Elocom®: skład i postać farmaceutyczna
Elocom® występuje w trzech postaciach — maść, krem i płyn na skórę. Zawartość substancji czynnej jest we wszystkich taka sama: 1 g maści, kremu lub płynu zawiera 1 mg mometazonu furoinianu, czyli stężenie wynosi 0,1%.
Postacie różnią się nie siłą, lecz tym, gdzie i na co się je nakłada. Maść zaleca się na zmiany suche, łuszczące się i spękane, krem na pozostałe okolice skóry, a płyn przeznaczony jest na owłosioną skórę głowy. W składzie znajduje się stearynian glikolu propylenowego, który sam w sobie może powodować podrażnienie skóry.
Jak działa Elocom®
Mometazonu furoinian, którego dawna nazwa brzmiała pirośluzan mometazonu, należy do silnie działających kortykosteroidów. Po zastosowaniu na skórę wykazuje miejscowe działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne. Dokładny mechanizm działania przeciwzapalnego miejscowo stosowanych kortykosteroidów nie jest w pełni poznany.
Siłę leku oceniano według zdolności obkurczania naczyń. W badaniach porównawczych maści i kremu z mometazonem jego działanie okazało się równie silne lub silniejsze niż walerianianu betametazonu, acetonidu triamcynolonu, dipropionianu betametazonu i acetonidu fluocinolonu. W pracach ze zmianami zapalnymi wywołanymi promieniami UV, z użyciem spektroskopii odbiciowej, 0,1% krem z mometazonem obkurczał naczynia silniej niż 0,1% kremy z walerianianem betametazonu lub dipropionianem betametazonu, a efekt utrzymywał się nawet do 24 h. To właśnie tłumaczy schemat stosowania raz na dobę.
Wskazania do stosowania
Wszystkie trzy postacie stosuje się miejscowo w łagodzeniu objawów zapalnych i świądu w dermatozach reagujących na leczenie kortykosteroidami — takich jak łuszczyca i atopowe zapalenie skóry.
Różnica między postaciami leży w okolicy nakładania. Maść i krem przeznaczone są na skórę, płyn na owłosioną skórę głowy, gdzie wskazaniem są łuszczyca i atopowe zapalenie skóry tej okolicy. Sformułowanie „dermatozy reagujące na leczenie kortykosteroidami" wyznacza granicę wskazania: lek znosi zapalenie i świąd tam, gdzie są one kortykosteroidowrażliwe, ale nie leczy zakażeń ani innych zmian skórnych, przy których kortykosteroid jest właśnie przeciwwskazany.
Sposób stosowania i dawkowanie
Schemat we wszystkich postaciach jest ten sam — raz na dobę. Maść i krem nanosi się cienką warstwą na chorobowo zmienione miejsca na skórze. Płyn nanosi się na zmienione miejsca owłosionej skóry głowy po kilka kropli i delikatnie, lecz dokładnie masuje, aż płyn zniknie.
Maść jest lepsza przy zmianach suchych, łuszczących się i spękanych. Co do dzieci ulotka jest jednakowo ostrożna dla wszystkich trzech postaci: nie ma wystarczających danych o stosowaniu u dzieci poniżej 2 lat. Stosować należy najmniejszą skuteczną dawkę kortykosteroidu pozwalającą złagodzić objawy — ta zasada jest szczególnie ważna u dzieci. Danych o bezpieczeństwie stosowania dłużej niż 6 tygodni u dzieci brak.
Przeciwwskazania
Poza nadwrażliwością na mometazonu furoinian, inne kortykosteroidy lub którąkolwiek substancję pomocniczą leku nie stosuje się w całym szeregu stanów skórnych.
- Trądzik pospolity i trądzik różowaty.
- Zanik skóry i zapalenie skóry wokół ust.
- Zakażenia bakteryjne skóry — liszajec, ropne zapalenie skóry.
- Zakażenia wirusowe — opryszczka zwykła, półpasiec i ospa wietrzna, brodawki zwykłe, kłykciny kończyste, mięczak zakaźny.
- Zakażenia pasożytnicze i grzybicze skóry, wywołane przez dermatofity lub drożdżaki.
- Odczyny poszczepienne, gruźlica skóry i kiłowe zmiany skórne.
- Świąd okolicy odbytu i narządów płciowych, pieluszkowe zapalenie skóry.
- Uszkodzona i pokryta owrzodzeniami skóra.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Jeśli pojawią się objawy podrażnienia albo skórna reakcja alergiczna, lek natychmiast się odstawia. Cała reszta obraca się wokół jednego faktu: kortykosteroid wchłania się przez skórę, a więc leczenie miejscowe może dać efekt ogólnoustrojowy. Dlatego unika się nakładania na dużą powierzchnię ciała, pod opatrunki okluzyjne, długotrwałego leczenia, nakładania na skórę twarzy i w fałdy skórne oraz stosowania u dzieci.
- U dzieci stosunek powierzchni ciała do masy jest większy niż u dorosłych, więc większe jest prawdopodobieństwo ogólnoustrojowego działania kortykosteroidu — zaburzeń czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespołu Cushinga. Przewlekłe leczenie kortykosteroidami może zaburzać wzrost i rozwój dziecka.
- Na skórę przykrywaną pieluszką leku się nie nakłada: pieluszka działa jak opatrunek okluzyjny.
- Nagłego zaprzestania leczenia należy unikać. Po nagłym odstawieniu silnie działającego kortykosteroidu może wystąpić efekt „z odbicia" — nasilone zaczerwienienie, pieczenie i kłujący ból. Zapobiega mu stopniowe zmniejszanie dawki i wydłużanie odstępów między podaniami.
- Jeśli wystąpi zakażenie, stosuje się odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze.
- Leku nie stosuje się do oczu ani wokół oczu, unika się kontaktu z oczami, otwartymi ranami i błonami śluzowymi.
- Przy łuszczycy potrzebna jest szczególna ostrożność: miejscowe kortykosteroidy mogą tu być niebezpieczne — ze względu na nawrót choroby przy rozwoju tolerancji, ryzyko uogólnionej łuszczycy krostkowej i ogólne działanie toksyczne przy zaburzeniu ciągłości skóry.
- Kortykosteroidy mogą zmieniać wygląd niektórych zmian chorobowych i przez to utrudniać postawienie właściwej diagnozy.
Na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lek nie ma wpływu.
Ciąża i karmienie piersią
W czasie ciąży i karmienia piersią leczenie prowadzi się wyłącznie na polecenie lekarza. Nakładania leku na dużą powierzchnię ciała ani stosowania go przez dłuższy czas w tym okresie należy unikać. Wystarczających danych o bezpieczeństwie stosowania u kobiet w ciąży brak.
Wiadomo, że miejscowe podawanie kortykosteroidów ciężarnym zwierzętom może być przyczyną nieprawidłowości rozwoju płodowego, w tym rozszczepu podniebienia i wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrastania; odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań u kobiet w ciąży nie przeprowadzono, więc ryzyko takiego wpływu na ludzki płód jest nieznane. Jak przy wszystkich miejscowych glikokortykosteroidach trzeba wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo ograniczenia wzrostu płodowego wskutek przeniknięcia substancji przez barierę łożyska. Lek i inne miejscowe glikokortykosteroidy stosuje się w ciąży tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści uzasadniają ryzyko dla matki lub płodu. Nie wiadomo, czy miejscowe podanie mogłoby spowodować wchłanianie ogólnoustrojowe wystarczające do wytworzenia wykrywalnych ilości leku w mleku kobiecym, dlatego matkom karmiącym podaje się go dopiero po starannym rozważeniu ryzyka i korzyści. Jeśli potrzebne są większe dawki lub długotrwała terapia, karmienie piersią się przerywa.
Działania niepożądane
Reakcje dzielą się na dwie grupy: miejscowe, powstające w okolicy nakładania, i ogólnoustrojowe, związane z wchłanianiem kortykosteroidu.
| Częstość | Reakcje |
|---|---|
| Bardzo rzadko | Zapalenie mieszków włosowych; uczucie pieczenia; świąd |
| Częstość nieznana | Zakażenia, czyrak; parestezje; kontaktowe zapalenie skóry, niedobór barwnika, nadmierne owłosienie, rozstępy, zmiany trądzikopodobne, zanik skóry; ból w miejscu stosowania i reakcje w miejscu stosowania |
| Opisane dla miejscowych kortykosteroidów ogółem | Sucha skóra, podrażnienie skóry, zapalenie skóry, zapalenie skóry wokół ust, maceracja skóry, potówki, teleangiektazje |
Po zastosowaniu na dużą powierzchnię skóry albo przez dłuższy czas, zwłaszcza pod opatrunkami okluzyjnymi, mometazonu furoinian wchłaniał się do krążenia ogólnego. Oznacza to, że wszystkie działania niepożądane kortykosteroidów ogólnoustrojowych, w tym zahamowanie czynności kory nadnerczy, są możliwe także po zastosowaniu miejscowym. Dotyczy to zwłaszcza dzieci i niemowląt, u których dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia wzrostu i rozwoju.
Przedawkowanie
Przypadku przedawkowania leku dotychczas nie opisano. Główne ryzyko wiąże się nie z jednorazowym nadmiarem, lecz z długotrwałym miejscowym stosowaniem kortykosteroidów: może ono zahamować czynność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i doprowadzić do wtórnej niewydolności nadnerczy, która zwykle jest odwracalna.
Jeśli takie zahamowanie się stwierdzi, lek stopniowo się odstawia, zmniejsza częstość podawania albo zastępuje kortykosteroidem o słabszym działaniu. Zawartość kortykosteroidu w każdym opakowaniu jest mała, dzięki czemu przypadkowe połknięcie nie wywoła toksyczności albo będzie ona niewielka. W razie przedawkowania rozpoczyna się ogólne leczenie objawowe oraz wspomagające i kontynuuje tak długo, jak to konieczne; ostre objawy przedawkowania kortykosteroidów są zwykle odwracalne. Jeśli trzeba, wyrównuje się stężenie elektrolitów, a przy zatruciu przewlekłym kortykosteroid odstawia się stopniowo.
Jak otrzymać receptę na Elocom® online
Elocom® jest wydawany na receptę, ponieważ jest silnie działającym kortykosteroidem. Lista stanów skórnych, w których jest przeciwwskazany, jest dłuższa niż lista wskazań, a wiele z nich — zakażenia, trądzik różowaty, zapalenie skóry wokół ust — z wyglądu łatwo pomylić z dermatozą reagującą na kortykosteroidy. Pomyłka nie jest tu niewinna: pod kortykosteroidem zakażenie się rozprzestrzenia, a obraz choroby ulega zatarciu.
Konsultacja online nadaje się do kontynuacji zaleconego leczenia. W ankiecie podaje się rozpoznanie, potrzebną postać — maść, krem czy płyn, powierzchnię i umiejscowienie zmian, czas dotychczasowego leczenia i wiek pacjenta. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę — przychodzi ona jako kod do apteki w Polsce. Jeśli danych brakuje, jeśli zmiana wygląda na zakaźną, znajduje się na twarzy lub w fałdach albo chodzi o dziecko poniżej 2 lat, odmówi wystawienia i zaleci badanie stacjonarne.
