Rigevidon® - (IR): skład i postać leku
Jedna tabletka zawiera 30 µg etynyloestradiolu i 150 µg lewonorgestrelu, czyli estrogen i gestagen w stałym połączeniu, jednakowym we wszystkich tabletkach opakowania. Blister wystarcza na 21 dni przyjmowania, po których następuje siedmiodniowa przerwa. Oznaczenie (IR) w nazwie oznacza import równoległy: lek sprowadzono do Polski z innego kraju Unii Europejskiej, a skład i schemat przyjmowania pozostają te same.
W składzie tabletek jest laktoza jednowodna, dlatego kobietom z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, nietolerancją laktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy preparat nie odpowiada. Wszystkie pozostałe ograniczenia wiążą się nie ze składem, lecz z indywidualnymi czynnikami ryzyka, i to wokół nich buduje się całe zalecenie.
Jak działa Rigevidon® - (IR)
Złożone doustne środki antykoncepcyjne hamują owulację poprzez wpływ na wydzielanie gonadotropin, jednocześnie zagęszczają śluz szyjkowy i zmieniają błonę śluzową macicy. Te trzy efekty wystarczają do skutecznej antykoncepcji, ale działają ogólnoustrojowo — hormony trafiają do krwi i wpływają na krzepnięcie, gospodarkę lipidową i węglowodanową oraz na pracę wątroby.
Z ogólnoustrojowego charakteru działania wynika główna zasada zalecania: lek ocenia się nie sam w sobie, lecz razem z okolicznościami konkretnej kobiety. Jeśli występuje u niej choćby jeden z wymienionych niżej czynników ryzyka, stosunek korzyści do ryzyka omawia się indywidualnie przed rozpoczęciem stosowania; jeśli czynnik pojawił się lub nasilił już w trakcie leczenia, kobieta powinna zgłosić się do lekarza, a ten zdecyduje, czy kontynuować antykoncepcję.
Wskazania do stosowania
Wskazanie jest jedno — antykoncepcja doustna. Wskazań leczniczych preparat nie ma i nie warto liczyć na uboczną korzyść przy trądziku czy bolesnych miesiączkach jak na deklarowany efekt.
Ważne jest i to, czego lek nie robi: hormonalne środki antykoncepcyjne nie chronią ani przed zakażeniem HIV, ani przed innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Jeśli taka ochrona jest potrzebna, zapewniają ją metody barierowe niezależnie od przyjmowania tabletek.
Sposób stosowania i dawkowanie
Przyjmuje się jedną tabletkę na dobę, o tej samej porze dnia, bez pomijania, przez 21 kolejnych dni. Między blistrami zachowuje się siedem dni przerwy. Krwawienie z odstawienia pojawia się zwykle 2-3 dni po ostatniej tabletce i może się nie zakończyć do rozpoczęcia następnego blistra — to spodziewane zachowanie cyklu, a nie usterka.
Niezawodność metody zależy nie tylko od regularności przyjmowania. Skuteczność spada przy wymiotach i zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, a także przy jednoczesnym stosowaniu niektórych leków. Osobnej uwagi wymagają krwawienia: nieregularne plamienia lub krwawienia śródcykliczne są możliwe, zwłaszcza w pierwszych miesiącach, ale jeśli utrzymują się dłużej niż około trzy cykle albo pojawiły się po okresie regularnych cykli, trzeba szukać przyczyn niehormonalnych.
| Sytuacja | Co oznacza |
|---|---|
| Wymioty i zaburzenia jelitowe | wchłanianie hormonów jest zaburzone, skuteczność antykoncepcji spada |
| Przyjmowanie innych leków | część preparatów przyspiesza wydalanie hormonów i osłabia ochronę |
| Plamienia w pierwszych miesiącach | zjawisko zwykłe, istotne staje się utrzymywanie dłużej niż trzy cykle |
| Nieregularne krwawienia po regularnych cyklach | powód do szukania przyczyny niehormonalnej |
| Brak jednego krwawienia z odstawienia przy prawidłowym przyjmowaniu | ciąża mało prawdopodobna |
| Brak dwóch krwawień z rzędu lub błędy w przyjmowaniu | przed kontynuacją trzeba wykluczyć ciążę |
Przeciwwskazania
Złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych nie stosuje się w całym szeregu stanów, a zasada działa w dwie strony: jeśli którykolwiek z nich wystąpił po raz pierwszy już w trakcie przyjmowania, lek odstawia się natychmiast. Chodzi przede wszystkim o zakrzepicę żylną i tętniczą oraz stany je poprzedzające, o ciężkie choroby wątroby i nowotwory zależne od hormonów płciowych, a także o ciążę i nadwrażliwość na składniki tabletek.
Jest też sytuacja wymagająca planowego przerwania: długotrwałe unieruchomienie, rozległa operacja, zabieg na kończynach dolnych i poważny uraz. Przed planowanym zabiegiem tabletki odstawia się co najmniej 4 tygodnie wcześniej, a wraca do nich nie wcześniej niż 2 tygodnie po odzyskaniu pełnej sprawności ruchowej. Jeśli nie udało się odstawić na czas, wdraża się leczenie przeciwzakrzepowe.
| Okoliczność | Co robi się z przyjmowaniem |
|---|---|
| Planowany zabieg | tabletki odstawia się co najmniej 4 tygodnie przed operacją |
| Operacja kończyn dolnych, poważny uraz | przyjmowanie przerywa się na czas unieruchomienia |
| Długotrwałe unieruchomienie z dowolnej przyczyny | przyjmowanie przerywa się, wraca 2 tygodnie po odzyskaniu pełnej sprawności |
| Nie udało się odstawić na czas | wdraża się leczenie przeciwzakrzepowe |
| Przeciwwskazanie pojawiło się w trakcie stosowania | lek odstawia się natychmiast |
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u stosujących złożone środki antykoncepcyjne rośnie wraz z wiekiem, przy dodatnim wywiadzie rodzinnym w kierunku zakrzepicy u brata, siostry lub rodzica w stosunkowo młodym wieku, przy długotrwałym unieruchomieniu i rozległych operacjach, a także przy otyłości z indeksem masy ciała powyżej 30. Przy podejrzeniu wrodzonej predyspozycji do zakrzepicy warto uzyskać opinię specjalisty jeszcze przed rozpoczęciem stosowania. Wpływu żylaków i zakrzepicy żył powierzchownych na ryzyko zakrzepicy żył głębokich jednoznacznie nie ustalono.
Dla zakrzepicy tętniczej i udaru zestaw czynników jest inny: wiek, palenie papierosów — kobietom powyżej 35 lat wybierającym antykoncepcję doustną stanowczo zaleca się rzucenie palenia — dyslipoproteinemia, nadciśnienie tętnicze, migrena, otyłość z indeksem masy ciała powyżej 30 i obciążony wywiad rodzinny. Zwiększenie częstości lub nasilenia migreny w trakcie stosowania może być zwiastunem udaru i uzasadnia natychmiastowe odstawienie leku.
- depresja, padaczka, choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego mogą w trakcie stosowania przebiegać ciężej;
- możliwa jest ostuda, zwłaszcza u kobiet z ostudą ciężarnych w wywiadzie: powinny unikać słońca i promieniowania ultrafioletowego;
- szczególnej uwagi wymagają pacjentki z hiperprolaktynemią;
- przy długotrwałym stosowaniu ponad pięć lat nieco rośnie względne ryzyko raka szyjki macicy, choć udziału innych czynników, w tym wirusa brodawczaka ludzkiego, nie wyjaśniono do końca;
- względne ryzyko raka piersi jest podwyższone nieznacznie i wynosi 1,24, zanikając stopniowo w ciągu 10 lat od zaprzestania stosowania;
- bardzo rzadko opisywano łagodne i złośliwe guzy wątroby;
- antykoncepcja hormonalna zmienia wyniki szeregu badań laboratoryjnych, w tym prób wątrobowych, tarczycy, nadnerczy i nerek, parametrów krzepnięcia oraz profilu lipidowego;
- zakrzepicę opisywano też w nietypowych miejscach — w naczyniach wątroby, krezki, nerek oraz w żyłach i tętnicach siatkówki.
Interakcje z innymi lekami
Główny problem to leki przyspieszające pracę mikrosomalnych enzymów wątrobowych. Zwiększają one klirens hormonów płciowych, przez co stężenie substancji czynnych spada, pojawiają się krwawienia śródcykliczne i słabnie ochrona antykoncepcyjna. Efekt nie rozwija się od razu i utrzymuje się jeszcze jakiś czas po odstawieniu takiego leku, dlatego kwestię dodatkowej antykoncepcji rozstrzyga się zawczasu, a nie po fakcie.
Stąd praktyczna zasada: o każdym nowym zaleceniu — przeciwdrgawkowym, przeciwgruźliczym, przeciwgrzybiczym, antybiotyku czy preparacie ziołowym — warto pytać właśnie w kontekście antykoncepcji. Lekarz podpowie, czy na ten czas potrzebna jest metoda barierowa i jak długo stosować ją po zakończeniu kuracji.
| Co się dzieje | Skutek dla antykoncepcji |
|---|---|
| Indukcja enzymów wątrobowych | klirens hormonów rośnie, stężenie we krwi spada |
| Spadek stężenia hormonów | krwawienia śródcykliczne i osłabienie ochrony |
| Działanie utrzymuje się po odstawieniu leku towarzyszącego | metoda barierowa potrzebna jeszcze jakiś czas po kuracji |
| Nowe zalecenie jakiegokolwiek leku | warto osobno omówić z lekarzem wpływ na antykoncepcję |
Ciąża i karmienie piersią
W ciąży lek jest przeciwwskazany. Jeśli ciąża wystąpiła w trakcie stosowania, tabletki odstawia się natychmiast. Termin i metodę powrotu do antykoncepcji po porodzie lub przerwaniu ciąży ustala lekarz.
Odrębna sytuacja to brak krwawienia z odstawienia. Jeśli tabletki przyjmowano zgodnie ze schematem, prawdopodobieństwo ciąży jest małe. Ale jeśli w poprzednim cyklu zdarzyły się błędy w przyjmowaniu albo z rzędu nie wystąpiły dwa krwawienia z odstawienia, przed kontynuacją antykoncepcji ciążę trzeba wykluczyć.
Działania niepożądane
Najpoważniejsze zdarzenia niepożądane przy złożonych środkach antykoncepcyjnych to żylne i tętnicze incydenty zakrzepowo-zatorowe, rak szyjki macicy i rak piersi oraz złośliwe guzy wątroby. Są rzadkie, ale to właśnie przez nie całe leczenie buduje się wokół oceny czynników ryzyka. Pozostałe reakcje zdarzają się częściej i zwykle nie zagrażają życiu.
| Częstość | Objawy |
|---|---|
| Bardzo często | zapalenie pochwy, w tym kandydoza, zmiany nastroju i depresja, zmiany libido, nerwowość, zawroty głowy |
| Niezbyt często | zmiany łaknienia w kierunku zwiększenia lub zmniejszenia |
| Rzadko | reakcje anafilaktyczne, nietolerancja glukozy, podrażnienie oczu |
| Bardzo rzadko | rak wątrobowokomórkowy, łagodne guzy wątroby, w tym ogniskowy rozrost guzkowy i gruczolak, zaostrzenie tocznia rumieniowatego układowego, zaostrzenie porfirii, zaostrzenie pląsawicy, pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy z zaburzeniami krążenia i oddychania |
Przedawkowanie
Objawy przedawkowania złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego opisano u dorosłych, u młodzieży i u dzieci w wieku 12 lat i młodszych. Należą do nich nudności i wymioty, bolesność piersi, zawroty głowy, ból brzucha, senność i zmęczenie, a u dziewczynek krwawienie z pochwy.
Antidotum nie ma, leczenie jest objawowe. Osobno warto pamiętać o ryzyku przypadkowego połknięcia tabletek przez dziecko: opakowanie wygląda niegroźnie, więc przechowywać je trzeba tam, gdzie dzieci go nie dosięgną.
Jak uzyskać receptę na Rigevidon® - (IR) online
Rigevidon® - (IR) wydawany jest na receptę, a e-receptę wystawia lekarz po ocenie stanu pacjentki. W serwisie e-zdrowie.com wypełnia się ankietę: dane pacjentki, wcześniej stosowaną metodę antykoncepcji, choroby współistniejące oraz wszystkie przyjmowane leki. To właśnie tu ważne jest wymienienie czynników ryzyka — wieku, palenia, podwyższonego ciśnienia, migreny, indeksu masy ciała, zakrzepicy u bliskich krewnych — bo decyzja o przepisaniu buduje się wokół nich.
Lekarz analizuje ankietę i podejmuje decyzję; przy braku danych zadaje pytania uzupełniające albo proponuje wizytę stacjonarną. Po wystawieniu czterocyfrowy kod przychodzi SMS-em i na e-mail, a z nim i numerem PESEL tabletki wyda każda polska apteka. O planowanych zabiegach i długim unieruchomieniu uprzedza się lekarza zawczasu: przyjmowanie przerywa się co najmniej 4 tygodnie przed operacją, a takie terminy lepiej ustalić, zanim data zostanie wyznaczona.
