5-Fluorouracil-Ebewe: skład i postać farmaceutyczna
5-Fluorouracil-Ebewe jest dostępny w postaci roztworu. Jeden mililitr roztworu zawiera 50 mg fluorouracylu – cytostatycznej substancji z grupy antymetabolitów, która w praktyce medycznej jest często oznaczana skrótem 5-FU. Stężenie roztworu jest stałe, a dawkę potrzebną pacjentowi oblicza się indywidualnie i w razie potrzeby roztwór rozcieńcza się przed podaniem.
Preparat jest przeznaczony wyłącznie do podawania dożylnego i dotętniczego. Nie stosuje się go doustnie i nie jest przeznaczony do samodzielnego użycia: przygotowanie roztworu oraz jego podanie wykonuje personel medyczny, przy czym przygotowanie odbywa się w ściśle sterylnych warunkach.
Jak działa 5-Fluorouracil-Ebewe
Fluorouracyl jest antymetabolitem. Jako antagonista pirymidyn zakłóca syntezę DNA i hamuje podział komórek – na tym opiera się jego działanie przeciwnowotworowe. Substancja nie wykazuje aktywności od razu: rozwija się ona dopiero po enzymatycznym przekształceniu fluorouracylu w fosforylowane formy – 5-fluorourydynę i 5-fluorodeoksyurydynę.
Kluczową rolę w metabolizmie fluorouracylu odgrywa enzym dehydrogenaza dihydropirymidynowa, w skrócie DPD. U pacjentów z niedoborem tego enzymu zwykle stosowane dawki wywołują nasilenie działań niepożądanych, dlatego takim pacjentom fluorouracylu się nie podaje. Z tego samego powodu preparat jest niezgodny z silnymi inhibitorami DPD, a w razie wystąpienia ciężkich działań niepożądanych może być konieczne oznaczenie aktywności enzymu.
Wskazania do stosowania
Preparat może być stosowany w monoterapii lub jako część leczenia skojarzonego w terapii nowotworów złośliwych. Szczególnie podkreśla się zastosowanie w raku piersi, raku okrężnicy i odbytnicy, raku żołądka oraz raku trzustki.
Wybór konkretnego schematu – monoterapia lub skojarzenie z innymi lekami przeciwnowotworowymi – zależy od stanu pacjenta i rodzaju nowotworu. Decyzję tę podejmuje lekarz specjalista mający doświadczenie w stosowaniu silnie działających antymetabolitów.
Sposób podawania i dawkowanie
Leczenie rozpoczyna się w warunkach szpitalnych. Całkowita dawka dobowa fluorouracylu nie powinna przekraczać 1 g. Dawka jest zazwyczaj obliczana na podstawie rzeczywistej masy ciała pacjenta, jeżeli nie występuje u niego otyłość, obrzęki lub inna retencja płynów, na przykład wodobrzusze; w takich przypadkach do obliczeń wykorzystuje się należną masę ciała. Preparat podaje się dożylnie w bolusie lub w postaci wlewu dożylnego bądź dotętniczego. Poniżej przedstawiono przykładowe schematy dawkowania.
| Wskazanie i droga podania | Dawka | Uwagi |
|---|---|---|
| Rak okrężnicy i odbytnicy, wlew dożylny | 15 mg/kg (600 mg/m²) na dobę, nie więcej niż 1 g na wlew | rozcieńczyć w 300–500 ml 5% roztworu glukozy lub 0,9% roztworu chlorku sodu, podawać przez 4 godziny; przy braku działań niepożądanych – do dawki całkowitej 12–15 g |
| Rak okrężnicy i odbytnicy, wstrzyknięcie dożylne | 12 mg/kg (480 mg/m²) na dobę przez 3 dni | następnie 6 mg/kg (240 mg/m²) w 5., 7. i 9. dniu |
| Leczenie podtrzymujące | 5–10 mg/kg (200–400 mg/m²) raz w tygodniu | dożylnie, wyłącznie po ustąpieniu działań niepożądanych |
| Rak piersi, schematy skojarzone | 10–15 mg/kg (400–600 mg/m²) | dożylnie w 1. i 8. dniu 28-dniowego cyklu |
| Rak piersi, ciągły wlew | zwykle 8,25 mg/kg (350 mg/m²) | wlew dożylny przez 24 godziny |
| Wlew dotętniczy | 5–7,5 mg/kg (200–300 mg/m²) na dobę | ciągle przez 24 godziny, także miejscowo w przypadku guzów pierwotnych i przerzutów |
Kontrola parametrów krwi
Zaleca się codzienną kontrolę liczby płytek krwi i leukocytów. Leczenie należy przerwać, jeżeli liczba płytek spada poniżej 100 000/mm³ lub liczba leukocytów poniżej 3000/mm³, a także w przypadku wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu krwiotwórczego i przewodu pokarmowego.
Szczególne grupy pacjentów
Zmniejszenie dawki zaleca się u pacjentów wyniszczonych, po ciężkim zabiegu chirurgicznym w ciągu ostatnich 30 dni, z zahamowaniem czynności szpiku kostnego, a także z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek. Brakuje danych dotyczących stosowania preparatu u dzieci, nie ma też zaleceń dotyczących dawkowania w tej grupie. U pacjentów w podeszłym wieku fluorouracyl stosuje się w takich samych dawkach jak u dorosłych.
Przeciwwskazania
Preparatu nie stosuje się w przypadku nadwrażliwości na fluorouracyl lub substancję pomocniczą, przy zahamowaniu czynności szpiku kostnego – zwłaszcza po radioterapii lub leczeniu innymi lekami przeciwnowotworowymi – przy znaczących zaburzeniach składu krwi oraz krwawieniach. Przeciwwskazaniami są także zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego, ciężka biegunka, ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub nerek, ciężko przebiegające choroby zakaźne, na przykład półpasiec i ospa wietrzna, znaczne wyniszczenie, stężenie bilirubiny w osoczu powyżej 85 µmol/l, a także ciąża i okres karmienia piersią.
W trakcie leczenia fluorouracylem należy unikać szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. Preparatu nie wolno stosować jednocześnie z brywudyną, sorwudyną i ich analogami: są to silne inhibitory dehydrogenazy dihydropirymidynowej – enzymu metabolizującego fluorouracyl. Pacjentom z niedoborem DPD fluorouracylu się nie podaje.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Między podaniem fluorouracylu a zastosowaniem brywudyny, sorwudyny lub ich pochodnych należy zachować co najmniej 4-tygodniową przerwę: analogi te mogą istotnie zwiększać stężenie fluorouracylu w osoczu i jego toksyczność. W razie potrzeby przed rozpoczęciem leczenia oznacza się aktywność DPD. Jeżeli pacjentowi otrzymującemu fluorouracyl omyłkowo podano brywudynę, zaleca się natychmiastową hospitalizację, podjęcie działań zmniejszających toksyczność oraz zapobieganie zakażeniom układowym i odwodnieniu.
Monitorowanie w trakcie leczenia
- codzienne badanie błony śluzowej jamy ustnej i gardła;
- przed każdym podaniem – morfologia krwi z rozmazem i oznaczeniem liczby płytek;
- ocena parametrów zatrzymania związków azotowych i czynności wątroby;
- ścisła kontrola wskaźnika protrombinowego podczas stosowania doustnych antykoagulantów;
- regularna kontrola stężenia fenytoiny w osoczu przy jednoczesnym jej stosowaniu;
- przerwanie leczenia przy pierwszych objawach zapalenia jamy ustnej, owrzodzenia błon śluzowych, ciężkiej biegunki lub jakiegokolwiek krwawienia;
- przerwanie leczenia w razie wystąpienia działań niepożądanych ze strony serca;
- rezygnacja ze szczepionek żywych oraz unikanie kontaktu z osobami niedawno szczepionymi przeciw poliomyelitis.
Kto wymaga szczególnej ostrożności
Terapeutyczny indeks bezpieczeństwa fluorouracylu jest niewielki: różnica między dawką skuteczną a toksyczną jest mała, dlatego odpowiedź na leczenie niemal zawsze wiąże się z występowaniem działań niepożądanych. Szczególna ostrożność jest konieczna u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby i z żółtaczką, z bólem w klatce piersiowej i chorobą serca w wywiadzie, po napromienianiu okolicy miednicy dużymi dawkami, po leczeniu środkami alkilującymi, a także po usunięciu nadnerczy lub przysadki. Ze względu na możliwe działanie mutagenne i rakotwórcze personel przygotowuje roztwór w odzieży ochronnej, najlepiej przy stanowisku z laminarnym przepływem powietrza, unikając kontaktu ze skórą i błonami śluzowymi; kobiety w ciąży nie są dopuszczane do przygotowywania i podawania preparatu. Fluorouracyl może wywoływać nudności i wymioty, dlatego w trakcie leczenia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.
Interakcje z innymi lekami
Wszelkie metody leczenia pogarszające ogólny stan pacjenta lub hamujące czynność szpiku kostnego, na przykład inne cytostatyki, mogą nasilać toksyczność fluorouracylu. Sam fluorouracyl może nasilać toksyczny wpływ radioterapii na skórę. Przy jednoczesnym lub wcześniejszym napromienianiu, podobnie jak przy stosowaniu innych leków hamujących czynność szpiku kostnego, może być konieczne zmniejszenie dawki.
- brywudyna, sorwudyna i ich analogi: gwałtowny wzrost stężenia i toksyczności, konieczna przerwa co najmniej 4 tygodni;
- folinian wapnia: nasilenie działania fluorouracylu aż do ciężkiej, w tym śmiertelnej biegunki;
- fenytoina: zwiększenie jej stężenia w osoczu z objawami zatrucia;
- warfaryna: zmiana wskaźnika protrombinowego, konieczna kontrola;
- antracykliny: nasilenie toksycznego działania na serce;
- cymetydyna, metronidazol, interferony: zwiększenie stężenia fluorouracylu i jego toksyczności;
- lewamizol: nasilenie toksycznego działania na wątrobę;
- szczepionki żywe: nasilone namnażanie drobnoustroju na tle obniżonej odpowiedzi immunologicznej.
Jednoczesne stosowanie z innymi lekami cytotoksycznymi – cyklofosfamidem, winkrystyną, metotreksatem, cisplatyną, doksorubicyną – a także z interferonem lub kwasem foliowym może nasilać zarówno skuteczność, jak i toksyczność fluorouracylu. Allopurynol przeciwnie, może zmniejszać i toksyczność, i skuteczność. Diuretyki tiazydowe nasilają działanie hamujące szpiku kostnego przez leki przeciwnowotworowe. Fluorouracyl może zafałszowywać wyniki oznaczeń bilirubiny i kwasu 5-hydroksyindolooctowego w moczu.
Ciąża i karmienie piersią
Fluorouracylu nie wolno stosować w ciąży. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję. Jeżeli mimo to dojdzie do zajścia w ciążę podczas leczenia, pacjentkę należy skierować do poradni genetycznej.
Stosowanie preparatu w okresie karmienia piersią jest również zabronione. Ponadto kobiety w ciąży nie są dopuszczane do przygotowywania i podawania roztworu ze względu na możliwe działanie mutagenne i rakotwórcze fluorouracylu.
Działania niepożądane
Najczęstszym i ograniczającym dawkę działaniem niepożądanym jest zahamowanie czynności szpiku kostnego. Bardzo często rozwijają się neutropenia i trombocytopenia o różnym nasileniu, leukopenia, agranulocytoza, niedokrwistość, pancytopenia i krwawienia z nosa. Nasilenie mielosupresji zależy od dawki i sposobu podania: najniższe wartości zwykle obserwuje się w 9–14., czasem w 20. dniu, a odnowa parametrów następuje zazwyczaj po 30. dniu.
- bardzo często: zapalenie błon śluzowych jamy ustnej, gardła, przełyku i odbytnicy, ciężka biegunka, nudności, wymioty, utrata łaknienia;
- bardzo często: zahamowanie odporności z częstszymi zakażeniami, hiperurykemia, skurcz oskrzeli;
- bardzo często: zmiany w EKG charakterystyczne dla niedokrwienia; często – ból stenokardialny w klatce piersiowej;
- bardzo często: wypadanie włosów, opóźnione gojenie ran, zespół ręka-stopa;
- bardzo często: wyniszczenie, ogólne osłabienie, męczliwość, gorączka;
- często: przemijający, odwracalny zespół móżdżkowy z zaburzeniami koordynacji, splątaniem i zaburzeniami ruchowymi;
- niezbyt często: zaburzenia rytmu, zawał mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, niewydolność serca, wstrząs kardiogenny, obniżenie ciśnienia tętniczego, niewydolność nerek;
- rzadko i bardzo rzadko: wstrząs anafilaktyczny, martwica wątroby, zatrzymanie akcji serca i nagły zgon sercowy, leukoencefalopatia.
Reakcje kardiotoksyczne występują częściej podczas pierwszego cyklu leczenia lub w ciągu najbliższych godzin po nim, a ryzyko jest większe u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca lub kardiomiopatią. Ze strony narządu wzroku możliwe są łzawienie, niewyraźne widzenie, zapalenie spojówek i inne zaburzenia; ze strony skóry – wysypka, suchość i pęknięcia, nadwrażliwość na światło, zmiany pigmentacji i uszkodzenie paznokci aż do ich utraty. O wszelkich nowych objawach w trakcie leczenia należy niezwłocznie poinformować lekarza prowadzącego.
Przedawkowanie
W przypadku przedawkowania nasilają się te same działania niepożądane: nudności, wymioty, biegunka, ciężkie zapalenie błon śluzowych, owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego, zahamowanie czynności szpiku kostnego z trombocytopenią, leukopenią i agranulocytozą. Do ostrych objawów opisywanych w piśmiennictwie należą reakcje psychotyczne, senność, nasilenie działania leków uspokajających oraz zwiększona toksyczność alkoholu.
Nie istnieje swoista odtrutka. Po wystąpieniu objawów zatrucia podawanie fluorouracylu należy natychmiast przerwać i rozpocząć leczenie objawowe: profilaktycznie podaje się koncentrat granulocytów lub płytek krwi, dba o odpowiednie nawodnienie i diurezę, wyrównuje zaburzenia elektrolitowe. Hemodializa zazwyczaj nie jest konieczna. Znaczną mielosupresję leczy się w warunkach szpitalnych, uzupełniając składniki morfotyczne krwi i stosując antybiotykoterapię; niekiedy pacjenta umieszcza się w pomieszczeniu sterylnym. Kontrolę parametrów krwi prowadzi się przez 4 tygodnie po przedawkowaniu.
Jak uzyskać receptę na 5-Fluorouracil-Ebewe online
5-Fluorouracil-Ebewe jest lekiem przeciwnowotworowym wydawanym na receptę, który jest przepisywany i stosowany pod ścisłą kontrolą lekarza specjalisty z doświadczeniem w pracy z silnie działającymi antymetabolitami, a początkowy etap leczenia prowadzony jest w szpitalu. Schemat, dawkę i sposób podania lekarz dobiera z uwzględnieniem rodzaju nowotworu, stanu pacjenta i leczenia towarzyszącego.
Konsultacja online umożliwia omówienie z lekarzem włączenia i kontynuacji terapii na odległość, a w przypadku istnienia wskazań lekarz wystawia e-receptę, którą można zrealizować w wybranej aptece.
