inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol, niektóre inhibitory proteazy HIV) – również zwiększają stężenia arypiprazolu, dawkę należy zmniejszyć mniej więcej o połowę
• Silne induktory CYP3A4 (karbamazepina, ryfampicyna, fenytoina, fenobarbital, preparaty z dziurawcem itp.) – obniżają stężenie arypiprazolu; zwykle dawkę arypiprazolu się podwaja
• Po odstawieniu inhibitorów lub induktorów CYP2D6/3A4 dawkę arypiprazolu przywraca się do wyjściowej
• Słabe inhibitory CYP2D6/3A4 (np. diltiazem, escytalopram) mogą nieznacznie zwiększać stężenia arypiprazolu

Wpływ arypiprazolu na inne leki

• W dawkach terapeutycznych nie wywiera klinicznie istotnego wpływu na metabolizm substratów CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4
• Nie wymaga zmiany dawki u palaczy, ponieważ nie jest metabolizowany przez CYP1A

Niebezpieczne skojarzenia

• Alkohol i inne leki działające depresyjnie na OUN – ryzyko nasilenia działania sedatywnego
• Leki przeciwnadciśnieniowe – możliwość nasilenia działania hipotensyjnego
• Leki wydłużające odstęp QT lub zaburzające równowagę elektrolitową – zwiększone ryzyko arytmii
• Leki serotoninergiczne (SSRI, SNRI itp.) – ryzyko rozwoju zespołu serotoninowego
• Jednoczesne stosowanie leków stymulujących w CHAD typu I – bardzo ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa, wymagana szczególna ostrożność

Ciąża i karmienie piersią

• Nie prowadzono kontrolowanych badań u kobiet w ciąży
• Opisywano wady wrodzone, jednak związek przyczynowy z arypiprazolem nie został udowodniony
• Na podstawie badań na zwierzętach nie można całkowicie wykluczyć ryzyka dla płodu
• Lek w ciąży można stosować tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści wyraźnie przeważają nad potencjalnym ryzykiem
• Noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych w III trymestrze mogą wykazywać objawy pozapiramidowe i/lub objawy odstawienne (pobudzenie, zaburzenia napięcia mięśniowego, drżenia, senność, zaburzenia oddychania i karmienia); wymagają obserwacji po urodzeniu
• Arypiprazol przenika do mleka kobiecego – w razie konieczności leczenia zaleca się przerwanie karmienia piersią

Działania niepożądane Abilify®

Najczęstsze działania niepożądane

• Akatyzja (uczucie wewnętrznego niepokoju, potrzeba poruszania się)
• Nudności
• Zaburzenia pozapiramidowe
• Drżenie, zawroty głowy
• Senność, działanie sedatywne
• Ból głowy
• Dyspepsja, wymioty, zaparcia, wzmożone ślinienie
• Zaburzenia widzenia (zamglone widzenie)
• Zmęczenie
• Niepokój, lęk, bezsenność

Poważne i rzadsze reakcje

• Hiperprolaktynemia
• Depresja, hiperseksualność, agresja
• Tachykardia, niedociśnienie ortostatyczne
• Hiperglikemia, cukrzyca, kwasica ketonowa, śpiączka hiperosmolarna
• Złośliwy zespół neuroleptyczny
• Napady drgawkowe
• Powikłania zakrzepowo‑zatorowe (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)
• Ciężkie zaburzenia rytmu serca, wydłużenie QT, torsade de pointes
• Zaburzenia czynności wątroby (zapalenie wątroby, zwiększenie aktywności transaminaz, cholestaza)
• Rabdomioliza
• Reakcje alergiczne, aż do obrzęku naczynioruchowego i anafilaksji
• Patologiczne uzależnienie od hazardu

Specyfika profilu bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży

U młodzieży częściej niż u dorosłych obserwuje się:

• bardzo często – senność/sedację, zaburzenia pozapiramidowe, akatyzję
• często – suchość w ustach, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne, drżenie, przyrost masy ciała, przyspieszenie czynności serca, dyskinezę

Obserwuje się również wyższą częstość obniżenia stężenia prolaktyny w surowicy.

Przedawkowanie

Opisywano przyjęcie dawek do 1260 mg u dorosłych i do 195 mg u dzieci bez zgonów. Możliwe objawy:

• senność, letarg, krótkotrwała utrata przytomności
• tachykardia, podwyższone ciśnienie tętnicze
• nudności, wymioty, biegunka
• zaburzenia pozapiramidowe

Leczenie jest objawowe i podtrzymujące: zapewnienie drożności dróg oddechowych, tlenoterapia, monitorowanie rytmu serca (EKG). Węgiel aktywowany (50 g) podany w ciągu pierwszej godziny po przyjęciu może istotnie zmniejszyć wchłanianie arypiprazolu. Hemodializa jest mało skuteczna z powodu wysokiego stopnia wiązania z białkami osocza.

Skład

Jedna tabletka Abilify® zawiera 10 mg, 15 mg lub 30 mg arypiprazolu jako substancję czynną. Substancje pomocnicze obejmują między innymi laktozę (istotne u pacjentów z jej nietolerancją).

Ważne przypomnienie

Informacje mają charakter poglądowy i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przepisywanie Abilify®, dobór dawki, ocena skuteczności i działań niepożądanych należą wyłącznie do kompetencji specjalisty. W przypadku pojawienia się nietypowych objawów, pogorszenia stanu lub oznak działań niepożądanych należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.