Microgynon® 21: skład i postać
Jedna tabletka powlekana zawiera 0,03 mg etynyloestradiolu i 0,15 mg lewonorgestrelu. Liczba 21 w nazwie oznacza liczbę tabletek czynnych w opakowaniu: przyjmowanie trwa 21 kolejnych dni, po czym następuje siedmiodniowa przerwa.
Skład jest jednofazowy — wszystkie tabletki są takie same. Progestagenem jest tu lewonorgestrel, a to istotny szczegół: właśnie z preparatami zawierającymi lewonorgestrel zwykle porównuje się ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej innych leków tej klasy.
Jak działa Microgynon® 21
Efekt antykoncepcyjny złożonych doustnych preparatów wynika z kilku czynników, z których najważniejsze to hamowanie owulacji i zmiany śluzu szyjkowego. Przy prawidłowym przyjmowaniu współczynnik zawodności wynosi około 1% rocznie; przy pominięciu tabletek lub nieprawidłowym przyjmowaniu rośnie.
Poza zapobieganiem ciąży złożone środki antykoncepcyjne mają też korzystne właściwości, które bierze się pod uwagę przy wyborze metody. Cykl staje się bardziej regularny, krwawienia mniej obfite i mniej bolesne, co zmniejsza częstość niedoboru żelaza. Istnieją dowody zmniejszenia ryzyka raka endometrium i raka jajnika. Dla preparatów z większą dawką estrogenu — 0,05 mg etynyloestradiolu — wykazano także rzadsze występowanie torbieli jajników, chorób zapalnych miednicy, łagodnych zmian w piersiach i ciąży pozamacicznej; czy dotyczy to preparatów z mniejszymi dawkami estrogenów, nie zostało dotąd potwierdzone.
Wskazania do stosowania
Wskazanie jest jedno — antykoncepcja. Charakterystyka dodaje do niego jednak warunek, który warto przeczytać uważnie.
Decyzję o przepisaniu leku podejmuje się na podstawie indywidualnej oceny czynników ryzyka u danej kobiety, zwłaszcza ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej — i z uwzględnieniem tego, jak ryzyko związane z tym preparatem wypada wobec innych złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Wybór konkretnego środka w obrębie klasy nie jest więc obojętny i opiera się na ocenie ryzyka, a nie na wygodzie opakowania.
Sposób stosowania i dawkowanie
Tabletki przyjmuje się w kolejności wskazanej na opakowaniu, codziennie mniej więcej o tej samej porze, popijając w razie potrzeby niewielką ilością płynu. Po jednej tabletce na dobę przez 21 kolejnych dni, potem 7 dni przerwy bez tabletek, w czasie której zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia — zazwyczaj w 2.–3. dniu po ostatniej tabletce. Może ono trwać jeszcze po rozpoczęciu następnego opakowania i nie jest to powód, by przesuwać terminy: nowe opakowanie zaczyna się dokładnie po 7 dniach.
Jest sytuacja, w której siedmiodniową przerwę pomija się celowo. Jeśli kobieta przyjmuje leki wymagające dodatkowej antykoncepcji mechanicznej, a okres ten wykracza poza jedno opakowanie, następne zaczyna się natychmiast, bez przerwy. Osobno warto pamiętać o zabiegach planowych: przyjmowanie przerywa się co najmniej 4 tygodnie przed operacją i wznawia nie wcześniej niż 2 tygodnie po powrocie do sprawności ruchowej.
Przeciwwskazania
Lista jest długa i w większości poświęcona ryzyku naczyniowemu.
- Nadwrażliwość na substancje czynne lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
- Aktualne lub przebyte żylne bądź tętnicze zaburzenia zakrzepowe i zakrzepowo-zatorowe — zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu.
- Objawy zwiastunowe zakrzepicy obecnie lub w przeszłości: przemijający napad niedokrwienny mózgu, dławica piersiowa.
- Migrenowe bóle głowy z ogniskowymi objawami neurologicznymi w przeszłości.
- Cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi. Przeciwwskazaniem może być również obecność jednego poważnego lub wielu czynników ryzyka zakrzepicy żylnej bądź tętniczej.
- Zapalenie trzustki z poważną hipertriglicerydemią obecnie lub w przeszłości; ciężka choroba wątroby — do powrotu prób czynnościowych do wartości prawidłowych; łagodne lub złośliwe nowotwory wątroby obecnie bądź w wywiadzie.
- Nowotwory hormonozależne lub podejrzenie ich występowania, na przykład narządów płciowych czy piersi; krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii; ciąża lub jej podejrzenie.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tematem centralnym jest ryzyko zakrzepicy i tu przydają się liczby. Badania epidemiologiczne wskazują na związek między stosowaniem złożonych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem tętniczych i żylnych zdarzeń zakrzepowych: zawału serca, udaru mózgu, zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. Zdarzenia te występują jednak rzadko. Średnia częstość żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u kobiet przyjmujących preparaty z małą dawką estrogenu — poniżej 0,05 mg etynyloestradiolu — wynosi 4 przypadki na 10 000 kobiet rocznie wobec 0,5–3 na 10 000 u niestosujących. Dla porównania w ciąży wskaźnik ten wynosi 6 na 10 000 rocznie. Ryzyko jest największe w pierwszym roku stosowania.
- Co powinno zaniepokoić. Ból lub obrzęk kończyny dolnej; nagły silny ból w klatce piersiowej, promieniujący lub nie do lewego ramienia; nagła duszność albo kaszel; nietypowy, silny, przedłużający się ból głowy; nagła częściowa lub całkowita utrata wzroku, podwójne widzenie; niewyraźna mowa; zawroty głowy lub utrata przytomności, możliwie z napadami drgawek; nagłe osłabienie bądź zdrętwienie połowicze; zaburzenia motoryczne; „ostry” brzuch. Przy takich objawach potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
- Co zwiększa ryzyko. Wiek; palenie tytoniu, przy czym ryzyko rośnie wraz z liczbą papierosów i z wiekiem, zwłaszcza po 35. roku życia; dodatni wywiad rodzinny — zakrzepica u rodziców lub rodzeństwa w młodym wieku, a przy podejrzeniu predyspozycji genetycznej kobietę kieruje się do specjalisty przed rozpoczęciem stosowania; otyłość z BMI powyżej 30; dyslipoproteinemia; nadciśnienie tętnicze; migrena; wady zastawkowe serca; migotanie przedsionków.
- Unieruchomienie i operacje. Długotrwałe unieruchomienie, rozległy zabieg, jakakolwiek operacja w obrębie kończyn dolnych lub poważny uraz wymagają odstawienia preparatu co najmniej 4 tygodnie przed planowanym zabiegiem; wznawia się je nie wcześniej niż 2 tygodnie po powrocie sprawności ruchowej. Osobno uwzględnia się zwiększone ryzyko w okresie połogu.
- Choroby współistniejące. Ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych zwiększają cukrzyca, zespół policystycznych jajników, toczeń rumieniowaty układowy, zespół hemolityczno-mocznicowy, nieswoiste zapalenia jelit — choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego — oraz niedokrwistość sierpowatokrwinkowa. Częstsze lub silniejsze migrenowe bóle głowy w trakcie stosowania to powód do przeglądu terapii.
Każdy z wymienionych czynników ocenia się przed rozpoczęciem stosowania i omawia z kobietą bilans korzyści i ryzyka. Jeśli którykolwiek z tych stanów pojawi się po raz pierwszy, pogorszy się lub zaostrzy w trakcie przyjmowania, trzeba zgłosić się do lekarza — to on zdecyduje, czy należy przerwać stosowanie preparatu.
Interakcje z innymi lekami
Interakcje złożonych środków antykoncepcyjnych ujawniają się na dwa sposoby: krwawieniami śródcyklicznymi i spadkiem skuteczności antykoncepcji.
- Induktory enzymów mikrosomalnych. Przyspieszają klirens hormonów płciowych: fenytoina, barbiturany, prymidon, karbamazepina, ryfampicyna, a także prawdopodobnie okskarbazepina, topiramat, felbamat, rytonawir, gryzeofulwina i preparaty z dziurawcem zwyczajnym. Inhibitory proteazy HIV, na przykład rytonawir, oraz nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy, na przykład newirapina, również wpływają na metabolizm wątrobowy.
- Antybiotyki. Niektóre z nich — penicyliny, tetracykliny — mogą zaburzać krążenie jelitowo-wątrobowe estrogenów i zmniejszać stężenie etynyloestradiolu.
- Czas dodatkowego zabezpieczenia. Przy induktorach enzymów metodę mechaniczną stosuje się w trakcie leczenia i jeszcze 28 dni po nim. Przy antybiotykach, z wyjątkiem ryfampicyny i gryzeofulwiny — do 7 dni po zakończeniu kuracji. Jeśli okres ten wykracza poza bieżące opakowanie, następne zaczyna się od razu, bez siedmiodniowej przerwy.
- Wpływ na inne leki. Środki antykoncepcyjne mogą zmieniać metabolizm innych leków: stężenie cyklosporyny bywa większe, lamotryginy — mniejsze. Poza tym antykoncepcja steroidowa wpływa na wyniki niektórych badań laboratoryjnych — biochemicznych parametrów czynności wątroby, tarczycy, nadnerczy i nerek.
Ciąża i karmienie piersią
Lek jest przeciwwskazany w ciąży i w okresie karmienia piersią. Warto jednak znać drugą stronę zagadnienia: w szeroko zakrojonych badaniach epidemiologicznych nie wykazano ani zwiększenia ryzyka wad wrodzonych u dzieci matek stosujących złożone środki antykoncepcyjne przed ciążą, ani działania teratogennego przy ich nieumyślnym przyjmowaniu w ciąży.
Przy karmieniu piersią ograniczenie ma charakter praktyczny. Złożone środki antykoncepcyjne mogą wpływać na laktację, zmniejszając ilość pokarmu i zmieniając jego skład, dlatego nie zaleca się ich do czasu zakończenia karmienia. Niewielkie ilości steroidowych preparatów antykoncepcyjnych i ich metabolitów przenikają do mleka matki i mogą oddziaływać na zdrowie dziecka.
Działania niepożądane
Najpoważniejsze działania niepożądane pokrywają się z tematem ostrzeżeń: to żylne i tętnicze zakrzepice oraz zatorowości, w tym zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał serca i udar mózgu. Są rzadkie, ale to właśnie one wyznaczają zakres oceny przed przepisaniem leku. Bardzo rzadko opisywano zakrzepicę innych naczyń — wątrobowych, krezkowych, nerkowych, mózgowych i siatkówkowych — choć jednoznacznego związku ze stosowaniem antykoncepcji nie ustalono.
Częstsze i mniej groźne reakcje dotyczą kilku układów. Ze strony piersi możliwe są tkliwość, napięcie i powiększenie; ze strony sfery płciowej — krwawienia śródcykliczne, zwłaszcza w pierwszych cyklach stosowania, zmiany wydzieliny pochwowej, spadek libido. Możliwe są nudności i ból brzucha, ból głowy i migrena, zmiany nastroju aż po nastrój depresyjny, zatrzymanie płynów i zmiany masy ciała, reakcje skórne i ostuda, a także nietolerancja soczewek kontaktowych. Osobno odnotowano, że częstsze lub silniejsze migreny w trakcie stosowania wymagają uwagi lekarza: migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi należy do przeciwwskazań.
Przedawkowanie
Ciężkich działań niepożądanych wynikających z przedawkowania nie opisano. Wystąpić mogą nudności, wymioty, a u młodych dziewcząt niewielkie krwawienie z pochwy.
Antidotum nie istnieje, leczenie jest objawowe. Praktyczny wniosek dla rodziny jest taki sam jak przy innych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych: przypadkowo połknięte przez dziecko opakowanie to powód do kontaktu z lekarzem, ale nie sytuacja zagrażająca życiu. Opakowanie i tak warto trzymać poza zasięgiem dzieci.
Jak uzyskać receptę na Microgynon® 21 online
Sformułowanie wskazania w charakterystyce wyznacza również tryb przepisywania: decyzję podejmuje się na podstawie indywidualnej oceny czynników ryzyka, przede wszystkim żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Oznacza to rozmowę o paleniu, wadze, ciśnieniu, migrenie, rodzinnych zakrzepicach i planowanych zabiegach — a także pomiar ciśnienia i badanie ginekologiczne. Pierwszej w życiu recepty na podstawie ankiety uzyskać się nie da.
Konsultacja online jest wygodna przy kontynuacji stosowania leku już dobranego i dobrze tolerowanego. W ankiecie podaje się, od jak dawna przyjmuje się Microgynon, czy były przerwy i pominięcia, obecne ciśnienie, czy pacjentka pali i ile, wskaźnik masy ciała oraz datę ostatniego badania ginekologicznego. Koniecznie trzeba zgłosić zakrzepice, zawały i udary u siebie i bliskich krewnych, migrenę, a zwłaszcza migrenę z aurą, cukrzycę, nadciśnienie, choroby wątroby, a także nadchodzące operacje i długie unieruchomienie. Osobno warto wymienić leki: przeciwpadaczkowe, ryfampicynę, gryzeofulwinę, leki przeciw HIV, dziurawiec i antybiotyki — od nich zależy, czy potrzebne będzie dodatkowe zabezpieczenie. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
