Formetic: skład i postać farmaceutyczna
Formetic jest dostępny w postaci tabletek powlekanych, w trzech dawkach. Jedna tabletka zawiera 500 mg, 850 mg lub 1000 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada 390 mg, 662,8 mg lub 780 mg metforminy.
Różne dawki są potrzebne dlatego, że dawkę dobową dobiera się indywidualnie i dzieli na kilka przyjęć. U pacjentów otrzymujących 2–3 g metforminy chlorowodorku na dobę dwie tabletki po 500 mg można zastąpić jedną tabletką 1000 mg — w ten sposób zmniejsza się liczba przyjęć przy tej samej dawce dobowej.
Jak działa Formetic
Metformina to doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych biguanidu. Zmniejsza stężenie glukozy w osoczu krwi zarówno na czczo, jak i po posiłku.
Zasadnicza różnica między metforminą a wieloma innymi lekami obniżającymi stężenie glukozy polega na tym, że nie pobudza ona wydzielania insuliny i dlatego sama w sobie nie wywołuje hipoglikemii. Nie zwalnia to z ostrożności podczas leczenia skojarzonego: jeśli metforminę łączy się z insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami, hipoglikemia staje się możliwa.
Wskazania do stosowania
Podstawowym wskazaniem jest leczenie cukrzycy typu 2, przede wszystkim u pacjentów z nadwagą, gdy ścisłe przestrzeganie diety i wysiłek fizyczny nie pozwalają uzyskać odpowiedniej kontroli glikemii. U dorosłych metforminy chlorowodorek stosuje się w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi albo z insuliną, u dzieci powyżej 10 lat i u młodzieży — w monoterapii lub razem z insuliną. U dorosłych pacjentów z nadwagą, którzy otrzymywali metforminę jako lek pierwszego wyboru po nieskutecznej dietoterapii, wykazano zmniejszenie częstości powikłań cukrzycowych.
Dawki 500 mg i 1000 mg stosuje się także w dwóch dodatkowych wskazaniach: w stanie przedcukrzycowym — nieprawidłowej glikemii na czczo i (lub) nieprawidłowej tolerancji glukozy, jeśli dieta i wysiłek fizyczny nie zapewniają kontroli glikemii — a także w zespole policystycznych jajników.
Sposób stosowania i dawkowanie
Tabletki przyjmuje się w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim — wyraźnie poprawia to tolerancję ze strony przewodu pokarmowego. Leczenie rozpoczyna się od małej dawki i zwiększa ją stopniowo; po 10–15 dniach dawkę weryfikuje się na podstawie wyników pomiaru glukozy we krwi. Przy zmianie z innego doustnego leku przeciwcukrzycowego poprzedni lek odstawia się i rozpoczyna przyjmowanie metforminy w podanych niżej dawkach, a przy skojarzeniu z insuliną dawkę insuliny dobiera się według wartości glikemii.
Schematy dawkowania
| Grupa pacjentów lub wskazanie | Dawka początkowa | Dawka maksymalna |
|---|---|---|
| Dorośli, cukrzyca typu 2 | 500–850 mg 2–3 razy na dobę | 3 g na dobę w 3 dawkach podzielonych |
| Dzieci powyżej 10 lat i młodzież | 500–850 mg raz na dobę | 2 g na dobę w 2–3 dawkach podzielonych |
| Stan przedcukrzycowy | 500 mg na dobę | 1700 mg na dobę w dawkach podzielonych |
| Zespół policystycznych jajników | 500 mg 3 razy na dobę | 500 mg 3 razy na dobę |
Czynność nerek i podeszły wiek
Współczynnik przesączania kłębuszkowego oznacza się przed rozpoczęciem leczenia, a następnie nie rzadziej niż raz w roku; u osób w podeszłym wieku i u pacjentów z ryzykiem pogorszenia czynności nerek — co 3–6 miesięcy. Przy przesączaniu 60–89 ml/min maksymalna dawka dobowa wynosi 3000 mg, przy 45–59 ml/min — 2000 mg, przy 30–44 ml/min — 1000 mg, przy czym w dwóch ostatnich przypadkach dawka początkowa nie przekracza połowy dawki maksymalnej, a przed rozpoczęciem leczenia ocenia się czynniki ryzyka kwasicy mleczanowej. Przy przesączaniu poniżej 30 ml/min metformina jest przeciwwskazana. U pacjentów w podeszłym wieku dawkę dobiera się według czynności nerek, którą należy regularnie kontrolować.
Przeciwwskazania
Metforminy nie stosuje się w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą, a także w stanach, w których organizm i tak jest skłonny do gromadzenia mleczanu lub cierpi na niedobór tlenu w tkankach.
- każda postać ostrej kwasicy metabolicznej, w tym kwasica mleczanowa i cukrzycowa kwasica ketonowa;
- stan przedśpiączkowy w przebiegu cukrzycy;
- ciężka niewydolność nerek ze współczynnikiem przesączania kłębuszkowego poniżej 30 ml/min;
- ostre stany mogące zaburzyć czynność nerek: odwodnienie, ciężkie zakażenie, wstrząs;
- ostre i przewlekłe choroby powodujące niedotlenienie tkanek: niewydolność serca i niewydolność oddechowa, niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego, wstrząs;
- niewydolność wątroby;
- ostre zatrucie alkoholem i alkoholizm.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwasica mleczanowa
Kwasica mleczanowa to bardzo rzadkie, ale ciężkie powikłanie metaboliczne, które najczęściej rozwija się przy ostrym pogorszeniu czynności nerek, chorobach serca i płuc lub w sepsie: metformina gromadzi się w organizmie, a ryzyko gwałtownie rośnie. Objawia się dusznością kwasiczą (głębokim, głośnym oddechem Kussmaula), bólem brzucha, kurczami mięśni, znacznym osłabieniem i obniżeniem temperatury ciała, po których może nastąpić śpiączka. W badaniach stwierdza się obniżenie pH krwi poniżej 7,35, zwiększenie stężenia mleczanu w osoczu powyżej 5 mmol/l, zwiększenie luki anionowej oraz stosunku mleczanu do pirogronianu. W razie wystąpienia takich objawów należy przerwać przyjmowanie leku i niezwłocznie zwrócić się po pomoc medyczną.
Sytuacje wymagające odstawienia lub szczególnej kontroli
- odwodnienie w przebiegu ciężkiej biegunki, wymiotów, gorączki lub niedostatecznej podaży płynów — przyjmowanie czasowo przerywa się i zgłasza do lekarza;
- rozpoczęcie leczenia lekami mogącymi zaburzyć czynność nerek: przeciwnadciśnieniowymi, moczopędnymi, NLPZ;
- nadmierne spożycie alkoholu, niewydolność wątroby, źle kontrolowana cukrzyca, ketoza, długotrwałe głodzenie;
- donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod — lek odstawia się przed badaniem i nie stosuje przez co najmniej 48 godzin po nim, wznawiając dopiero po ponownej ocenie czynności nerek;
- zabiegi w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym — przyjmowanie przerywa się przed zabiegiem i wznawia nie wcześniej niż po 48 godzinach;
- przestrzeganie diety cukrzycowej z równomiernym rozłożeniem węglowodanów w ciągu dnia oraz regularne badania kontrolne;
- szczególna ostrożność u dzieci w wieku 10–12 lat oraz obserwacja wzrostu i dojrzewania płciowego u dzieci;
- ryzyko hipoglikemii przy skojarzeniu z insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami — przy takim leczeniu uwzględnia się to przed prowadzeniem pojazdów i obsługiwaniem maszyn.
Interakcje z innymi lekami
Dwóch połączeń należy unikać. Pierwsze to alkohol: zatrucie zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, zwłaszcza na tle głodzenia, niedostatecznego odżywiania lub zaburzonej czynności wątroby, dlatego trzeba unikać napojów alkoholowych i leków zawierających alkohol. Drugie to środki kontrastowe zawierające jod: ich podanie może wywołać nefropatię wywołaną kontrastem, przez co metformina gromadzi się w organizmie, a ryzyko kwasicy mleczanowej rośnie.
- glikokortykosteroidy stosowane ogólnie i miejscowo, a także leki sympatykomimetyczne zwiększają stężenie glukozy we krwi: kontrolę glikemii prowadzi się częściej, zwłaszcza na początku leczenia;
- NLPZ, w tym selektywne inhibitory cyklooksygenazy-2, mogą pogorszyć czynność nerek;
- inhibitory ACE i antagoniści receptora angiotensyny II wymagają starannej kontroli czynności nerek;
- leki moczopędne, przede wszystkim pętlowe, również zwiększają ryzyko kwasicy mleczanowej poprzez wpływ na nerki.
Ciąża i karmienie piersią
Niekontrolowana cukrzyca w czasie ciąży sama w sobie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych i śmiertelności okołoporodowej. Dostępne ograniczone dane dotyczące stosowania metforminy u kobiet w ciąży nie wskazują na zwiększenie ryzyka wad, a badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka i płodu, poród oraz dalszy rozwój dziecka. Mimo to kobietom z cukrzycą planującym ciążę lub już ciężarnym nie przepisuje się metforminy chlorowodorku: w celu utrzymania stężenia glukozy jak najbardziej zbliżonego do prawidłowego stosuje się insulinę.
Metformina przenika do mleka kobiecego. U noworodków i niemowląt karmionych piersią nie obserwowano działań niepożądanych, jednak danych jest zbyt mało, dlatego karmienie piersią w trakcie leczenia nie jest zalecane. Decyzję o przerwaniu karmienia podejmuje się, zestawiając jego korzyść z możliwym ryzykiem działań niepożądanych u dziecka.
Działania niepożądane
Bardzo często występują zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha i utrata apetytu. Reakcje te pojawiają się głównie na początku leczenia i w większości przypadków ustępują samoistnie. Aby im zapobiec, dawkę dobową dzieli się na 2–3 przyjęcia i przyjmuje lek w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim, a dawkę zwiększa stopniowo.
- często: zaburzenia odczuwania smaku;
- bardzo rzadko: kwasica mleczanowa;
- bardzo rzadko: reakcje skórne — rumień, świąd, pokrzywka;
- bardzo rzadko: odchylenia w próbach wątrobowych lub zapalenie wątroby, ustępujące po odstawieniu leku;
- przy długotrwałym stosowaniu: zmniejszenie wchłaniania witaminy B12 i jej stężenia w surowicy krwi.
Zmniejszenie stężenia witaminy B12 wymaga uwagi u pacjentów z niedokrwistością megaloblastyczną. Ograniczone dane wskazują, że u dzieci i młodzieży w wieku 10–16 lat charakter i nasilenie działań niepożądanych były takie same jak u dorosłych.
Przedawkowanie
Nawet po jednorazowym przyjęciu 85 g metforminy chlorowodorku nie obserwowano hipoglikemii, jednak w takich przypadkach może rozwinąć się kwasica mleczanowa. Prowadzi do niej zarówno znaczne przedawkowanie, jak i współistniejące czynniki ryzyka.
Kwasica mleczanowa to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowego leczenia w szpitalu. Najskuteczniejszym sposobem usunięcia z organizmu mleczanu i metforminy jest hemodializa.
Jak otrzymać receptę na Formetic online
Do otrzymania recepty na Formetic konieczna jest konsultacja lekarska: dawkę dobiera się według stężenia glukozy i czynności nerek, a lek ma przeciwwskazania, przy których jego stosowanie jest niebezpieczne. Lekarz ustali rozpoznanie, wyniki badań, choroby współistniejące i przyjmowane leki.
Konsultacja online pozwala omówić te kwestie zdalnie, a przy istnieniu wskazań lekarz wystawia e-receptę, którą można zrealizować w wybranej aptece.
