RELSED: შემადგენლობა და გამოშვების ფორმა
RELSED არის დიაზეპამის ხსნარი მიკროკლიზმებში სწორ ნაწლავში შესაყვანად. ერთი მიკროკლიზმა 2,5 მლ მოცულობით შეიცავს 5 მგ ან 10 მგ დიაზეპამს — მხოლოდ ეს არის დამოკიდებული შეფუთვაზე. დანარჩენი ერთნაირია და შემადგენლობას ღირს დახედოთ: დამხმარე ნივთიერებები აქ უფრო მრავალრიცხოვანია და უფრო მეტს ნიშნავს, ვიდრე იმავე დიაზეპამის ტაბლეტში.
| კომპონენტი | რამდენი | რას ნიშნავს |
| ბენზილის სპირტი | 37,5 მგ 2,5 მლ-ში | შესაძლებელია ალერგიული რეაქციები; ახალშობილებში უკავშირდება გასპინგ-სინდრომის, სუნთქვის მძიმე დარღვევის რისკს; 3 წლამდე ბავშვებს პრეპარატს ერთ კვირაზე მეტ ხანს არ აძლევენ დაგროვების გამო |
| ეთანოლი | 12,4% მოც., 250 მგ-მდე ერთ მიკროკლიზმაზე — იმდენივე, რამდენიც 5,94 მლ ლუდში ან 2,48 მლ ღვინოში | მავნეა ალკოჰოლური დაავადებისას; მხედველობაში მიიღება ორსულებსა და მეძუძურებში, ბავშვებში, ღვიძლის დაავადებებისა და ეპილეფსიის დროს |
| პროპილენგლიკოლი | 400 მგ 1 მლ-ში, ანუ 1000 მგ ერთ მიკროკლიზმაზე | ეთანოლთან და ალკოჰოლდეჰიდროგენაზას სხვა სუბსტრატებთან ერთად შეიძლება არასასურველი რეაქციები მისცეს 5 წლამდე ბავშვებში; აღწევს ნაყოფამდე და რძეში; თირკმლებისა და ღვიძლის დაავადებებისას საჭიროა ექიმის კონტროლი |
| ნატრიუმის ბენზოატი | 48,8 მგ 1 მლ-ში | შეიძლება გაზარდოს სიყვითლის რისკი ახალშობილებში |
ეს ჩამონათვალი ხსნის იმ შეზღუდვების ნაწილს, რომლებიც მოკლე კურსისთვის მოულოდნელად მკაცრად გამოიყურება: ისინი ნაკარნახევია არა მხოლოდ დიაზეპამით, არამედ გამხსნელებითაც, რომლებშიც ის არის გახსნილი. სწორედ ამიტომ ახალშობილებსა და სიცოცხლის პირველი წლების ბავშვებში გადაწყვეტილებას იღებს ექიმი და არა მშობელი, მაშინაც კი, როცა პრეპარატი უკვე სახლშია.
როგორ მოქმედებს RELSED
დიაზეპამი მიეკუთვნება 1,4-ბენზოდიაზეპინებს. ის მოქმედებს GABA-A რეცეპტორული კომპლექსის მეშვეობით, რომლის შემადგენლობაშიც არის ბენზოდიაზეპინების დამაკავშირებელი უბანი: პრეპარატი აძლიერებს გამა-ამინოერბოს მჟავას შეკავშირებას ამ რეცეპტორთან. შემდეგ ჯაჭვი წმინდად ფიზიკურია — ნეირონში უფრო აქტიურად შედის ქლორის იონები, უჯრედი ჰიპერპოლარიზდება და მისი ბიოელექტრული აქტივობა იხშობა. შედეგია GABA -ს დამთრგუნველი მოქმედების გაძლიერება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში, აქედან კი გამომდინარეობს დიაზეპამის ოთხივე ეფექტი: შფოთვის საწინააღმდეგო, საძილე, კრუნჩხვის საწინააღმდეგო და ჩონჩხის კუნთების მომადუნებელი.
მიკროკლიზმის ფორმა შერჩეულია არა მოხერხებულობისთვის: ის განკუთვნილია შემთხვევებისთვის, როცა საჭიროა სწრაფი მოქმედება, ვენაში შეყვანა კი გართულებული ან არასასურველია — მაგალითად, კრუნჩხვების მქონე ბავშვში ბრიგადის მოსვლამდე. სწორი ნაწლავი კარგად სისხლმომარაგებულია, ნივთიერება სწრაფად შეიწოვება, თავად პროცედურა კი არც შპრიცს მოითხოვს და არც კათეტერის დადგმის უნარს.
ჩვენებები
ჩვენებები მოიცავს მდგომარეობებს, რომლებსაც აერთიანებს არა დიაგნოზი, არამედ ჭარბი აღგზნების დაუყოვნებლივ ჩახშობის აუცილებლობა. ესენია ფებრილური კრუნჩხვები, ეპილეფსიური სტატუსი, ორსულთა ეკლამფსია, შფოთვის შეტევები, კუნთის მომატებული ტონუსით მიმდინარე მდგომარეობები და ტეტანუსი. ცალკე პუნქტად მოდის პრემედიკაცია სხვადასხვა დიაგნოსტიკური და ქირურგიული ჩარევის წინ, ასევე სედაცია პოსტოპერაციულ პერიოდში.
ჩამონათვალი ნახევრად საბავშვოა, ნახევრად მოზრდილებისა: ფებრილური კრუნჩხვები თითქმის მხოლოდ საბავშვო ამბავია, ეკლამფსია სამეანო, პრემედიკაცია კი ნებისმიერ ასაკს ეხება. ყველა ჩვენებას ერთი რამ აერთიანებს: პრეპარატს იყენებენ ერთჯერადად ან რამდენიმე დღე და არა კურსად. სწორედ ამიტომ გაფრთხილებებში პირდაპირაა ნათქვამი, რომ ინტერვენციული გამოყენებისას ცალკეულ მიკროკლიზმებს იყენებენ, სხვა შემთხვევებში კი პრეპარატს რამდენიმე დღეზე მეტხანს არ იყენებენ.
გამოყენების წესი და დოზირება
7 თვიდან ბავშვებს ნიშნავენ სხეულის მასის კილოგრამზე 0,5 მგ-მდე; 10–15 კგ მასისას ეს ერთი მიკროკლიზმაა 5 მგ, 15 კგ-ზე მეტისას — 10 მგ, ანუ ორი მიკროკლიზმა 5 მგ-იანი ან ერთი 10 მგ-იანი. თუ კრუნჩხვები არ წყდება, დოზას იმეორებენ 10–15 წუთში. ფებრილური კრუნჩხვების განმეორების მაღალი რისკის მქონე ბავშვებს მას აძლევენ ყოველ 8 საათში 38,5 °C -ზე მაღალი სიცხის პერიოდში. მოზრდილებს ეპილეფსიური სტატუსის, ეკლამფსიის, შფოთვის შეტევების, კუნთის მომატებული ტონუსით მიმდინარე მდგომარეობებისა და ტეტანუსის დროს იწყებენ 5–10 მგ-ით და უეფექტობისას დოზას იმეორებენ დაახლოებით 10–15 წუთში, თუმცა ჯამში 30 მგ დიაზეპამზე მეტს არ შეჰყავთ. პრემედიკაციისთვის ჩარევის წინა დღეს აძლევენ 10–20 მგ, ანესთეზიამდე 30–60 წუთით ადრე და ჩარევის შემდეგ კი — 5–10 მგ-ს. ხანდაზმულებს და პაციენტებს თირკმლის, ღვიძლის, გულის ან სუნთქვის უკმარისობით სჭირდებათ ნაკლები დოზები: იწყებენ დღეში 5 მგ-ით და ზრდიან თანდათან, ამტანობაში დარწმუნების შემდეგ.
შეყვანის ტექნიკა ნაბიჯ-ნაბიჯაა აღწერილი და სწორედ მასზეა დამოკიდებული, მოხვდება თუ არა დოზა დანიშნულებისამებრ. შეყვანისას და მისი დასრულებიდან კიდევ 15 წუთის განმავლობაში ადამიანი უნდა იწვეს ჰორიზონტალურად, სახით ქვემოთ, მუცელზე. კანულას ზეთავენ დამატენიანებელი გელით და ხსნიან მისი წვერის მოტრიალებით. კანულას სწორ ნაწლავში შეჰყავთ მთლიანად, პატარა ბავშვებში — ნახევრამდე. რეზერვუარს ცლიან ცერითა და საჩვენებელი თითით ძლიერი დაჭერით, რის შემდეგაც კანულას იღებენ დაჭერის შენარჩუნებით — თორემ ხსნარის ნაწილი უკან ჩაიწოვება ტუბში. გამოყენებიდან 24 საათის განმავლობაში არ შეიძლება ავტომობილის მართვა და მექანიზმებთან მუშაობა.
უკუჩვენებები
პრეპარატს არ იყენებენ დიაზეპამის, სხვა ბენზოდიაზეპინების ან ნებისმიერი დამხმარე ნივთიერების მიმართ მომატებული მგრძნობელობისას, ასევე მიასთენიის, სუნთქვის მძიმე უკმარისობის, ღამის აპნოეს სინდრომისა და ღვიძლის მძიმე უკმარისობის დროს, რომლის მაგალითადაც ქოლესტაზური სიყვითლეა დასახელებული. პირველი აკრძალვების ლოგიკა გამჭვირვალეა: დიაზეპამი ადუნებს კუნთებს და თრგუნავს სასუნთქ ცენტრს, მიასთენიისა და აპნოეს დროს კი სწორედ ეს არის დაუშვებელი. ნატრიუმი ერთ მიკროკლიზმაში 19,5 მგ-ია — ჯანმო-ს დღიური ნორმის ერთ პროცენტზე ნაკლები, და დიეტაზე ეს არ მოქმედებს.
ორი უკანასკნელი პუნქტი სხვაგვარადაა მოწყობილი. ფობიები და აკვიატებები ჩამონათვალში მოხვდა იმიტომ, რომ ბენზოდიაზეპინები მათ არ მკურნალობს, სამაგიეროდ ასწრებს დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას. დეპრესიის ან მასთან დაკავშირებული შფოთვის მონოთერაპია აკრძალულია უფრო მძიმე მიზეზით: პრეპარატი ხსნის შეკავებას დათრგუნულ განწყობაზე ზემოქმედების გარეშე, ეს კი ზრდის სუიციდური მცდელობების რისკს. აკრძალვა აქ ნაკარნახევია არა ტოქსიკურობით, არამედ იმით, რომ წამალი ჩაანაცვლებს საჭირო მკურნალობას.
განსაკუთრებული მითითებები და სიფრთხილის ზომები
მკურნალობას იწყებენ უმცირესი მოქმედი დოზებით, პირველ შეყვანაზე რეაქციის დაკვირვებით, კურსს კი მაქსიმალურად მოკლეს ხდიან: ხანგრძლივი გამოყენებისას დიაზეპამი იწვევს ფიზიკურ და ფსიქიკურ დამოკიდებულებას და შეჩვევას. ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებისას მოხსნა იწვევს აბსტინენციურ სინდრომს — თავისა და კუნთების ტკივილს, შფოთვას, მოუსვენრობას, დაბნეულობასა და გაღიზიანებადობას, მძიმე შემთხვევებში კი ცნობიერების დაკარგვას, დეპერსონალიზაციას, სმენის გამძაფრებას, ჰალუცინაციებსა და კრუნჩხვებს. შესაძლებელია აგრეთვე უკუგების ფენომენი განწყობის ცვალებადობით, შფოთვითა და ჩაძინების სირთულეებით; მისი ალბათობა უფრო მაღალია მკვეთრი მოხსნისას, ამიტომ პრეპარატს თანდათან აუქმებენ. ცალკეა გამოყოფილი ოპიოიდებთან შეთავსება: მან შეიძლება მიგვიყვანოს სედაციამდე, სუნთქვის დათრგუნვამდე, კომამდე და სიკვდილამდე, ამიტომ მათი ერთად დანიშვნა დასაშვებია მხოლოდ ალტერნატივის არარსებობისას, მინიმალურ დოზაში და მინიმალური ვადით, პაციენტისა და მისი მომვლელის გაფრთხილებით. შესაძლებელია ანტეროგრადული ამნეზიაც — შეყვანის შემდგომი მოვლენების მეხსიერებიდან ამოვარდნა.
სიფრთხილეა საჭირო ხანდაზმულებსა და დასუსტებულებში, ღვიძლისა და თირკმლის უკმარისობისას, ტვინის ორგანული დაზიანებისას, ატაქსიისას, სუნთქვის ქრონიკული უკმარისობისას თუნდაც ზომიერი ხარისხისა და პროსტატის ადენომისას შარდის შეკავებით: დოზებს ამცირებენ, რეაქციას აკონტროლებენ. ახალშობილებს პრეპარატს არ ნიშნავენ, განსაკუთრებით ნაადრევობის ნიშნებისას; ნახევარ წლამდე ჩვილებში ის დასაშვებია მხოლოდ გამონაკლის, სიცოცხლისთვის საშიშ შემთხვევებში. ბავშვებსა და ხანდაზმულებში ვერ გამოირიცხება პარადოქსული რეაქციები — აღგზნება, აგრესია, ბოდვა, კოშმარები, ჰალუცინაციები, ფსიქოზები — და მათი გაჩენისას პრეპარატს აუქმებენ. დიაზეპამი ანტიფსიქოზური საშუალება არ არის და ფსიქოზების მკურნალობის ერთადერთი საშუალება ვერ იქნება. ნამკურნალები გლაუკომისას ბენზოდიაზეპინებს ძალიან ფრთხილად იყენებენ, უმკურნალოსას კი საერთოდ არ ურჩევენ. სამკურნალო თუ ალკოჰოლურ დამოკიდებულებასა და პიროვნულ აშლილობებთან საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე, ალკოჰოლით, საძილე, ტკივილგამაყუჩებელი, ნეიროლეპტიკური თუ ანტიდეპრესანტული საშუალებებით მწვავე მოწამვლისას კი პრეპარატს არ ურჩევენ. ალკოჰოლს შეყვანის შემდეგ შეუძლია გამოიწვიოს პათოლოგიური თრობა აღგზნებით, აგრესიითა და მეხსიერების გამოვარდნებით, ამიტომ მისი მცირე რაოდენობაც კი დასაშვებია ბოლო დოზიდან არაუადრეს 36 საათისა.
ურთიერთქმედება სხვა პრეპარატებთან
პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ჯგუფია ყველაფერი, რაც თრგუნავს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას: ოპიოიდური ანალგეტიკები, ანტიფსიქოზური, ანტიდეპრესანტული, შფოთვის საწინააღმდეგო, დამამშვიდებელი, საძილე, კრუნჩხვის საწინააღმდეგო და გამაუტკივარებელი საშუალებები, ასევე ანტიჰისტამინური სედაციური მოქმედებით. ერთობლივი გამოყენება აძლიერებს სედაციას და ვერ გამოირიცხება სასუნთქი ცენტრისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მუშაობის დარღვევები. თუ დიაზეპამი მაინც უნდა შევიყვანოთ ოპიოიდურ ანალგეტიკთან ერთად, მას ბოლოს შეჰყავთ, დოზასა და კომბინირებული მკურნალობის ხანგრძლივობას კი ზღუდავენ. ალკოჰოლი აძლიერებს დიაზეპამის მოქმედებას და შეუძლია გამოიწვიოს სუნთქვის მწვავე დარღვევები, ამიტომ მისი პრეპარატთან შეთავსება რეკომენდებული არ არის.
მეორე ჯგუფი ღვიძლს უკავშირდება. ციმეტიდინი, ომეპრაზოლი, ფლუოქსეტინი, ფლუვოქსამინი, დისულფირამი, იზონიაზიდი და პერორალური კონტრაცეპტივები აფერხებს ბენზოდიაზეპინების გარდაქმნას ღვიძლში და ზრდის მათ კონცენტრაციას შრატში — ანუ აძლიერებს და ახანგრძლივებს ჩვეულებრივი დოზის ეფექტს. თეოფილინი, პირიქით, აჩქარებს დიაზეპამის მეტაბოლიზმს. თავად დიაზეპამი აფერხებს ლევოდოპას მოქმედებას და აძლიერებს ფენიტოინისა და ჩონჩხის კუნთების მომადუნებელი საშუალებების მოქმედებას.
ორსულობა და ძუძუთი კვება
დიაზეპამის უსაფრთხოების კვლევები ორსულებში არ ჩატარებულა. პრეპარატი არ უნდა გამოვიყენოთ ორსულობისას, განსაკუთრებით პირველ და მესამე ტრიმესტრში, თუ ექიმის აზრით სარგებელი დედისთვის არ აღემატება ნაყოფისთვის პოტენციურ საფრთხეს. ეკლამფსიის შესახებ დათქმა აქ მნიშვნელოვანია: ის ჩვენებებში სწორედ იმიტომ შედის, რომ ეს მდგომარეობა თავად უქმნის საფრთხეს დედისა და ბავშვის სიცოცხლეს, გადაწყვეტილებას კი ექიმი იღებს კონკრეტულ სიტუაციაში და არა წინასწარ.
ცალკეა აღწერილი მშობიარობის დროს შეყვანის რისკი: ერთჯერადმა დიდმა დოზამ ან განმეორებითმა მცირე დოზებმა ახალშობილში გამოიწვია ჰიპოთერმია, კუნთოვანი ჰიპოტონია, სუნთქვის დარღვევები, დუნე ბავშვის სინდრომი და გულის მოქმედების დარღვევები. დედის რძეში დიაზეპამი აღწევს, ამიტომ ძუძუთი კვებისას მისი გამოყენება არ შეიძლება. ამას ემატება დამხმარე ნივთიერებები: პროპილენგლიკოლი აღწევს ნაყოფამდე და რძეში, ეთანოლი და ბენზილის სპირტი კი ცალკე შეფასებას მოითხოვს.
არასასურველი მოვლენები
პრეპარატის გამოყენების შემდეგ არასასურველი მოვლენები ჩვეულებრივ მსუბუქია და იშვიათად ჩნდება. მოსალოდნელი ნაწილი ძირითადი მოქმედების გაგრძელებაა: დამშვიდება, ძილიანობა და მოძრაობათა კოორდინაციის დარღვევა. იშვიათად აღინიშნება თავის ტკივილი და თავბრუსხვევა, დეზორიენტაცია, ანტეროგრადული ამნეზია, მეტყველების დარღვევები და კანკალი, სისხლის სურათის ცვლილებები, კანის ალერგიული რეაქციები, მხედველობის დარღვევები, წნევის დაქვეითება, ბრადიკარდია, ტკივილი გულმკერდში, სუნთქვის დარღვევები, ხორხის სპაზმი და აპნოე. უფრო იშვიათად აღწერილია პირის სიმშრალე და მადის მომატება, სიყვითლე, შარდის შეკავება, ლიბიდოს ცვლილებები, ციკლის დარღვევები და დაღლილობა; ცალკეა დასახელებული კუნთოვანი სისუსტე.
ფსიქიკური რეაქციები ცალკე დგას. შესაძლებელია პარადოქსული რეაქციები — მოუსვენრობა, აღგზნება, ჰალუცინაციები, ქცევის ცვლილებები, აგრესიულობა, კოშმარები, ფსიქოზები — და განსაკუთრებით ხშირად ისინი ბავშვებსა და ხანდაზმულებში გვხვდება; მკურნალობის ფონზე შეიძლება გამოვლინდეს მანამდე ფარული დეპრესია. ხანდაზმულ და დასუსტებულ პაციენტებში რეაქციები უფრო მძიმედ მიმდინარეობს. ფიზიკური დამოკიდებულება შეიძლება განვითარდეს სამკურნალო დოზების შემდეგაც, შეყვანის შეწყვეტამ კი გამოიწვიოს აბსტინენციური სინდრომი და უკუგების ფენომენი; აღწერილია ფსიქიკური დამოკიდებულება და ბოროტად გამოყენების შემთხვევები.
დოზის გადაჭარბება
დოზის გადაჭარბების გამოვლინებებია ძილიანობა და ცნობიერების დაბნეულობა. მსუბუქი შემთხვევები, როცა ადამიანი ხმაზე რეაგირებს და სუნთქვა დარღვეული არ არის, მხოლოდ სიმპტომურ მკურნალობას მოითხოვს. მძიმე შემთხვევები მიმდინარეობს ატაქსიით, წნევის დაქვეითებით, კუნთოვანი სისუსტითა და სუნთქვის დათრგუნვით, იშვიათად კომით; ასეთ დროს აკონტროლებენ და მხარს უჭერენ სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის მუშაობას.
ბენზოდიაზეპინებს, წამლების უმეტესობისგან განსხვავებით, აქვს სპეციფიკური ანტიდოტი — ფლუმაზენილი. მას შეჰყავთ ვენაში, 0,2 მგ-ით დაწყებული 15 წამის განმავლობაში; თუ ერთ წუთში საჭირო ხარისხის გამოფხიზლება არ მიიღწევა, შეჰყავთ მეორე დოზა 0,1 მგ და საჭიროებისას იმეორებენ მას ყოველ წუთს ჯამურ 1,0 მგ-მდე, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებებში კი უფრო დიდ დოზებსაც იყენებენ. აქვე იმალება დიაგნოსტიკური მინიშნება: თუ ფლუმაზენილი არ მოქმედებს, ბენზოდიაზეპინებით მოწამვლა ნაკლებად სავარაუდოა და მიზეზს სხვაგან ეძებენ. დიალიზი დიაზეპამის დოზის გადაჭარბებისას არაეფექტურია.
როგორ მივიღოთ რეცეპტი RELSED-ზე ონლაინ
RELSED გაიცემა რეცეპტით და e-zdrowie.com -ზე მისი გაფორმება დისტანციურად შეიძლება. თქვენ ავსებთ სამედიცინო კითხვარს, ექიმი სწავლობს პასუხებს და თუ პრეპარატი შესაფერისია, წერს ელექტრონულ რეცეპტს — კოდი შეტყობინებით მოდის და მისით მიკროკლიზმებს ნებისმიერი პოლონური აფთიაქი გასცემს. ყველაზე ხშირად მოთხოვნა ასე გამოიყურება: ბავშვს უკვე ჰქონდა ფებრილური კრუნჩხვები, ნევროლოგმა ურჩია პრეპარატი სახლში ჰქონდეთ და მშობლებს მარაგის შევსება სჭირდებათ.
ამიტომ მიუთითეთ, ვინ და როდის დანიშნა პრეპარატი პირველად, რამდენი ეპიზოდი იყო კრუნჩხვებისა, ასევე ბავშვის ასაკი და ზუსტი წონა — წონაზეა დამოკიდებული, 5 მგ-იანი შეფუთვა გჭირდებათ თუ 10 მგ-იანი. ჩამოთვალეთ მისაღები წამლები, განსაკუთრებით კრუნჩხვის საწინააღმდეგო, ოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებელი, ანტიდეპრესანტული და საძილე, და ახსენეთ ღვიძლისა და თირკმლების დაავადებები, სუნთქვის დარღვევები, ძილის აპნოე და გლაუკომა. სიცოცხლეში პირველი კრუნჩხვითი შეტევა, ხუთ წუთზე ხანგრძლივი შეტევა და ნებისმიერი კრუნჩხვა ნახევარ წელზე ნაკლები ასაკის ბავშვში სასწრაფო პირისპირ დახმარების საბაბია და არა დისტანციური რეცეპტისა.
