Xanax®: შემადგენლობა და გამოშვების ფორმა
Xanax® გამოდის ტაბლეტების სახით 0,25 მგ, 0,5 მგ, 1 მგ ან 2 მგ ალპრაზოლამის შემცველობით. დოზირებების ნაკრები საშუალებას იძლევა შეირჩეს მინიმალური ეფექტური დოზა და გაუქმებისას თანდათან შემცირდეს იგი.
ტაბლეტების შემადგენლობაში შედის ლაქტოზა, ამიტომ პრეპარატი არ შეეფერება იმ ადამიანებს, რომლებსაც გალაქტოზის იშვიათი მემკვიდრეობითი აუტანლობა, ლაპის ტიპის ლაქტაზას დეფიციტი ან გლუკოზისა და გალაქტოზის მალაბსორბციის სინდრომი აქვთ.
როგორ მოქმედებს Xanax®
პრეპარატის მოქმედი ნივთიერებაა ალპრაზოლამი, ტრიაზოლობენზოდიაზეპინი. ყველა ბენზოდიაზეპინს თვისობრივად მსგავსი თვისებები აქვს: შფოთვის საწინააღმდეგო, დამამშვიდებელი და საძილე, კუნთების მომადუნებელი და კრუნჩხვის საწინააღმდეგო. ისინი ფარმაკოკინეტიკით განსხვავდება და სწორედ ეს განსაზღვრავს ამ პრეპარატების სხვადასხვაგვარ გამოყენებას მედიცინაში.
ითვლება, რომ ბენზოდიაზეპინების მოქმედება ეფუძნება ნეირონების დათრგუნვის გაძლიერებას, რომელსაც გამა-ამინოერბომჟავა შუამავლობს. ალპრაზოლამის დამამშვიდებელი მოქმედების მიმართ ტოლერანტობა ნაჩვენებია, ხოლო შფოთვის საწინააღმდეგოს მიმართ — არა; ამასთან რამდენიმეკვირიანი რეგულარული მიღების შემდეგ ბენზოდიაზეპინების საძილე ეფექტი შესაძლოა შესუსტდეს.
გამოყენების ჩვენებები
Xanax® ნაჩვენებია მოზრდილებში შფოთვითი მდგომარეობების ხანმოკლე სიმპტომური მკურნალობისთვის.
საკვანძო შეზღუდვაა მხოლოდ მძიმე აშლილობები, რომელთა დროსაც სიმპტომები გამოხატულია, ხელს უშლის ადამიანს ნორმალურ ფუნქციონირებაში ან მისთვის უკიდურესად მძიმეა. ჩვეულებრივ შფოთვასა და ყოველდღიურ დაძაბულობას ბენზოდიაზეპინებით არ მკურნალობენ, ხოლო 18 წლამდე ბავშვებსა და მოზარდებში პრეპარატს არ იყენებენ.
გამოყენების წესი და დოზირება
პრეპარატს იყენებენ ყველაზე მცირე ეფექტური დოზით და რაც შეიძლება მოკლე ხნით — მაქსიმუმ 2–4 კვირა, ხოლო დოზის შემცირების პერიოდის გათვალისწინებით საერთო ხანგრძლივობა 8–12 კვირას არ უნდა აღემატებოდეს. პაციენტის მდგომარეობასა და მკურნალობის გაგრძელების საჭიროებას ხშირად აფასებენ, განსაკუთრებით თუ სიმპტომები შესუსტდა ან გაქრა; ხანგრძლივი თერაპია რეკომენდებული არ არის, ვინაიდან დამოკიდებულების რისკი დოზასა და მიღების ხანგრძლივობასთან ერთად იზრდება.
| პაციენტთა ჯგუფი | მიღების სქემა |
|---|---|
| მოზრდილები შფოთვითი მდგომარეობებისას | საწყისი დოზა 0,25 მგ ან 0,5 მგ დღეში 3-ჯერ, საჭიროებისამებრ მომატება მაქსიმუმ დღე-ღამეში 4 მგ-მდე, რამდენიმე მიღებად გაყოფილი |
| ხანდაზმული და დასუსტებული პაციენტები | საწყისი დოზა 0,25 მგ დღეში 2–3-ჯერ, მომატება თანდათანობითი და ამტანობის მიხედვით |
| პაციენტები, რომლებიც ადრე ფსიქოტროპულ საშუალებებს არ იღებდნენ | საჭიროა ნაკლები დოზები, ვიდრე მათთვის, ვინც უკვე მიიღო დამამშვიდებელი, ანტიდეპრესანტები ან საძილე საშუალებები |
| ღვიძლის მძიმე უკმარისობა | პრეპარატი უკუნაჩვენებია |
| თირკმლის ფუნქციის დარღვევა, ღვიძლის მსუბუქი და ზომიერი უკმარისობა | საჭიროა სიფრთხილე |
როგორ დავასრულოთ მკურნალობა
მკურნალობას სიმპტომური ხასიათი აქვს, ამიტომ მისი შეწყვეტის შემდეგ სიმპტომები შესაძლოა დაბრუნდეს. დოზას თანდათან ამცირებენ — მკვეთრი გაუქმება გაუქმების სინდრომითა და უკუგების ფენომენით საშიშია. თუ საწყისი დოზის შემდეგ გამოხატული არასასურველი რეაქციები წარმოიშვა, დოზას ამცირებენ; იმ მცირერიცხოვან პაციენტებს, რომლებსაც რეკომენდებულზე მაღალი დოზები სჭირდებათ, დოზას თანდათან უმატებენ, ამასთან უმეტეს ნაწილს საღამოზე გადააქვთ. ყველაზე მცირე ეფექტური დოზა იმითაცაა მნიშვნელოვანი, რომ ატაქსიისა და ჭარბი სედაციის აცილებაში ეხმარება — განსაკუთრებით ხანდაზმულ და დასუსტებულ ადამიანებში.
უკუჩვენებები
Xanax®-ს არ ნიშნავენ შემდეგ შემთხვევებში:
- მომატებული მგრძნობელობა ალპრაზოლამის, სხვა ბენზოდიაზეპინების ან ნებისმიერი დამხმარე ნივთიერების მიმართ;
- მიასთენია (myasthenia gravis);
- სუნთქვის მძიმე უკმარისობა;
- ღამის აპნოეს სინდრომი;
- ღვიძლის მძიმე უკმარისობა;
- 18 წლამდე ასაკი — ბავშვებსა და მოზარდებში უსაფრთხოება და ეფექტურობა დადასტურებული არ არის.
განსაკუთრებული მითითებები და სიფრთხილის ზომები
ბენზოდიაზეპინებით მკურნალობისას მთავარი რისკი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებაა. იგი შესაძლოა თერაპიულ დოზებზეც განვითარდეს და რისკის ფაქტორების არმქონე ადამიანებშიც, ხოლო ალბათობა იზრდება დოზასთან, მკურნალობის ხანგრძლივობასთან და რამდენიმე ბენზოდიაზეპინის ერთდროულ მიღებასთან ერთად. განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც წამლების, ნარკოტიკებისა და ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენებისკენ არიან მიდრეკილნი. ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებისას მიღების მკვეთრი შეწყვეტა გაუქმების სინდრომს იძლევა: თავისა და კუნთების ტკივილს, უკიდურეს შფოთვას, დაძაბულობას, მოუსვენრობას, დეზორიენტაციას, გაღიზიანებადობას, ზოგჯერ კი დერეალიზაციას, დეპერსონალიზაციას, ბგერების გამძაფრებულ აღქმას, კიდურებში დაბუჟებასა და ჩხვლეტას, სინათლის, ხმაურისა და შეხების მიმართ მომატებულ მგრძნობელობას, ჰალუცინაციებს ან კრუნჩხვით შეტევებს. მსგავსი სიმპტომები აღწერილია თერაპიული დოზების მკვეთრი გაუქმების შემდეგაც, ამიტომ დოზას ყოველთვის თანდათან ამცირებენ.
- ალპრაზოლამს შეუძლია ანტეროგრადული ამნეზიის გამოწვევა, უფრო ხშირად მიღებიდან რამდენიმე საათში; ამ შემთხვევაში საჭიროა 7–8 საათიანი უწყვეტი ძილის უზრუნველყოფა;
- შესაძლებელია პარადოქსული რეაქციები — მოძრაობითი მოუსვენრობა, ფსიქომოტორული აღგზნება, გაღიზიანებადობა, აგრესია, ბოდვა, რისხვა, ღამის კოშმარები, ჰალუცინაციები, ფსიქოზები, არაადეკვატური ქცევა; ისინი უფრო ხშირად ბავშვებსა და ხანდაზმულებში გვხვდება და პრეპარატის გაუქმებას მოითხოვს;
- დეპრესიისა და სუიციდური მიდრეკილებების მქონე პაციენტებში საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილის ზომები, ხოლო გამოსაწერი პრეპარატის რაოდენობას ზღუდავენ; ბენზოდიაზეპინების გამოყენება დეპრესიისა და შერეული შფოთვით-დეპრესიული აშლილობის მკურნალობის ერთადერთ საშუალებად არ შეიძლება — ამან შესაძლოა სუიციდური მცდელობების რისკი გაზარდოს;
- დეპრესიის მქონე პაციენტებში ალპრაზოლამის ფონზე აღწერილია ჰიპომანიისა და მანიის ეპიზოდები;
- ხანდაზმულ და დასუსტებულ პაციენტებს ყველაზე მცირე ეფექტურ დოზას ნიშნავენ: სედაცია და კუნთოვანი სისუსტე ზრდის სერიოზული შედეგებით დაცემის რისკს;
- ქრონიკული სუნთქვის უკმარისობისას დოზას ამცირებენ სუნთქვის დათრგუნვის საშიშროების გამო;
- მწვავე დახურულკუთხოვანი გლაუკომისას შესაბამისი სიფრთხილის ზომებია საჭირო, ხოლო თირკმლის ფუნქციის დარღვევისა და ღვიძლის მსუბუქი ან ზომიერი უკმარისობისას — სიფრთხილე;
- ბენზოდიაზეპინები ფსიქოზების ძირითადი მკურნალობისთვის არ ვარგა.
პრეპარატი არსებითად მოქმედებს ავტომობილის მართვისა და მექანიზმებთან მუშაობის უნარზე: სედაცია, ამნეზია, ყურადღების კონცენტრაციის დაქვეითება და კუნთოვანი სისუსტე აუარესებს რეაქციას, ხოლო ძილის ნაკლებობისას ეს უფრო ძლიერადაა გამოხატული. მკურნალობის დროს არ შეიძლება ალკოჰოლის მიღება და ცენტრალური ნერვული სისტემის დამათრგუნავი სხვა საშუალებების მიღება.
წამლისმიერი ურთიერთქმედებები
ბენზოდიაზეპინები ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე ადიციურად მოქმედებს ალკოჰოლთან და მის დამათრგუნავ სხვა საშუალებებთან, ამიტომ ალკოჰოლი მკურნალობის დროს გამორიცხულია. სიფრთხილეა საჭირო სუნთქვის დამათრგუნავ პრეპარატებთან — უპირველესად ოპიოიდებთან (გამაუტკივრებელ, ხველის საწინააღმდეგო და დამოკიდებულების მკურნალობისას გამოსაყენებელ), განსაკუთრებით ხანდაზმულ პაციენტებში. ნერვულ სისტემაზე დამათრგუნავი მოქმედების გაძლიერებაა შესაძლებელი ანტიფსიქოზურ, საძილე, შფოთვის საწინააღმდეგო და დამამშვიდებელ საშუალებებთან, ანტიდეპრესანტებთან, ნარკოტიკულ ანალგეზიკებთან, კრუნჩხვის საწინააღმდეგო პრეპარატებთან, ნარკოზის საშუალებებთან და დამამშვიდებელ ანტიჰისტამინურ პრეპარატებთან შეხამებისას. ნარკოტიკულ ანალგეზიკებთან დამატებით ძლიერდება ეიფორია, ეს კი ზრდის ფსიქიკური დამოკიდებულების რისკს.
ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედებები ალპრაზოლამის მეტაბოლიზმს უკავშირდება ციტოქრომ CYP3A4-ის გავლით: ამ ფერმენტის ინჰიბიტორები ზრდის მის კონცენტრაციას და აძლიერებს მოქმედებას. კეტოკონაზოლთან, იტრაკონაზოლთან, პოზაკონაზოლთან, ვორიკონაზოლთან და სხვა აზოლურ სოკოს საწინააღმდეგო საშუალებებთან ერთდროული მიღება რეკომენდებული არ არის. ნეფაზოდონი და ფლუვოქსამინი ალპრაზოლამის კონცენტრაციის მრუდის ქვეშ ფართობს დაახლოებით ორჯერ ზრდის, ამიტომ მათთან, ასევე ციმეტიდინთან შეხამებისას საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე და, შესაძლოა, დოზის შემცირება.
ორსულობა და ძუძუთი კვება
ბენზოდიაზეპინების ტერატოგენული მოქმედებისა და დაბადების შემდეგ ბავშვის განვითარებასა და ქცევაზე მათი გავლენის მონაცემები ურთიერთგამომრიცხავია. ბევრმა კოჰორტულმა კვლევამ პირველ ტრიმესტრში ზემოქმედებისას სერიოზული განვითარების მანკების სიხშირის ზრდა არ აჩვენა, თუმცა რიგმა ადრეულმა „შემთხვევა — კონტროლი“ ტიპის კვლევამ ტუჩისა და სასის ნაპრალის რისკის ორმაგი ზრდა გამოავლინა. დიდი დოზები მეორე და მესამე ტრიმესტრში ნაყოფის აქტიური მოძრაობების შეზღუდვამდე და ცვალებად გულისცემის რიტმამდე მიდიოდა. ალპრაზოლამი რეკომენდებული არ არის ორსულობისას და მისი დაგეგმვისას; თუ იგი მაინც გამოიყენება ან ორსულობა მკურნალობის ფონზე დადგა, აფასებენ ნაყოფისთვის რისკს.
გვიან ვადებზე მცირე დოზების მიღებამაც კი შესაძლოა ახალშობილში გამოიწვიოს დუნე ბავშვის სინდრომი — ღერძული ჰიპოტონია და წოვის სირთულეები, რომელთა გამოც ბავშვი წონაში ცუდად იმატებს. ეს გამოვლინებები შექცევადია, მაგრამ ერთიდან სამ კვირამდე ნარჩუნდება პრეპარატის ნახევრადგამოყოფის პერიოდის მიხედვით. დიდი დოზებისას ახალშობილში შესაძლებელია სუნთქვის დათრგუნვა ან აპნოე და სხეულის ტემპერატურის დაქვეითება, ხოლო დაბადებიდან რამდენიმე დღეში — გაუქმების სიმპტომები: მომატებული აგზნებადობა, მოუსვენრობა და კანკალი, მაშინაც კი, თუ დუნე ბავშვის სინდრომი არ ყოფილა. ალპრაზოლამი დედის რძეში მცირე კონცენტრაციით აღწევს, მაგრამ ძუძუთი კვებისას მისი გამოყენება არ ღირს.
გვერდითი მოვლენები
ყველაზე მძიმე არასასურველი რეაქციები ალპრაზოლამის ჭარბი ფარმაკოლოგიური მოქმედების შედეგია. ჩვეულებრივ ისინი თერაპიის დასაწყისში ჩნდება და მკურნალობის გაგრძელებისას ან დოზის შემცირებისას სუსტდება.
- ძალიან ხშირად — სედაცია, ძილიანობა, ატაქსია, მეხსიერებისა და მეტყველების დარღვევები, თავბრუსხვევა, თავის ტკივილი;
- ძალიან ხშირად — დეპრესია, დაღლილობა, გაღიზიანებადობა, ყაბზობა, პირის სიმშრალე;
- ხშირად — ცნობიერების არევა და დეზორიენტაცია, შფოთვა, უძილობა, ნერვიულობა, ლიბიდოს დაქვეითება ან მომატება;
- ხშირად — წონასწორობისა და კოორდინაციის დარღვევები, ყურადღების კონცენტრაციის დაქვეითება, ძილის მომატებული მოთხოვნილება, დუნეობა, კანკალი;
- ხშირად — ბუნდოვანი ხედვა, გულისრევა, მადის დაქვეითება, დერმატიტი, სექსუალური დარღვევები, სხეულის მასის ცვლილება;
- არახშირად — მანია, ჰალუცინაციები, რისხვა, აღგზნება, ამნეზია, კუნთოვანი სისუსტე, შარდის შეუკავებლობა, არარეგულარული მენსტრუაციები;
- სიხშირე უცნობია — ჰიპომანია, აგრესიული და მტრული ქცევა, აზროვნების დარღვევები, მომატებული ფსიქომოტორული აქტივობა, დისტონია;
- სიხშირე უცნობია — ჰეპატიტი, ღვიძლის ფუნქციის დარღვევა, სიყვითლე, ანგიონევროზული შეშუპება, ფოტომგრძნობელობა, შარდის შეკავება, პერიფერიული შეშუპებები, ჰიპერპროლაქტინემია, თვალშიდა წნევის მომატება.
ბევრ შემთხვევაში ასეთი სიმპტომების მქონე პაციენტები ერთდროულად სხვა პრეპარატებსაც იღებდნენ, რომლებიც ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მოქმედებს.
დოზის გადაჭარბება
ბენზოდიაზეპინების დოზის გადაჭარბება იშვიათად უქმნის საფრთხეს სიცოცხლეს, მაგრამ უნდა გვახსოვდეს, რომ პრეპარატთან ერთად შესაძლოა მიღებული ყოფილიყო ცენტრალური ნერვული სისტემის დამათრგუნავი სხვა საშუალებები ან ალკოჰოლი, ასევე უნდა გავითვალისწინოთ პაციენტის თანმხლები დაავადებები. გადაჭარბების გამოვლინებები პრეპარატის ფარმაკოლოგიური მოქმედებიდან გამომდინარეობს.
მკურნალობა უპირველესად სუნთქვისა და სისხლის მიმოქცევის შენარჩუნებამდე დაიყვანება. კომისას თერაპია სიმპტომურია, გართულებების — ენის ჩავარდნის გამო ასფიქსიის ან კუჭის შიგთავსის ასპირაციის — პროფილაქტიკით; გაუწყლოების ასაცილებლად სითხეებს ვენაში შეჰყავთ. თუ პაციენტი გონზეა, პირველი საათის განმავლობაში ღებინებას იწვევენ, თუ უგონოდაა — კუჭს ჩამორეცხავენ სასუნთქი გზების დაცვით, შემდეგ კი აძლევენ აქტივირებულ ნახშირს შეწოვის შესამცირებლად და ოსმოსურ საფაღარათოს. ძალიან დიდი დოზების შემდეგ პრეპარატის მოქმედება შესაძლოა დიდხანს შენარჩუნდეს. ფორსირებული დიურეზი და ჰემოდიალიზი ამ სიტუაციაში არაეფექტურია.
როგორ მივიღოთ რეცეპტი Xanax®-ზე ონლაინ
ალპრაზოლამი რეცეპტით გაიცემა: დანიშვნა მოითხოვს შფოთვითი აშლილობის სიმძიმის, თანმხლები დაავადებებისა და დამოკიდებულების რისკის შეფასებას, ხოლო კურსი თავიდანვე მოკლედ იგეგმება.
ონლაინ კონსულტაციაზე ექიმი განიხილავს თქვენთან სიმპტომებს, მიღების დასაშვებ ხანგრძლივობასა და თანდათანობითი გაუქმების სქემას, ხოლო უკუჩვენებების არარსებობისას გამოწერს ელექტრონულ რეცეპტს — მისი კოდით პრეპარატის აფთიაქში მიღებაა შესაძლებელი.
