Fostex: შემადგენლობა და ფორმა
Fostex წნევის ქვეშ მყოფი დოზირებული აეროზოლური ინჰალატორია ორი მოქმედი ნივთიერებით: ბეკლომეტაზონის დიპროპიონატით, საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდით, და ფორმოტეროლის ფუმარატის დიჰიდრატით, ხანგრძლივი მოქმედების ბეტა2-აგონისტით. ძალა ორია და ისინი მხოლოდ სტეროიდის დოზით განსხვავდება; ფორმოტეროლი ორივეში ერთნაირია.
| ძალა | გაზომილი დოზა | მიწოდებული დოზა |
| 100 მკგ + 6 მკგ | 100 მკგ ბეკლომეტაზონი, 6 მკგ ფორმოტეროლი | 84,6 მკგ ბეკლომეტაზონი, 5 მკგ ფორმოტეროლი |
| 200 მკგ + 6 მკგ | 200 მკგ ბეკლომეტაზონი, 6 მკგ ფორმოტეროლი | 177,7 მკგ ბეკლომეტაზონი, 5,1 მკგ ფორმოტეროლი |
განსხვავება გაზომილსა და მიწოდებულ დოზას შორის არის განსხვავება იმას შორის, რაც სარქველიდან გამოდის, და იმას, რაც გამფრქვევს ტოვებს. ინჰალატორს აქვს დარჩენილი დოზების მრიცხველი ან მაჩვენებელი: 120 დოზიან შეფუთვაში მრიცხველი ყოველი დაჭერისას ერთით აკლებს, 180 დოზიანში მაჩვენებელი ნაშთს 20-იანი ბიჯით უჩვენებს. ახალ ინჰალატორს ყიდულობენ, როცა შკალაზე 20-ია, ძველით სარგებლობას კი ნულზე წყვეტენ: ნაშთი შეიძლება სრულ დოზას არ ეყოს.
როგორ მოქმედებს Fostex
ორი მოქმედი ნივთიერება სხვადასხვაგვარად მუშაობს და კომბინაციის აზრიც ესაა: როგორც საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდისა და ბეტა2-ადრენორეცეპტორების აგონისტის სხვა შეხამებებთან, მათი ერთობლივი მოქმედება ამცირებს ასთმის გამწვავებების სიხშირეს. სტეროიდი მუშაობს სასუნთქ გზებში ანთების წინააღმდეგ, ბეტა2-აგონისტი აფართოებს ბრონქებს, და ერთი მეორეს არ ცვლის.
სწორედ ამ პრეპარატის თავისებურება ნაწილაკების ზომაა. ბეკლომეტაზონი აქ სასუნთქ გზებში ისე ნაწილდება, როგორც ზეთხელი ნაწილაკებისთვისაა დამახასიათებელი, და ამის ხარჯზე ჩვეულებრივზე ძლიერად მოქმედებს: 100 მკგ ზეთხელი ბეკლომეტაზონი 250 მკგ მსხვილდისპერსულის ეკვივალენტურია. აქედან პრაქტიკული დასკვნა, რომლის გამოტოვებაც ადვილია: ბეკლომეტაზონის ჯამური დღიური დოზა აქ ჩვეულზე ნაკლები უნდა იყოს, პაციენტის მსხვილდისპერსული ბეკლომეტაზონიდან გადაყვანისას კი დოზას ამცირებენ.
ჩვენებები
ძირითადი ჩვენებაა ასთმის რეგულარული მკურნალობა, რომელიც საჭიროებს საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდისა და ხანგრძლივი მოქმედების ბეტა2-აგონისტის კომბინაციას. ფორმულირება ორ სიტუაციას აღწერს: ან სიმპტომები საკმარისად არ კონტროლდება კორტიკოსტეროიდით სწრაფი მოქმედების ბეტა2-აგონისტთან ერთად საჭიროებისამებრ, ან კონტროლი უკვე მიღწეულია ორივე კომპონენტით ცალ-ცალკე. ორივე ძალას მოზრდილებს ნიშნავენ.
100 მკგ + 6 მკგ ძალას მეორე ჩვენებაც აქვს — ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების მძიმე ფორმის სიმპტომური მკურნალობა. პაციენტთა წრე მკაცრადაა შემოხაზული: ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობა პირველ წამში სათანადოს 50%-ზე დაბალი, წარსულში განმეორებული გამწვავებები და აშკარა სიმპტომები, რომლებიც ხანგრძლივი მოქმედების ბრონქგამაფართოებლებით რეგულარული მკურნალობის მიუხედავად რჩება. 200 მკგ + 6 მკგ ძალა მხოლოდ ასთმის დროს გამოიყენება.
მიღების წესი და დოზირება
პირველი, რასაც ინსტრუქცია დოზებზე ამბობს: პრეპარატი ასთმის მკურნალობის საწყისი პერიოდისთვის არაა განკუთვნილი. კომპონენტების დოზებს დაავადების სიმძიმის მიხედვით არჩევენ, და თუ საჭირო შეხამება მზა ძალებს არ ემთხვევა, ბეტა2-აგონისტსა და კორტიკოსტეროიდს ცალკეული ინჰალატორებით გამოწერენ. შემდეგ ორ სტრატეგიას შორის ირჩევენ. შემანარჩუნებელი თერაპია: პრეპარატს რეგულარულად იღებენ, სიმპტომების მოსახსნელად კი თან სხვა სწრაფი მოქმედების ბრონქგამაფართოებელს ატარებენ; 18 წლიდან მოზრდილებს ნიშნავენ 1 ან 2 ინჰალაციას დღეში ორჯერ, მაქსიმუმ 4-ს დღეში. შემანარჩუნებელი და საჭიროებისამებრ: იგივე პრეპარატი ემსახურება როგორც რეგულარულ მკურნალობას, ისე სიმპტომების მოხსნას; შემანარჩუნებელი დოზაა 1 ინჰალაცია დილით და 1 საღამოს, სიმპტომების გაჩენისას აკეთებენ დამატებითს, ხოლო თუ რამდენიმე წუთში ისინი რჩება — კიდევ ერთს, მაქსიმუმ 8-ის ფარგლებში დღეში.
მეორე სტრატეგიას განიხილავენ უპირველესად მათთან, ვისაც ასთმა არასაკმარისად კონტროლდება, ან წარსულში ჰქონდა გამწვავება, რომელმაც ექიმის ჩარევა მოითხოვა. თუ საჭიროებისამებრ ინჰალაციების გაკეთება ბევრჯერ უწევთ, ეს ექიმთან მისვლისა და შემანარჩუნებელი მკურნალობის გადახედვის საბაბია და არა მათი რაოდენობის შემდგომი ზრდისა. ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადებისას დოზა ერთია: 2 ინჰალაცია დღეში ორჯერ. ხანდაზმულებს კორექცია არ სჭირდებათ, ღვიძლისა და თირკმლის დაავადებებისას გამოყენების მონაცემები არ არსებობს. 18 წლამდე პრეპარატი არ არის რეკომენდებული: 12 წლამდე გამოყენების ცნობები საერთოდ არ არის, 12-17 წლის ასაკზე კი მონაცემები შეზღუდულია. მისი მიღება ყოველდღე უნდა ხდებოდეს, მაშინაც კი, როცა სიმპტომები არაა, კონტროლის მიღწევის შემდეგ კი დოზას თანდათან ამცირებენ ყველაზე მცირე ეფექტურამდე.
უკუჩვენებები
უკუჩვენებების განყოფილება ერთ სტრიქონში ეტევა: მომატებული მგრძნობელობა ბეკლომეტაზონის დიპროპიონატის, ფორმოტეროლის ფუმარატის დიჰიდრატის ან ნებისმიერი დამხმარე ნივთიერების მიმართ. მეტი აკრძალვა არაა — არც ასაკით, არც თანმხლები დაავადებებით, არც ორსულობით.
ეს არ ნიშნავს, რომ შეზღუდვები მცირეა. ყველაფერი, რაც სხვა პრეპარატებთან უკუჩვენებებშია გატანილი, აქ გაფრთხილებების განყოფილებაში დგას და ფორმულირებულია როგორც „სიფრთხილით გამოყენება" — არითმიებიდან და QTc-ის გახანგრძლივებიდან თირეოტოქსიკოზამდე და ფილტვის ტუბერკულოზამდე. განსხვავება პრაქტიკულია: ასეთი მდგომარეობები პრეპარატისკენ გზას ავტომატურად არ კეტავს, მაგრამ მოითხოვს, რომ ექიმმა მათ შესახებ დანიშვნამდე იცოდეს.
განსაკუთრებული გაფრთხილებები და სიფრთხილის ზომები
გაფრთხილებების პირველი წრე გულია და ცვლა, და ის ფორმოტეროლისგან მოდის. სიფრთხილეა საჭირო რიტმის დარღვევებისას, განსაკუთრებით III ხარისხის ატრიოვენტრიკულური ბლოკადისა და ტაქიარითმიისას, აორტის სარქველქვეშა სტენოზისას, ჰიპერტროფიული კარდიომიოპათიისას, გულის მძიმე დაავადებებისას — ინფარქტი, იშემიური დაავადება, შეგუბებითი უკმარისობა — და სისხლძარღვების ობლიტერაციული დაავადებებისა და ანევრიზმის დროს. ცალკეა დასახელებული 0,44 წამზე მეტი გახანგრძლივებული QTc ინტერვალი, თანდაყოლილი თუ წამლებით გამოწვეული: ფორმოტეროლი თავადაც ახანგრძლივებს მას. სიფრთხილეა საჭირო თირეოტოქსიკოზის, დიაბეტის, ფეოქრომოციტომისა და არაკორექტირებული ჰიპოკალიემიის დროს. ბეტა2-აგონისტით მკურნალობამ შეიძლება პოტენციურად მძიმე ჰიპოკალიემია გამოიწვიოს, რისკი კი მძიმე ასთმისას ჰიპოქსიის გამო იზრდება. ფორმოტეროლის ინჰალაცია ზრდის სისხლის გლუკოზას, ამიტომ დიაბეტით დაავადებულებთან მას მკაცრად აკვირდებიან. თუ იგეგმება ნარკოზი ჰალოგენირებული საშუალებებით, პრეპარატს დაწყებამდე სულ მცირე 12 საათით ადრე არ იღებენ: სხვაგვარად არითმიის რისკი იზრდება.
მეორე წრე სტეროიდულია. საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდებს დიდი დოზებით და ხანგრძლივად შეუძლიათ სისტემური ეფექტები მისცენ: კუშინგის სინდრომი, თირკმელზედა ჯირკვლების ფუნქციის დათრგუნვა, ძვლის სიმკვრივის შემცირება, ბავშვებში ზრდის შეფერხება, კატარაქტა და გლაუკომა, უფრო იშვიათად ფსიქიკური დარღვევები — შფოთვიდან დეპრესიამდე და აგრესიამდე. დიდი დოზებით ხანგრძლივმა მკურნალობამ შეიძლება მწვავე თირკმელზედა კრიზამდე მიგვიყვანოს, რომელსაც პროვოცირებს ტრავმა, ოპერაცია, ინფექცია ან დოზის მკვეთრი შემცირება; სიმპტომები არასპეციფიკურია — მადის დაკარგვა, მუცლის ტკივილი, წონის კლება, წნევის დაცემა, ცნობიერების დაბინდვა, კრუნჩხვები. ამიტომ გეგმიური ჩარევების წინ და სტრესის პერიოდებში განიხილავენ დამატებით სისტემურ კორტიკოსტეროიდს. ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების მქონე პაციენტებთან, რომლებიც საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდებს იღებენ, უფრო ხშირად აღრიცხავენ პნევმონიას, მათ შორის ჰოსპიტალიზაციის საჭიროებით; რისკის ფაქტორებია მოწევა, ხანდაზმული ასაკი, სხეულის მასის დაბალი ინდექსი და დაავადების მძიმე ფორმა, მისი სიმპტომების გამწვავებასთან აღრევა კი ადვილია. პრაქტიკულიდან: პრეპარატი არ გამოდგება არც პირველი რიგის საშუალებად, არც დატვირთვის წინ პროფილაქტიკისთვის; დოზის შემდეგ პარადოქსული ბრონქოსპაზმისას მას დაუყოვნებლივ ხსნიან; ყოველი ინჰალაციის შემდეგ პირს წყლით ავლებენ, რაც კანდიდოზის რისკს ამცირებს; მკურნალობას მკვეთრად არ წყვეტენ. სპეისერი AeroChamber Plus სისტემურ ექსპოზიციას არ ზრდის, ყოველ შესხურებაში კი დაახლოებით 7 მგ ეთანოლია.
ურთიერთქმედება სხვა პრეპარატებთან
ბეკლომეტაზონი ძალიან სწრაფად მეტაბოლიზდება ესთერაზების მონაწილეობით და P450 ციტოქრომის გარეშე, ამიტომ თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება ფორმოტეროლის ხაზით მიდის. მთავარი აკრძალვა ბეტა-ადრენობლოკატორებია, თვალის წვეთების ჩათვლით: ასთმით დაავადებულებთან მათ ერიდებიან, ხოლო თუ მიღება გარდაუვალია, ფორმოტეროლის მოქმედება სუსტდება ან საერთოდ ქრება. სხვა ბეტა-ადრენერგული საშუალებები და თეოფილინი კი, პირიქით, მოქმედებით ჯამდება მასთან.
მეორე ჯგუფი გულის რიტმს უკავშირდება. ქინიდინი, დიზოპირამიდი, პროკაინამიდი, ფენოთიაზინები, ანტიჰისტამინურები, მონოამინოქსიდაზას ინჰიბიტორები და ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები ახანგრძლივებს QTc ინტერვალს და ზრდის პარკუჭოვანი არითმიების რისკს. ლევოდოპა, ლევოთიროქსინი, ოქსიტოცინი და ალკოჰოლი აუარესებს გულის ამტანობას ბეტა2-სიმპათომიმეტიკების მიმართ, ხოლო შეხამებამ მონოამინოქსიდაზას ინჰიბიტორებთან და მათთან ახლო ნივთიერებებთან — ფურაზოლიდონთან, პროკარბაზინთან — შეიძლება წნევა აწიოს. ცალკეა დასახელებული ნარკოზი ჰალოგენირებული ნახშირწყალბადებით: არითმიების რისკი მასთან უფრო მაღალია. მესამე ჯგუფი კალიუმს ეხება: ქსანთინები, სტეროიდები და შარდმდენები აძლიერებს ბეტა2-აგონისტების ჰიპოკალიემიურ მოქმედებას, ჰიპოკალიემია კი ზრდის არითმიებისკენ მიდრეკილებას მათთან, ვინც გულის გლიკოზიდებს იღებს. და თეორიული დათქმა: ეთანოლის გამო შესაძლებელია ურთიერთქმედება განსაკუთრებით მგრძნობიარე პაციენტებთან, რომლებიც დისულფირამს ან მეტრონიდაზოლს იღებენ.
ორსულობა და ძუძუთი კვება
ადამიანებში გამოყენების მონაცემები არ არსებობს. ცხოველებზე კვლევებში ბეკლომეტაზონის დიდი დოზები დაკავშირებული იყო ვირთაგვების მდედრების დაქვეითებულ ნაყოფიერებასთან და ნაყოფზე ტოქსიკურ მოქმედებასთან, ხოლო მისი ფორმოტეროლთან შეხამებისას მიღებულია რეპროდუქციაზე მავნე გავლენის მტკიცებულებები. HFA-134a გამტარი აირის ორსულებში გამოყენების გამოცდილება არ არსებობს, თუმცა ცხოველებში ჩანასახის განვითარებაზე მას კლინიკურად მნიშვნელოვანი ეფექტი არ ჰქონია. ცალკე თემაა ბეტა2-სიმპათომიმეტიკების ტოკოლიზური მოქმედება, ანუ საშვილოსნოს მოდუნების უნარი: მისი გამო განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო ორსულობის დადგომიდან მშობიარობამდე, ფორმოტეროლის გამოყენება კი ორსულობისას, განსაკუთრებით მის ბოლოს და მშობიარობის დროს, არ არის რეკომენდებული, თუ უფრო უსაფრთხო ალტერნატივა არ არსებობს. საერთო დასკვნა: პრეპარატს ორსულობისას მხოლოდ მაშინ იყენებენ, როცა მოსალოდნელი სარგებელი შესაძლო რისკს გადაწონის.
ძუძუთი მკვებავებზე კლინიკური მონაცემებიც არ არსებობს. ცხოველებზე კვლევები ამ საკითხზე არ ჩატარებულა, მაგრამ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ბეკლომეტაზონი, ისევე როგორც სხვა კორტიკოსტეროიდები, ძუძუს რძეში აღწევს. აღწევს თუ არა იქ ფორმოტეროლი ადამიანთან, უცნობია, თუმცა მეძუძური ცხოველების რძეში ის აღმოაჩინეს. მეძუძურ ქალთან გამოყენებას მხოლოდ სარგებლის რისკზე გადაწონისას განიხილავენ, გადაწყვეტილებას კი არჩევანად იღებენ: შეწყვიტონ კვება თუ შეწყვიტონ მკურნალობა.
გვერდითი მოვლენები
რადგან პრეპარატში ორი ნივთიერებაა, მოსალოდნელია თითოეულისთვის დამახასიათებელი რეაქციები; მათი შეხამებისგან დამატებითი ეფექტები არ აღნიშნულა. ხშირად გვხვდება ფარინგიტი, პირის ღრუს კანდიდოზი, თავის ტკივილი და დისფონია, ანუ ხმის ჩახლეჩა, ხოლო ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების მქონე პაციენტებთან პნევმონიაც. იშვიათად აღწერილია გრიპი, პირისა და ხახის სოკოვანი ინფექციები, საყლაპავისა და ვულვოვაგინური კანდიდოზი, სინუსიტი, რინიტი, გრანულოციტოპენია, ალერგიული დერმატიტი, ჰიპოგლიკემია და ჰიპერგლიკემია, მოძრაობითი მოუსვენრობა, ტრემორი, თავბრუსხვევა, გულისცემა, QTc ინტერვალის გახანგრძლივება და ეკგ-ს სხვა ცვლილებები, ტაქიკარდია, ტაქიარითმია, წინაგულების ფიბრილაცია, ცხელების ტალღები, ხველა, ყელის გაღიზიანება, დიარეა, პირის სიმშრალე, დისპეფსია, ყლაპვის დარღვევა, გულისრევა, გემოს დარღვევა, ქავილი, გამონაყარი, ოფლიანობა, ჭინჭრის ციება და კუნთების ტკივილი.
მეტად იშვიათი რეაქციებია პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლები, სტენოკარდია, პარადოქსული ბრონქოსპაზმი, ანგიონევროზული შეშუპება, თირკმლის ანთება. ძალიან იშვიათი — თრომბოციტოპენია, ჰიპერმგრძნობელობის რეაქციები ტუჩების, სახის, თვალებისა და ყელის შეშუპებით, თირკმელზედა ჯირკვლების ფუნქციის დათრგუნვა, გლაუკომა და კატარაქტა, ქოშინი, ასთმის გამწვავება, ბავშვებში ზრდის შეფერხება. უცნობი სიხშირით აღწერილია ფსიქომოტორული ჰიპერაქტივობა, ძილის დარღვევა, შფოთვა, დეპრესია, აგრესია და ქცევის ცვლილებები — უპირატესად ბავშვებში.
დოზის გადაჭარბება
ასთმის მქონე პაციენტებში შეისწავლეს თორმეტამდე დაგროვილი დოზის ინჰალაცია, ანუ ჯამში 1200 მკგ ბეკლომეტაზონი და 72 მკგ ფორმოტეროლი. სასიცოცხლო მაჩვენებლებზე უარყოფითი გავლენა ამას არ მოუხდენია, სერიოზული არასასურველი რეაქციები არ დაფიქსირებულა. ფორმოტეროლის სიჭარბე იმავეთი ვლინდება, რითაც ბეტა2-ადრენორეცეპტორების სხვა აგონისტებთან: გულისრევით, ღებინებით, თავის ტკივილით, კანკალით, ძილიანობით, გულისცემით, ტაქიკარდიით, პარკუჭოვანი არითმიებით, QTc ინტერვალის გახანგრძლივებით, მეტაბოლური აციდოზით, ჰიპოკალიემიითა და ჰიპერგლიკემიით.
მკურნალობა დამხმარე და სიმპტომურია, მძიმე შემთხვევებში პაციენტს ჰოსპიტალიზაციას უკეთებენ. კარდიოსელექტიურ ბეტა-ადრენობლოკატორებს განსაკუთრებული სიფრთხილით განიხილავენ, რადგან ბეტა-ბლოკადას თავად შეუძლია ბრონქოსპაზმის გამოწვევა. ბეკლომეტაზონის მხრივ დოზების გადამეტებამ შეიძლება თირკმელზედა ჯირკვლების ფუნქციის დროებით დათრგუნვამდე მიგვიყვანოს, მაგრამ ეს გადაუდებელ ზომებს არ საჭიროებს: ფუნქცია რამდენიმე დღეში აღდგება, რასაც პლაზმაში კორტიზოლის დონე ადასტურებს. მკურნალობას აგრძელებენ იმ დოზებით, რომლებიც სიმპტომების კონტროლს უზრუნველყოფს; გაზრდილი დოზების ხანგრძლივი მიღებისას შეიძლება მონიტორინგი დასჭირდეს.
როგორ მივიღოთ Fostex-ის რეცეპტი ონლაინ
ამ ინჰალატორის „საცდელად" გამოწერა არ შეიძლება: ის ასთმის მკურნალობის დასაწყებად არაა განკუთვნილი და იმის მიხედვით შეირჩევა, რითაც პაციენტი უკვე მკურნალობს და რამდენად ეხმარება ეს. ამიტომ ექიმისთვის მნიშვნელოვანია, რომელ ინჰალატორებს იყენებთ ახლა და რამდენად ხშირად სწვდებით სასწრაფო დახმარების საშუალებას. საიტზე e-zdrowie.com თქვენ ავსებთ სამედიცინო კითხვარს, ექიმი აანალიზებს პასუხებს და, თუ პრეპარატი შესაფერისია, გამოწერს ელექტრონულ რეცეპტს: კოდი შეტყობინებით მოდის და მისით პოლონეთის ნებისმიერი აფთიაქი გასცემს ინჰალატორს.
კითხვარში დაასახელეთ დიაგნოზი — ასთმა თუ ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება, — ჩამოთვალეთ ახლანდელი ინჰალატორები დოზებით და მიუთითეთ, დღეში რამდენჯერ გიწევთ ინჰალაციების გაკეთება საჭიროებისამებრ: სწორედ ამაზეა დამოკიდებული არჩევანი ორ სქემას შორის. თუ ადრე მსხვილდისპერსულ ბეკლომეტაზონს იღებდით, დაწერეთ დოზა — გადასვლისას მას ნაკლებად გადაანგარიშებენ. აცნობეთ გულის დაავადებებისა და რიტმის დარღვევების, გახანგრძლივებული QT-ის, ჰიპერტენზიის, დიაბეტის, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების, ტუბერკულოზის, ორსულობისა და ძუძუთი კვების შესახებ. ცალკე ჩამოთვალეთ წამლები: ბეტა-ადრენობლოკატორები, თვალის წვეთების ჩათვლით, თეოფილინი, შარდმდენები, გულის გლიკოზიდები და ანტიდეპრესანტები. და ახსენეთ უახლოესი გეგმიური ოპერაციები — ჰალოგენირებული საშუალებებით ნარკოზის წინ პრეპარატს 12 საათით ადრე ხსნიან.
