Fluanxol®: skład i postać leku
Fluanxol® to tabletki powlekane w dwóch mocach substancji czynnej: 0,5 mg i 3 mg flupentyksolu, co odpowiada 0,584 mg i 3,504 mg dichlorowodorku flupentyksolu. Sześciokrotna różnica między mocami nie jest wygodnym krokiem doboru dawki: każda z nich ma własny zarejestrowany zakres wskazań, własny schemat przyjmowania i własną zasadę zakończenia leczenia. Nie wolno traktować 0,5 mg i 3 mg jak tego samego leku w innym opakowaniu ani zastępować jednej mocy drugą przez przeliczenie liczby tabletek.
W składzie znajduje się laktoza jednowodna, dlatego przy rzadkiej dziedzicznej nietolerancji galaktozy, niedoborze laktazy typu Lapp lub zespole złego wchłaniania glukozy i galaktozy leku się nie stosuje. Obie moce wydawane są na receptę.
| Parametr | Tabletki 0,5 mg | Tabletki 3 mg |
|---|---|---|
| Zawartość flupentyksolu | 0,5 mg (0,584 mg dichlorowodorku) | 3 mg (3,504 mg dichlorowodorku) |
| Główny obszar stosowania | psychozy bez zaburzenia depresyjnego; krótkotrwale depresja niepsychotyczna | schizofrenia |
| Typowy zakres dobowy | 1-2 mg, nie więcej niż 3 mg | 5-20 mg, w razie potrzeby do 40 mg |
Jak działa Fluanxol®
Flupentyksol należy do neuroleptyków z grupy tioksantenów i jest mieszaniną izomerów cis(Z) i trans(E) w mniej więcej równych proporcjach, przy czym aktywna jest postać cis(Z). Jej cechą jest silne powinowactwo jednocześnie do receptorów dopaminowych D1 i D2, podczas gdy na przykład flufenazyna działa głównie na receptory D2. Pod tym względem flupentyksol jest bliższy klozapinie, choć pozostałe właściwości obu leków wyraźnie się różnią.
Efekt kliniczny silnie zależy od dawki i to tłumaczy istnienie dwóch mocy. W małych dawkach przeważa składowa aktywizująca i przeciwlękowa, na niej opiera się stosowanie tabletek 0,5 mg; wraz ze wzrostem dawki na pierwszy plan wychodzi działanie przeciwpsychotyczne, dla którego przepisuje się 3 mg. Stąd praktyczne ograniczenie: w dawkach do 25 mg na dobę flupentyksol nie jest wskazany u pacjentów pobudzonych i nadaktywnych, bo działanie aktywizujące nasili właśnie te objawy. Sedacji małe i średnie dawki zwykle nie dają.
Wskazania do stosowania
Zakresy wskazań obu mocy nie pokrywają się i to pierwsza rzecz, na którą patrzy się przy czytaniu recepty. Tabletki 0,5 mg stosuje się w zaburzeniach psychotycznych przebiegających bez zaburzenia depresyjnego oraz krótkotrwale w niepsychotycznych zaburzeniach depresyjnych. Tabletki 3 mg zarejestrowano do leczenia schizofrenii.
Osobno zaznaczono, do czego lek nie jest przeznaczony: nie stosuje się go w zaburzeniach zachowania związanych z demencją ani nie zaleca dzieciom. Terminy oceny skuteczności także są różne: w depresji niepsychotycznej odpowiedzi oczekuje się w 2-3 dni, w schizofrenii dobór dawki podtrzymującej trwa tygodniami.
Sposób stosowania i dawkowanie
Dla tabletek 0,5 mg dawka początkowa to 1 mg na dobę jednorazowo rano albo 0,5 mg dwa razy dziennie. Jeśli po tygodniu efekt jest za mały, dawkę zwiększa się do 2 mg na dobę; powyżej 2 mg dzieli się ją na dwa przyjęcia, a 3 mg na dobę nie przekracza. W depresji niepsychotycznej odpowiedź widać zwykle w 2-3 dni i obowiązuje tu wyraźna zasada zatrzymania: tydzień maksymalnej dawki bez wyniku oznacza odstawienie leku, a nie dalsze zwiększanie.
Dla tabletek 3 mg w schizofrenii zaczyna się od 3-15 mg na dobę w 2-3 dawkach i w razie potrzeby zwiększa do 40 mg; dawka podtrzymująca to zwykle 5-20 mg na dobę w jednym przyjęciu rano. Osobom starszym podaje się dawki z dolnej części zakresu. Niewydolność nerek nie wymaga zmiany dawki, przy chorobach wątroby potrzebna jest ostrożność i, o ile to możliwe, kontrola stężenia leku w surowicy.
| Sytuacja | Schemat |
|---|---|
| Start, 0,5 mg | 1 mg rano jednorazowo lub 0,5 mg dwa razy dziennie |
| Zwiększenie, 0,5 mg | po tygodniu do 2 mg; powyżej 2 mg w dwóch dawkach, maksymalnie 3 mg |
| Pacjenci starsi, 0,5 mg | 0,5-1,5 mg na dobę |
| Start, schizofrenia | 3-15 mg na dobę w 2-3 dawkach, w razie potrzeby do 40 mg |
| Podtrzymanie, schizofrenia | 5-20 mg na dobę, zwykle jednorazowo rano |
| Nerki i wątroba | przy niewydolności nerek dawka bez zmian, przy wątrobowej ostrożność |
Przeciwwskazania
Lista przeciwwskazań jest krótka, ale bezwzględna: to stany, w których dodatkowe zahamowanie układu nerwowego lub spadek napięcia naczyń są niebezpieczne same w sobie.
- nadwrażliwość na flupentyksol lub składniki tabletek;
- zapaść naczyniowa;
- zahamowanie świadomości dowolnego pochodzenia, w tym zatrucie alkoholem, barbituranami lub opioidami;
- śpiączka;
- nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy typu Lapp, złe wchłanianie glukozy i galaktozy.
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Jak każdy neuroleptyk, flupentyksol może wywołać złośliwy zespół neuroleptyczny: hipertermię, wzrost napięcia mięśniowego, zaburzenia świadomości, destabilizację układu autonomicznego. Zgony obserwowano przede wszystkim przy organicznym uszkodzeniu mózgu, upośledzeniu umysłowym oraz nadużywaniu opiatów i alkoholu. Leczenie to odstawienie neuroleptyku i terapia podtrzymująca, pomocne bywają dantrolen i bromokryptyna; objawy utrzymują się dłużej niż tydzień po odstawieniu tabletek.
Sama depresja zwiększa ryzyko myśli i zachowań samobójczych, a utrzymuje się ono do istotnej remisji i może wzrosnąć właśnie wtedy, gdy objawy zaczynają ustępować. Poprawa nie przychodzi w pierwszych tygodniach, dlatego obserwację prowadzi się szczególnie uważnie na początku terapii i po zmianie dawki. Przy pogorszeniu stanu, myślach samobójczych lub dziwnych zmianach zachowania do lekarza zgłasza się natychmiast.
- lek wydłuża odstęp QT: ostrożnie przy hipokaliemii, niedoborze magnezu, skłonności genetycznej, bradykardii poniżej 50 uderzeń na minutę, świeżym zawale i arytmiach;
- należy unikać jednoczesnego stosowania innych leków przeciwpsychotycznych;
- opisano żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, czynniki ryzyka ocenia się przed leczeniem i w jego trakcie;
- u osób starszych z demencją odnotowano około trzykrotny wzrost zdarzeń mózgowo-naczyniowych i wyższą śmiertelność;
- możliwy jest wpływ na stężenie insuliny i glukozy, przez co przy cukrzycy koryguje się leczenie przeciwcukrzycowe;
- ostrożność potrzebna przy organicznym zespole mózgowym, drgawkach i zaawansowanej chorobie wątroby;
- wcześniej przepisane leki uspokajające odstawia się stopniowo;
- nawet bez wyraźnej sedacji możliwe jest osłabienie uwagi, co uwzględnia się za kierownicą.
Interakcje z innymi lekami
Flupentyksol nasila hamujące działanie alkoholu, barbituranów i innych leków tłumiących układ nerwowy. Neuroleptyki mogą zarówno nasilać, jak i osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych: słabszy bywa efekt guanetydyny i podobnych środków. Połączenie z litem zwiększa ryzyko neurotoksyczności, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i neuroleptyki wzajemnie hamują swój metabolizm, działanie lewodopy i leków adrenergicznych słabnie, a metoklopramid z piperazyną zwiększają prawdopodobieństwo zaburzeń pozapiramidowych.
Osobnym tematem jest odstęp QT: jego wydłużenie nasila się przy dołączeniu leków o tej samej właściwości i takich połączeń się unika. Poniższa lista nie jest pełna: ostrożność dotyczy każdego leku o znanym wpływie na QT, w tym cyzaprydu i litu.
| Grupa leków | Przykłady | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Leki przeciwarytmiczne klasy Ia i III | chinidyna, amiodaron, sotalol, dofetylid | sumujące się wydłużenie odstępu QT |
| Wybrane leki przeciwpsychotyczne | tiorydazyna | ryzyko złośliwych arytmii |
| Makrolidy i chinolony | erytromycyna, gatyfloksacyna, moksyfloksacyna | wydłużenie odstępu QT |
| Leki przeciwhistaminowe | terfenadyna, astemizol | wydłużenie odstępu QT |
| Tiazydowe leki moczopędne | - | hipokaliemia, a z nią ryzyko arytmii |
Ciąża i karmienie piersią
W czasie ciąży flupentyksolu nie wolno stosować, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych w trzecim trymestrze stwarza ryzyko objawów pozapiramidowych i objawów odstawienia u noworodka. Opisano pobudzenie, hipertonię, drżenie, senność, zaburzenia oddechowe i zaburzenia karmienia, dlatego stan dziecka po porodzie jest dokładnie monitorowany. Badania na zwierzętach wykazały niekorzystny wpływ na proces reprodukcji.
Do mleka matki lek przenika w małej ilości: dziecko otrzymuje poniżej 0,5% dawki matki w przeliczeniu na masę ciała, a wpływ na niemowlę przy dawkach leczniczych jest mało prawdopodobny. Karmienie kontynuuje się, jeśli jest to klinicznie uzasadnione, obserwując dziecko w pierwszych czterech tygodniach życia. Uwzględnia się też wpływ na sferę seksualną: opisano hiperprolaktynemię, mlekotok, brak miesiączki, spadek libido, zaburzenia erekcji i ejakulacji.
Działania niepożądane
Większość działań niepożądanych zależy od dawki: częstość i nasilenie są największe na początku leczenia i maleją w miarę jego kontynuacji. Zaburzenia ruchowe pojawiają się najczęściej we wczesnej fazie i zwykle udaje się je opanować zmniejszeniem dawki lub lekami przeciw parkinsonizmowi. Profilaktycznie się ich nie podaje: dyskinez późnych nie zmniejszają, a czasem nasilają, wtedy dawkę się obniża albo leczenie przerywa. W uporczywej akatyzji pomagają benzodiazepiny lub propranolol.
| Częstość | Objawy |
|---|---|
| Bardzo często | senność, akatyzja, hiperkineza, hipokineza, suchość w jamie ustnej |
| Często | drżenie, dystonia, zawroty głowy, ból głowy, tachykardia, zaburzenia akomodacji, duszność, zaparcia, wymioty, biegunka, zaburzenia oddawania moczu, pocenie się, świąd, ból mięśni, bezsenność, nerwowość, wzrost łaknienia i masy ciała, zmęczenie |
| Niezbyt często | dyskinezy późne, parkinsonizm, zaburzenia mowy, drgawki, napad przymusowego patrzenia, ból brzucha, wysypka, nadwrażliwość na światło, sztywność mięśni, spadek ciśnienia, stany splątania, zaburzenia erekcji i wytrysku, nieprawidłowe próby wątrobowe |
| Rzadko | trombocytopenia, neutropenia, leukopenia, agranulocytoza, wydłużenie odstępu QT w EKG, hiperprolaktynemia, hiperglikemia, ginekomastia, mlekotok, brak miesiączki, reakcje nadwrażliwości aż do anafilaktycznej |
| Bardzo rzadko | złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zatorowość płucna i zakrzepica żył głębokich, żółtaczka |
| Częstość nieznana | myśli i zachowania samobójcze w trakcie terapii lub krótko po odstawieniu, zespół odstawienia u noworodka |
Przedawkowanie
Obraz przedawkowania składa się z senności i śpiączki, zaburzeń ruchowych, drgawek, wstrząsu i wahań temperatury ciała w obie strony. W badaniach największa pojedyncza dawka doustna wynosiła 80 mg, a dawki dobowe sięgały 320 mg. Zgłaszano zmiany w EKG, wydłużenie odstępu QT, częstoskurcz typu torsade de pointes, zatrzymanie krążenia i komorowe zaburzenia rytmu, zwłaszcza przy przedawkowaniu razem z innymi lekami działającymi na serce.
Pomoc jest objawowa i podtrzymująca: jak najwcześniej płucze się żołądek i podaje węgiel aktywny, wspiera oddychanie i krążenie. Kluczowy punkt, o którym warto pamiętać i pacjentowi, i jego bliskim: adrenaliny przy przedawkowaniu flupentyksolu podawać nie wolno, bo jeszcze bardziej obniży ciśnienie tętnicze. Drgawki opanowuje się diazepamem, zaburzenia ruchowe biperydenem.
Jak uzyskać receptę na Fluanxol® online
Fluanxol® wydawany jest na receptę, a e-recepta powstaje tak samo jak papierowa, czyli u lekarza i po ocenie stanu pacjenta. W serwisie e-zdrowie.com wypełnia się ankietę: dane pacjenta, nazwę i moc leku, wcześniej dobraną dawkę, choroby współistniejące i pozostałe przyjmowane leki. Osobno wymienia się choroby serca i zaburzenia rytmu, cukrzycę, drgawki w wywiadzie, choroby wątroby, ciążę lub karmienie piersią.
Lekarz analizuje ankietę i podejmuje decyzję; przy braku danych zadaje pytania uzupełniające lub proponuje wizytę stacjonarną. Jeśli recepta zostanie wystawiona, czterocyfrowy kod przychodzi SMS-em i na e-mail, a z nim i numerem PESEL tabletki wyda każda polska apteka. Na recepcie zawsze widnieje konkretna moc, 0,5 mg albo 3 mg, i nie wolno jej w aptece zmieniać. Długie leczenie, zwłaszcza dużymi dawkami, wymaga regularnych kontroli, na których lekarz sprawdza, czy da się zmniejszyć dawkę podtrzymującą.
