Sorbifer Durules: skład i postać
Jedna tabletka zawiera 100 mg żelaza (II) w postaci siarczanu żelaza (II) oraz 60 mg kwasu askorbowego. Kwas askorbowy nie jest tu dodatkiem witaminowym, lecz składnikiem funkcjonalnym: utrzymuje żelazo w postaci dwuwartościowej, w której wchłania się ono lepiej.
Zasady przyjmowania wynikają z postaci leku. Tabletki nie wolno dzielić ani rozgryzać — połyka się ją w całości, popijając co najmniej szklanką wody, i nie przyjmuje w pozycji leżącej. Powód jest taki, że tabletka żelaza zatrzymana w przełyku może uszkodzić jego błonę śluzową.
Jak działa Sorbifer Durules
Preparat uzupełnia niedobory żelaza i leczy niedokrwistość z jego niedoboru. Żelazo (II) wchodzi w skład protoporfirynowej grupy prostetycznej hemoglobiny i dlatego odgrywa kluczową rolę w transporcie tlenu i dwutlenku węgla. W enzymach cytochromowych zapewnia przenoszenie elektronów: proces ten jest możliwy dzięki odwracalnemu przekształcaniu Fe(II) w Fe(III) i z powrotem.
W organizmie żelazo występuje w dwóch pulach. Żelazo funkcyjne to hemoglobina, mioglobina oraz liczne enzymy hemowe i niehemowe. Żelazo zmagazynowane przechowywane jest głównie w postaci ferrytyny i hemosyderyny: w hepatocytach, w układzie siateczkowo-śródbłonkowym i w mięśniach. Podział na dwie pule tłumaczy, dlaczego leczenie nie kończy się na normalizacji hemoglobiny: żelazo funkcyjne odbudowuje się pierwsze, a na uzupełnienie rezerw potrzeba dodatkowych miesięcy.
Wskazania do stosowania
Wskazania są trzy i tworzą naturalną kolejność według głębokości niedoboru: leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza, leczenie utajonego niedoboru żelaza oraz profilaktyka w okresie ciąży.
Utajony niedobór nie znalazł się na tej liście przypadkiem. Rezerwy żelaza wyczerpują się na długo przed spadkiem hemoglobiny i na tym etapie człowiek może odczuwać zmęczenie oraz wypadanie włosów przy prawidłowej morfologii. Właśnie dlatego rozpoznanie stawia się nie na podstawie hemoglobiny, lecz ferrytyny i innych wskaźników gospodarki żelazem.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dorosłym i młodzieży powyżej 12 lat podaje się 2 tabletki na dobę w dawkach podzielonych — rano i wieczorem. W niedokrwistości z niedoboru żelaza dawkę można zwiększyć do 3–4 tabletek na dobę, również w dawkach podzielonych. W ciąży i w okresie karmienia piersią dawka profilaktyczna wynosi 1 tabletkę na dobę, a lecznicza 2 tabletki, po jednej rano i wieczorem. Niemowlętom i dzieciom poniżej 12 lat leku podawać nie wolno.
Czas trwania kuracji to osobny temat, często rozumiany opacznie. Leczenie prowadzi się do normalizacji stężenia hemoglobiny, a potem jeszcze przez kilka miesięcy, aby uzupełnić rezerwy żelaza w organizmie. Jeśli utrata żelaza jest przewlekła — na przykład przy obfitych krwawieniach menstruacyjnych — często stosuje się indywidualny schemat leczenia długookresowego: ciągłego albo z przerwami. Wchłanianie pogarsza się, gdy lek przyjmuje się w trakcie posiłków: kawa, herbata, jaja, nabiał, pełnoziarniste pieczywo, płatki zbożowe i inne potrawy bogate w naturalny błonnik roślinny zmniejszają przyswajanie żelaza.
Przeciwwskazania
Lista jest zwięzła, a każdy jej punkt łatwo wytłumaczyć.
- Zwężenie przełyku lub inne zmiany utrudniające pasaż w przewodzie pokarmowym.
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
- Nadmierne zasoby żelaza w organizmie — hemochromatoza, hemosyderoza.
- Niedokrwistość niespowodowana niedoborem żelaza.
- Wielokrotne transfuzje krwi.
Trzy ostatnie punkty mówią o tym samym: jeśli niedokrwistość nie wynika z braku żelaza, dodawanie żelaza nie pomoże, a jego gromadzenie się w tkankach samo w sobie jest toksyczne. Stąd zasada: lek przepisuje się po potwierdzeniu niedoboru badaniami, a nie na podstawie samej niskiej hemoglobiny.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ostrzeżeń jest niewiele, ale jedno z nich jest kluczowe: preparaty zawierające żelazo mogą powodować zatrucia u dzieci. Charakterystyka prosi, by uprzedzać o tym pacjentów wprost, a dla rodziny z małymi dziećmi oznacza to przechowywanie opakowania poza ich zasięgiem — pod względem zagrożenia jest ono porównywalne z lekami na receptę, o których zwykle pamięta się lepiej.
- Utrudnione połykanie. Pacjenci z takim problemem przyjmują lek ostrożnie: jeśli tabletka zatrzyma się w ustach i nie zostanie od razu połknięta, możliwe są zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i owrzodzenia.
- Ciemny stolec. Preparaty żelaza zabarwiają stolec na ciemno. To spodziewany efekt, a nie objaw krwawienia, ale warto wiedzieć o nim zawczasu, by się nie przestraszyć.
- Prowadzenie pojazdów. Na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lek nie wpływa.
Przypomnijmy osobno praktyczne zasady przyjmowania, opisane w części o stosowaniu: tabletkę połyka się w całości, bez łamania i rozgryzania, popija co najmniej szklanką wody i nie przyjmuje na leżąco. Te trzy warunki wiążą się wprost z ryzykiem uszkodzenia przełyku — rzadkim, ale opisanym powikłaniem.
Interakcje z innymi lekami
Interakcji soli żelaza jest wiele i niemal wszystkie tłumaczy jeden mechanizm: żelazo tworzy w jelicie połączenia chelatowe i kompleksowe z innymi substancjami, przez co cierpi wchłanianie jednego lub obu leków. Całkowicie unikać należy jednoczesnego stosowania z cyprofloksacyną, lewofloksacyną, moksyfloksacyną, norfloksacyną, ofloksacyną i mykofenolanem mofetylu.
| Lek | Co się dzieje i co robić |
|---|---|
| Fluorochinolony | Żelazo zmniejsza wchłanianie cyprofloksacyny o około 50%, norfloksacyny o 75%, ofloksacyny o 30%; lewofloksacyna traci przy odstępie krótszym niż 2 godziny. Przy moksyfloksacynie biodostępność spada o około 40% i potrzebny jest odstęp około 6 godzin |
| Mykofenolan mofetylu | Wchłanianie zmniejsza się bardzo znacznie — aż o 90%. Jednoczesnego stosowania się unika |
| Bisfosfoniany: alendronian, klodronian, ryzedronian | In vitro żelazo tworzy z nimi kompleksy; przyjmuje się, że jednoczesne stosowanie zmniejsza ich wchłanianie, dlatego leków się nie łączy |
| Kaptopryl i metylodopa | Biodostępność kaptoprylu spada o około 37% wskutek reakcji chemicznej w przewodzie pokarmowym — jednoczesnego stosowania się nie dopuszcza. Metylodopa tworzy chelat i słabnie jej działanie hipotensyjne; potrzebny jest możliwie najdłuższy odstęp |
| Lewodopa z karbidopą | Biodostępność lewodopy zmniejsza się o 50%, karbidopy o 75%. Konieczny jest możliwie najdłuższy odstęp czasowy |
| Tetracykliny, hormony tarczycy, leki zobojętniające, penicylamina | Przy tetracyklinach potrzebny jest odstęp co najmniej 3 godzin, a doksycykliny nie łączy się wcale: żelazo hamuje jej krążenie wątrobowo-jelitowe nawet przy podaniu dożylnym. Przy tyroksynie odstęp wynosi około 2 godzin — inaczej leczenie substytucyjne może okazać się nieskuteczne. Przy lekach zobojętniających z wodorotlenkiem glinu i węglanem magnezu odstęp to minimum 2 godziny. Penicylamina tworzy z żelazem chelaty i jej wchłanianie maleje |
Ciąża i karmienie piersią
Tu charakterystyka jest wyjątkowo lakoniczna: produkt leczniczy można stosować w czasie ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Co więcej, profilaktyka niedoboru żelaza w ciąży należy do oficjalnych wskazań.
Dawki różnią się jednak zależnie od celu. Profilaktycznie przyjmuje się jedną tabletkę na dobę, leczniczo dwie, po jednej rano i wieczorem. Ten podział jest ważny: ciąża zwiększa zapotrzebowanie na żelazo, ale to nie powód, by podwajać dawkę bez potwierdzonego niedoboru, ponieważ nadmiar żelaza w organizmie ma własne ryzyko.
Działania niepożądane
Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego stają się częstsze wraz ze wzrostem dawki. Przy dawkach w zakresie 100–400 mg na dobę występują u 7–20% pacjentów — czyli mniej więcej u co siódmego, i warto to uwzględnić, planując długą kurację.
- Często: nudności, bóle brzucha, biegunka, zaparcia.
- Rzadko: owrzodzenia przełyku, zwężenie przełyku.
- Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości — wysypka, reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy.
Praktyczny wniosek z tych liczb: jeśli dolegliwości żołądkowo-jelitowe utrudniają kontynuowanie leczenia, lekarz zwykle ma wyjście — zmniejszyć dawkę i wydłużyć kurację. Owrzodzenie i zwężenie przełyku zdarzają się rzadko, a głównym sposobem ich uniknięcia jest przestrzeganie zasad przyjmowania: cała tabletka, szklanka wody, pozycja pionowa.
Przedawkowanie
Zatrucie żelazem zaczyna się od stosunkowo niewielkich ilości. Dawka powyżej równowartości 20 mg żelaza na kilogram masy ciała może wywołać objawy toksyczne, przy dawkach powyżej 60 mg/kg są one prawdopodobne, a 200–250 mg/kg uznaje się za potencjalnie śmiertelne. Ciężkość zatrucia pomaga ocenić stężenie żelaza w osoczu po około 4 godzinach od zażycia: poniżej 3 µg/ml to zatrucie łagodne, 3–5 µg/ml średnio ciężkie, powyżej 5 µg/ml ciężkie. Szczyt stężenia przypada na 4–6 godzin. Przy zatruciach łagodnych i średnio ciężkich w ciągu pierwszych 6 godzin pojawiają się wymioty i biegunka; przy ciężkich — nasilone wymioty i biegunka, senność, kwasica metaboliczna, wstrząs, krwawienie z przewodu pokarmowego, śpiączka, drgawki, toksyczność dla wątroby i późne zwężenia przewodu pokarmowego, a także martwica wątroby z żółtaczką, hipoglikemia, zaburzenia krzepnięcia, skąpomocz lub niewydolność nerek oraz obrzęk płuc. Przedawkowanie kwasu askorbowego może wywołać nasiloną kwasicę i niedokrwistość hemolityczną u osób predysponowanych, z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej.
Leczenie zaczyna się od płukania żołądka 5% roztworem wodorowęglanu sodu i solnych środków przeczyszczających, środków osłonowych oraz wprowadzenia deferoksaminy do żołądka po płukaniu. Swoistym związkiem chelatującym żelazo jest właśnie deferoksamina: przy ciężkich ostrych zatruciach podaje się ją domięśniowo w dawce 90 mg/kg, a następnie we wlewie dożylnym 15 mg/kg na godzinę, przy lżejszych domięśniowo 50 mg/kg, nie przekraczając łącznie 4 g. Zbyt szybki wlew może prowadzić do spadku ciśnienia. Dimerkaprolu się nie stosuje: tworzy on z żelazem toksyczne kompleksy. Ponieważ tabletki pochłaniają promieniowanie X, zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej pokazuje, ile ich pozostało w przewodzie pokarmowym. Przy wstrząsie, śpiączce i bardzo wysokich stężeniach żelaza natychmiast wdraża się intensywne leczenie podtrzymujące, w tym przetaczanie krwi lub osocza i tlenoterapię, a stężenie żelaza monitoruje przez cały okres leczenia. Wywoływanie wymiotów u małych dzieci jest niebezpieczne i się go unika.
Jak uzyskać receptę na Sorbifer Durules online
Najważniejsze do zrozumienia: leczenie żelazem zaczyna się nie od leku, lecz od badania. Niska hemoglobina sama w sobie nie oznacza niedoboru żelaza, a przy niedokrwistości innego pochodzenia lub przy przeładowaniu żelazem preparat jest przeciwwskazany. Dlatego przed przepisaniem potrzebne są morfologia i wskaźniki gospodarki żelazem, przede wszystkim ferrytyna.
Drugie pytanie, które lekarz zadaje przy niedoborze żelaza, brzmi: skąd strata. U kobiet to najczęściej obfite miesiączki, ale utajona utrata krwi z przewodu pokarmowego wymaga osobnej diagnostyki, a przepisanie żelaza bez ustalenia przyczyny może zamaskować problem. Konsultacja online ma sens, gdy rozpoznanie potwierdzono badaniami i potrzebna jest recepta na kontynuację lub powtórzenie kuracji. W ankiecie podaje się wyniki morfologii i ferrytyny wraz z datami, przypuszczalną przyczynę niedoboru, czas dotychczasowego leczenia i jego tolerancję, ciążę lub karmienie piersią, a także leki towarzyszące — zwłaszcza antybiotyki fluorochinolonowe, tyroksynę, lewodopę, bisfosfoniany i leki zobojętniające. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
