Absenor®: შემადგენლობა და წამლის ფორმა
ერთი ტაბლეტი შეიცავს 300 მგ ან 500 მგ ნატრიუმის ვალპროატს. ეს გახანგრძლივებული გამოთავისუფლების ფორმაა, და მისი აზრი იმაშია, რომ არ წარმოიქმნას ვალპროის მჟავას პიკური კონცენტრაციები: ნივთიერება თანაბრად გამოიყოფა და სისხლში უფრო სტაბილურ დონეზე ჩერდება მთელი დღე-ღამის განმავლობაში.
აქედან მიღების წესი: ტაბლეტს ყლაპავენ მთლიანად, დიდი რაოდენობით სითხის დალევით, და მისი დაღეჭვა ან დაქუცმაცება არ შეიძლება — დაზიანებული გარსი მთელ გახანგრძლივებას აუქმებს. თუ მკურნალობის დასაწყისში ან მის მსვლელობაში ჩნდება საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის გაღიზიანება, ტაბლეტს იღებენ ჭამის დროს ან მის შემდეგ. ორი წვრილმანი ინსტრუქციიდან: 300 მგ ტაბლეტი შეიცავს 42 მგ ნატრიუმს, ხოლო 500 მგ ტაბლეტი — 69 მგ-ს, რაც მნიშვნელოვანია ნატრიუმის კონტროლის დიეტისას.
როგორ მოქმედებს Absenor®
ნატრიუმის ვალპროატი ანტიეპილეფსიური წამალია, ხოლო ქიმიური აგებულებით — განშტოებული ცხიმოვანი მჟავა, რომელიც სტრუქტურულად არცერთ სხვა კრუნჩხვის საწინააღმდეგო ნივთიერებას არ ჰგავს. მისი მოქმედების მექანიზმი ბოლომდე შესწავლილი არ არის. პრეკლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ვალპროატი ზრდის შემაკავებელი ნეიროგადამტანის — გამა-ამინოერბოს მჟავას — კონცენტრაციას სინაფსურ ნაპრალში, გავლენას ახდენს აღმგზნებ ნეიროგადამტანებზე და შეუძლია პირდაპირ იმოქმედოს ნეირონების მემბრანების ნატრიუმისა და კალიუმის არხებზე.
მექანიზმის არასრულ ცოდნას აქვს პრაქტიკული შედეგი, რომელზეც ინსტრუქცია პირდაპირ ამბობს: მკაცრი კავშირი დღიურ დოზას, შრატში წამლის კონცენტრაციასა და სამკურნალო ეფექტს შორის დადგენილი არ არის. ამიტომ დოზას არჩევენ კლინიკური შედეგით და არა ანალიზით.
ჩვენებები
მთავარი ველი ეპილეფსიაა. წამალს ნიშნავენ პირველადად გენერალიზებული გულყრებისას: ტიპური და ატიპური აბსანსების, მიოკლონური და ტონურ-კლონური შეტევების, აბსანსების ტონურ-კლონურ გულყრებთან შერეული ფორმებისა და ატონური შეტევების დროს. ის გამოიყენება ეპილეფსიის სხვა ფორმებშიც, რომლებიც სხვა პრეპარატებზე საკმარისად არ პასუხობენ — მარტივი და რთული პარციალური გულყრებისას და მეორეულად გენერალიზებულის, განსაკუთრებით აკინეზიური და ატონურის დროს.
მეორე ჩვენებაა ბიპოლარული აფექტური აშლილობის მანიაკალური ფაზა, ოღონდ დათქმით: მანიაკალური ეპიზოდების ვალპროატით მკურნალობას განიხილავენ მაშინ, როცა ლითიუმი უკუნაჩვენებია ან ცუდად გადაიტანება. თერაპიის გაგრძელება შესაძლებელია იმ პაციენტებში, რომლებმაც კლინიკური პასუხი მიიღეს მანიის მწვავე ფაზაში.
მიღების წესი და დოზირება
ეპილეფსიისას დოზას ადგენს და გადახედავს ექიმი-სპეციალისტი, ხოლო მიზანი ფორმულირდება როგორც გულყრების არარსებობა მინიმალურ დოზაზე. მონოთერაპიას იწყებენ ჩვეულებრივ სხეულის მასის კილოგრამზე 5-10 მგ ნატრიუმის ვალპროატით და დღიურ დოზას თანდათან ზრდიან, ყოველ 4-7 დღეში დაახლოებით 5 მგ/კგ-ით, სანამ გულყრები კონტროლს არ დაექვემდებარება. საშუალო შემანარჩუნებელი დღიური დოზა მოზრდილებსა და ხანდაზმულებში დაახლოებით 20 მგ/კგ-ია.
მანიაკალური ეპიზოდებისას სქემა სხვაა და უფრო სწრაფი. რეკომენდებული საწყისი დღიური დოზაა 750 მგ. გახანგრძლივებული ფორმის მიცემა შეიძლება დღეში ერთხელ ან ორჯერ, ხოლო დოზას ზრდიან რაც შეიძლება სწრაფად, სასურველი კლინიკური ეფექტის მომცემ უმცირეს კონცენტრაციამდე; საშუალო დღიური დოზა ჩვეულებრივ 1000-2000 მგ-ს შეადგენს. პაციენტები, რომლებიც დღეში 45 მგ/კგ-ზე მეტს იღებენ, უნდა იმყოფებოდნენ ზედმიწევნითი მეთვალყურეობის ქვეშ. 18 წლამდე ბავშვებსა და მოზარდებს მანიის დროს წამალს არ ნიშნავენ: უსაფრთხოება და ეფექტურობა ამ ჯგუფში დადგენილი არ არის.
უკუჩვენებები
ჩამონათვალი მოკლეა, მაგრამ მკვრივი: მომატებული მგრძნობელობა მოქმედი ან რომელიმე დამხმარე ნივთიერების მიმართ; მწვავე და ქრონიკული ჰეპატიტი; ღვიძლის მძიმე უკმარისობა, განსაკუთრებით წამლისმიერი პირად ან ოჯახურ ანამნეზში; პანკრეასის მძიმე უკმარისობა; პორფირია; სისხლდენისკენ მიდრეკილება; შარდოვანას ციკლის დარღვევები.
ცალკე სტრიქონად დგას მიტოქონდრიული დარღვევები, გამოწვეული ბირთვული გენის POLG მუტაციებით, რომელიც მიტოქონდრიულ პოლიმერაზა გამას კოდირებს — მაგალითად, ალპერს-ჰუტენლოხერის სინდრომი — აგრეთვე ორ წლამდე ბავშვები ასეთი დარღვევების ეჭვით. მიზეზი ისაა, რომ სწორედ ამ პაციენტებში აღწერილია უფრო ხშირად ვალპროატით გამოწვეული ღვიძლის მწვავე უკმარისობა და ღვიძლის დაზიანებით გამოწვეული სიკვდილი.
განსაკუთრებული გაფრთხილებები და სიფრთხილის ზომები
პირველი შეზღუდვა განყოფილების თავშივეა გატანილი და კატეგორიულად ჟღერს: წამალი არ უნდა გამოიყენონ გოგონებში, რეპროდუქციული ასაკის ქალებსა და ორსულებში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მკურნალობის სხვა მეთოდები არაეფექტურია ან არ გადაიტანება. რეპროდუქციული ასაკის ქალები ვალდებულნი არიან მკურნალობის მთელი პერიოდის განმავლობაში სანდო კონტრაცეფცია გამოიყენონ.
| როდის | რას უყურებენ | რას ნიშნავს გადახრა |
| მკურნალობის დაწყებამდე | დაწვრილებითი პირადი და ოჯახური ანამნეზი, ღვიძლისა და პანკრეასის მუშაობის მაჩვენებლები, გამოკვლევა ცვლის დარღვევებსა და კოაგულოპათიებზე | აღმოჩენილი ღვიძლის, პანკრეასის დაავადება ან შედედების დარღვევა უმეტესად იმას ნიშნავს, რომ წამალს საერთოდ არ ნიშნავენ |
| 4 კვირის შემდეგ | სისხლის ანალიზი ფორმულითა და თრომბოციტების რიცხვით, შედედების მაჩვენებლები, ამინოტრანსფერაზები, ტუტე ფოსფატაზა, ბილირუბინი, ამილაზა | ღვიძლის სინჯებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ის, რაც ცილის სინთეზს ასახავს, უპირველესად პროთრომბინი; ფერმენტების იზოლირებული მატება კლინიკის გარეშე ჯერ განაჩენი არ არის |
| ყოველთვიურად პირველი 6 თვე | კლინიკური მდგომარეობა და იგივე ლაბორატორიული მაჩვენებლები | სწორედ ამ ვადაზე, უფრო ხშირად მე-2-სა და მე-12 კვირას შორის, მოდის ღვიძლის დაზიანების შემთხვევათა უმეტესობა |
თუმცა, არცერთი ანალიზი არ ცვლის თვითშეგრძნებაზე დაკვირვებას, რადგან სისხლში გადახრები ყველა შემთხვევაში არ არის. მოულოდნელად გაჩენილი სისუსტე, ძილიანობა, ცნობიერების აღრევა, მადის უქონლობა, მუცლის ტკივილი, ღებინება, ჩვეული საკვების ან თავად წამლის მიმართ ზიზღი, სისხლდენისკენ მიდრეკილება, შეშუპებები და გულყრების განახლება სწორად შერჩეულ მკურნალობაზე — ეს ყველაფერი შეიძლება სიყვითლეს უსწრებდეს და მოითხოვს ექიმთან დაუყოვნებლივ მისვლას. ცალკე ინსტრუქცია აფრთხილებს სუიციდურ ფიქრებსა და ქცევაზე ანტიეპილეფსიური პრეპარატების მიმღებ პაციენტებში და სხეულის მასის მნიშვნელოვან მატებაზე, რომელიც თავად ხდება პოლიკისტოზური საკვერცხეების რისკფაქტორი.
ურთიერთქმედება სხვა წამლებთან
ურთიერთქმედებები აქ ორმხრივია, და უფრო მოსახერხებელია მათი მიმართულების მიხედვით განხილვა. თავად ვალპროატის კონცენტრაციას ამცირებს კარბამაზეპინი, ფენიტოინი, ფენობარბიტალი და პრიმიდონი, აგრეთვე რიფამპიცინი, რომელიც მის კლირენსს ზრდის, და მეფლოქინი, რომელთანაც შეხამება რეკომენდებული არ არის. ცალკე დგანან კარბაპენემები: ისინი ვალპროის მჟავას კონცენტრაციას 60-100%-ით ამცირებენ დაახლოებით ორ დღეში, და ასეთი სწრაფი ვარდნა დოზის შერჩევას უბრალოდ შეუძლებელს ხდის, ამიტომ ასეთ შეხამებას თავს არიდებენ.
თავად ვალპროატი აფერხებს მთელი რიგი პრეპარატების ცვლას. ყველაზე მნიშვნელოვანი შეხამებაა ლამოტრიგინთან: ვალპროატი ახანგრძლივებს მის ნახევრადგამოყოფის პერიოდს და აძლიერებს ტოქსიკურობას, ამიტომ ერთობლივი გამოყენება რეკომენდებული არ არის, ხოლო საჭიროებისას ლამოტრიგინის დოზას ამცირებენ; გარდა ამისა, იზრდება მძიმე კანის რეაქციების რისკი, განსაკუთრებით ბავშვებში და განსაკუთრებით ერთობლივი მიღების პირველ ნახევარ წელიწადში. ფენიტოინს ვალპროატი ცილებთან კავშირიდან ანაცვლებს, რის გამოც გასაზომია თავისუფალი ფრაქცია. ფენობარბიტალისა და პრიმიდონის მეტაბოლიზმს ის აფერხებს, და სედაციის ან ბარბიტურატებით მოწამვლის სხვა ნიშნების გაჩენისას მათ დოზას დაუყოვნებლივ ამცირებენ — კომბინაციის პირველი 15 დღე განსაკუთრებით ყურადღებიან დაკვირვებას მოითხოვს.
ორსულობა და ძუძუთი კვება
ეს არის ვალპროატის ინსტრუქციის ყველაზე მნიშვნელოვანი განყოფილება, და მრავალი წამლისგან განსხვავებით ის ფრთხილ ფორმულირებებს კი არ ეყრდნობა, არამედ ციფრებს. ორსულობის დამგეგმავ ქალებში მკურნალობას შეძლებისდაგვარად ცვლიან ალტერნატიულით ჩასახვამდე. დამოუკიდებლად მიღების შეწყვეტა ამასთან არ შეიძლება: გადაწყვეტილებას იღებს ექიმი, რომელიც ეპილეფსიაზე ან ბიპოლარულ აშლილობაზე სპეციალიზდება, რადგან ტონურ-კლონური გულყრები და ეპილეფსიური სტატუსი ჰიპოქსიით დედაში თავისთავად სასიკვდილოდ საშიშია როგორც მისთვის, ისე ბავშვისთვის.
- თანდაყოლილი განვითარების მანკები აღწერილია ეპილეფსიის მქონე იმ ქალების ბავშვების 10,73%-ში, რომლებიც ორსულობისას ვალპროატის მონოთერაპიას იღებდნენ (სარწმუნო ინტერვალი 8,16-13,29) — საერთო პოპულაციაში დაახლოებით 2-3%-ის საპირისპიროდ;
- რისკი დოზაზეა დამოკიდებული, მაგრამ ზღვრული დოზა, რომლის ქვემოთაც ის ქრება, ვერ დადგინდა; ვალპროატიანი პოლითერაპია მონოთერაპიაზე უფრო საშიშია;
- ყველაზე ხშირად ეს არის ნერვული მილის დეფექტები, სახის დისმორფიზმი, ტუჩისა და სასის ნაპრალი, კრანიოსტენოზი, გულის, თირკმლებისა და შარდსასქესო სისტემის მანკები, კიდურების მანკები;
- საშვილოსნოში ვალპროატის ზემოქმედების ქვეშ მყოფი სკოლამდელი ასაკის ბავშვების 30-40%-ში აღმოაჩინეს ადრეული განვითარების შეფერხება: მეტყველებისა და სიარულის გვიან დაწყება, უფრო სუსტი ენობრივი უნარები და მეხსიერების პრობლემები;
- ექვს წელზე გაზომილი ინტელექტის კოეფიციენტი საშუალოდ 7-10 პუნქტით დაბალი იყო, ვიდრე სხვა ანტიეპილეფსიური პრეპარატების ზემოქმედების ქვეშ მყოფ ბავშვებში;
- აუტისტური სპექტრის აშლილობების რისკი დაახლოებით სამჯერ მაღალია, ბავშვთა აუტიზმისა — დაახლოებით ხუთჯერ, არსებობს მონაცემები ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის სინდრომის უფრო ხშირი შემთხვევების შესახებაც;
- ახალშობილებში აღწერილია ჰემორაგიული სინდრომი თრომბოციტოპენიითა და ფიბრინოგენის დაქვეითებით, ჰიპოგლიკემია მესამე ტრიმესტრში მიღებისას, ჰიპოთირეოზი და მოხსნის სიმპტომები — აღგზნებადობა, კანკალი, კუნთოვანი ტონუსის დარღვევები, კრუნჩხვები, კვების აშლილობები.
თუ სარგებლისა და რისკის აწონვის შემდეგ მკურნალობა მაინც გრძელდება, იყენებენ უმცირეს ეფექტურ დოზას, დღის განმავლობაში რამდენიმე მცირე მიღებად გაყოფილს, და უპირატესობას ანიჭებენ გახანგრძლივებული გამოთავისუფლების ფორმას, რომ თავიდან აიცილონ პლაზმაში მაღალი კონცენტრაციები. ფოლატების მიღება ორსულობამდე ამცირებს ყველა ორსულობისთვის საერთო ნერვული მილის დეფექტების რისკს, მაგრამ მტკიცებულება იმისა, რომ ის სწორედ ვალპროატულ მანკებს აცილებს, არ არსებობს. დედის რძეში ვალპროატი გადადის დედის შრატში კონცენტრაციის 1-დან 10%-მდე რაოდენობით, და ძუძუთი ნაკვებ ბავშვებში აღწერილია სისხლის მხრივ დარღვევები, ამიტომ კვების ან მკურნალობის შეწყვეტის საკითხს წყვეტენ ერთისა და მეორის სარგებლის აწონვით.
გვერდითი მოვლენები
ძალიან ხშირად გვხვდება სისხლში ამიაკის მომატება, გულისრევა და კანკალი. ხშირ რეაქციებს მიეკუთვნება ანემია, თრომბოციტოპენია ან ლეიკოპენია — ისინი ხშირად მკურნალობის მსვლელობაში გაივლის და ყოველთვის სრულად ქრება მოხსნის შემდეგ — სხეულის მასის მატება, ცნობიერების აღრევა, ჰალუცინაციები, აგრესია, აღგზნება და კონცენტრაციის დარღვევები, დაფიქსირებული ძირითადად ბავშვებში, ექსტრაპირამიდული დარღვევები, ძილიანობა, პარესთეზიები, კრუნჩხვები, მეხსიერების დარღვევები, თავის ტკივილი, აგრეთვე დოზადამოკიდებული ღვიძლის მძიმე დაზიანება, ჰიპერმგრძნობელობა, გარდამავალი თმის ცვენა და მტკივნეული მენსტრუაცია.
უფრო იშვიათი, მაგრამ უფრო სერიოზულია ჩამონათვალის მეორე ნახევარი. პანკრეასის დაზიანება ზოგჯერ სიკვდილით მთავრდება. სტუპორი და ლეთარგია შეიძლება პროგრესირდეს გარდამავალ კომამდე და ენცეფალოპათიამდე — უფრო ხშირად კომბინირებული მკურნალობისას, განსაკუთრებით ფენობარბიტალთან და ტოპირამატთან, ან დოზის სწრაფი გაზრდის შემდეგ — და გაივლის დოზის შემცირების ან მოხსნის შემდეგ. აღწერილია აგრეთვე მძიმე კანის რეაქციები: სტივენს-ჯონსონის სინდრომი, ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზი და წამლისმიერი გამონაყარი ეოზინოფილიით, ხოლო ხანგრძლივი მიღებისას ძვლის მინერალური სიმკვრივის დაქვეითება პათოლოგიურ მოტეხილობებამდე.
ჭარბი დოზა
ზომიერი ჭარბი დოზა ვლინდება ძილიანობით, დუნეობით, გულისრევით, ღებინებით, თავბრუსხვევითა და აჩქარებული გულისცემით. მნიშვნელოვანი სხვაგვარად გამოიყურება: კომა, სუნთქვის დათრგუნვა, მეტაბოლური აციდოზი, თრომბოციტებისა და ლეიკოციტების რიცხვის დაქვეითება, არტერიული წნევის დაცემა, კრუნჩხვები, ჰიპოგლიკემია. სასიკვდილო შედეგები აღწერილია.
სპეციფიკური შხამსაწინააღმდეგო არ არსებობს, ამიტომ მკურნალობას სიმპტომებით ატარებენ: მრავალჯერ აძლევენ გააქტიურებულ ნახშირს, აკონტროლებენ სასიცოცხლო ფუნქციებს, ხოლო მნიშვნელოვანი ჭარბი დოზისას იყენებდნენ ჰემოდიალიზსა და ფორსირებულ დიურეზს. მნიშვნელოვანი პრაქტიკული დეტალი: ჭარბი დოზის შემდეგ შეწოვა ჩვეულებრივ ნელდება, ამიტომ ნახშირი ან კუჭის ამორეცხვა სარგებელს მოაქვს მიღებიდან 6-12 საათის შემდეგაც კი.
როგორ მივიღოთ რეცეპტი Absenor®-ზე ონლაინ
ვალპროატი ყველა ანტიეპილეფსიურ პრეპარატს შორის ყველაზე მკაცრი შეზღუდვით გამოირჩევა სქესისა და ასაკის მიხედვით: გოგონებს, ქალიშვილებსა და რეპროდუქციული ასაკის ქალებს მას არ ნიშნავენ, სანამ სხვა ვარიანტები არ ამოიწურება, ხოლო დანიშვნისას საჭიროა სანდო კონტრაცეფცია და რისკის ციფრების გაგება. მეორე, რაც ექიმის გადაწყვეტილებას განსაზღვრავს, არის ღვიძლისა და პანკრეასის მდგომარეობა, რადგან მკურნალობის პირველი ნახევარი წელი ანალიზების განრიგით მიდის. საიტზე e-zdrowie.com თქვენ ავსებთ სამედიცინო კითხვარს, ექიმი არჩევს პასუხებს და, თუ წამალი შესაფერისია, გამოწერს ელექტრონულ რეცეპტს: კოდი შეტყობინებით მოვა, და ტაბლეტებს პოლონეთის ნებისმიერი აფთიაქი გამოგატანთ.
კითხვარი დაიწყეთ დიაგნოზითა და მიმდინარე სქემით: ეპილეფსიის რომელი ფორმა ან ბიპოლარული აშლილობის რომელი ეპიზოდი, რომელ პრეპარატებს იღებთ ახლა და რა დოზით, იყო თუ არა უკვე ვალპროატი და რომელი ფორმით. ქალებმა აუცილებლად უნდა მიუთითონ ასაკი, კონტრაცეფციის მეთოდი, ორსულობის გეგმები და ის, განიხილებოდა თუ არა სხვა მკურნალობაზე გადასვლა. მოიყვანეთ ბოლო ანალიზები თარიღებით: ღვიძლის სინჯები, ამილაზა და სისხლის ფორმულა თრომბოციტებით. მოახსენეთ ღვიძლისა და პანკრეასის დაავადებები — მათ შორის ნათესავებში — და სისხლდენისკენ მიდრეკილება. ჩამოთვალეთ წამლები: ლამოტრიგინი, ფენიტოინი, ფენობარბიტალი, კარბამაზეპინი, კარბაპენემების ჯგუფის ანტიბიოტიკები, რიფამპიცინი — თითოეული მათგანი ცვლის ან დოზას, ან თავად მკურნალობის შესაძლებლობას.
