Diane-35: skład i postać leku
Jedna tabletka zawiera 2 mg octanu cyproteronu i 0,035 mg etynyloestradiolu. Każda tabletka zawiera 31 mg laktozy, a także sacharozę, dlatego lek nie jest odpowiedni dla pacjentek z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy.
Pod względem składu jest to połączenie estrogenu i progestagenu, czyli w istocie złożony doustny środek antykoncepcyjny przyjmowany przez 21 dni cyklu miesiączkowego. Właśnie dlatego wszystkie ostrzeżenia odnoszące się do złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych dotyczą także tego leku. U mężczyzn stosować go nie wolno.
Jak działa Diane-35
Gruczoł łojowy wraz z mieszkiem włosowym jest elementem skóry wrażliwym na androgeny. Trądzik, łojotok, hirsutyzm i łysienie androgenne są spowodowane zmianami w tym gruczole, które mogą wynikać ze zwiększonej wrażliwości na androgeny lub ze zwiększonego ich stężenia w osoczu. Obie substancje czynne korzystnie wpływają na stany nadmiernej androgenizacji.
Octan cyproteronu jest kompetycyjnym antagonistą receptora androgenowego: hamuje syntezę androgenów w komórkach docelowych i dzięki właściwościom antygonadotropowym zmniejsza stężenie androgenów we krwi. Działanie to wzmacnia etynyloestradiol, który zwiększa syntezę globuliny wiążącej hormony płciowe w osoczu, przez co zmniejsza się ilość krążących wolnych androgenów. Dwa mechanizmy sumują się: jeden blokuje receptor, drugi zmniejsza ilość dostępnego hormonu.
Wskazania do stosowania
Wskazaniem jest leczenie umiarkowanego do ciężkiego trądziku, z łojotokiem lub bez niego, związanego z wrażliwością na androgeny, oraz leczenie hirsutyzmu u kobiet w wieku rozrodczym. W leczeniu trądziku lek stosuje się wyłącznie wówczas, gdy zawiodły terapia miejscowa i ogólnoustrojowe leczenie antybiotykami.
Drugie ograniczenie wynika ze składu: ponieważ lek jest jednocześnie hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym, nie wolno stosować go razem z innymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi — wpisano to do przeciwwskazań. Przy hirsutyzmie, którego objawy pojawiły się lub nasiliły niedawno, konieczna jest diagnostyka różnicowa: przyczyną może być nowotwór wytwarzający androgeny albo defekt enzymów nadnerczowych.
Sposób stosowania i dawkowanie
Schemat jest taki sam jak w większości doustnych środków antykoncepcyjnych i obowiązują te same zasady. Dotychczas stosowaną antykoncepcję hormonalną przy zmianie na ten lek należy przerwać.
| Zagadnienie | Co trzeba wiedzieć |
| Przyjmowanie | Po 1 tabletce na dobę przez 21 kolejnych dni, w kolejności wskazanej na opakowaniu, mniej więcej o tej samej porze, popijając w razie potrzeby niewielką ilością płynu |
| Przerwa | Każde kolejne opakowanie zaczyna się po 7-dniowej przerwie bez tabletek |
| Krwawienie z odstawienia | Zwykle rozpoczyna się po 2–3 dniach od ostatniej tabletki i może trwać jeszcze po rozpoczęciu następnego opakowania |
| Czas do wystąpienia efektu | Co najmniej 3 miesiące do złagodzenia objawów; konieczność kontynuowania leczenia lekarz ocenia okresowo |
| Nieregularne przyjmowanie | Może prowadzić do krwawień śródcyklicznych, pogorszenia działania terapeutycznego i zmniejszenia skuteczności antykoncepcyjnej |
| Skuteczność | Współczynnik zawodności prawidłowo stosowanych doustnych środków antykoncepcyjnych wynosi w przybliżeniu 1% w skali roku |
Osobno omówiono dwie sytuacje bez krwawienia z odstawienia. Jeżeli lek przyjmowano zgodnie z zaleceniami, prawdopodobieństwo ciąży jest niewielkie. Jeśli jednak zasad nie przestrzegano i w siedmiodniowej przerwie krwawienie nie wystąpiło albo nie wystąpiły dwa kolejne krwawienia, przed kontynuacją należy upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży.
Przeciwwskazania
Pierwsza grupa wiąże się z zakrzepicą: aktualna lub przebyta zakrzepica żylna, w tym zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna; aktualna lub przebyta zakrzepica tętnicza, na przykład zawał mięśnia sercowego, albo jej objawy prodromalne — dusznica bolesna i przemijający napad niedokrwienny; aktualny lub przebyty udar mózgu; poważny czynnik ryzyka lub wiele czynników ryzyka zakrzepicy: cukrzyca ze zmianami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciężka dyslipoproteinemia; dziedziczna lub nabyta predyspozycja do zakrzepicy — oporność na aktywowane białko C, niedobór antytrombiny III, białka C lub białka S, hiperhomocysteinemia, przeciwciała antyfosfolipidowe; migrenowe bóle głowy z ogniskowymi objawami neurologicznymi w przeszłości.
Druga grupa dotyczy wątroby i nowotworów: ciężka choroba wątroby do powrotu prób czynnościowych do wartości prawidłowych; aktualne lub przebyte łagodne bądź złośliwe nowotwory wątroby; wystąpienie lub podejrzenie nowotworów hormonozależnych. Przeciwwskazane są także nadwrażliwość na substancje czynne lub którąkolwiek substancję pomocniczą, jednoczesne stosowanie z innym środkiem antykoncepcyjnym, krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii, ciąża lub jej podejrzenie oraz karmienie piersią.
Ostrzeżenia specjalne i środki ostrożności
Stosowanie leku wiąże się ze zwiększonym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Ryzyko jest największe w pierwszym roku stosowania u kobiet rozpoczynających po raz pierwszy, a także przy ponownym rozpoczęciu po przerwie trwającej przynajmniej miesiąc lub przy zmianie środka antykoncepcyjnego. Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa może być śmiertelna w 1–2% przypadków. Badania epidemiologiczne wykazały, że ryzyko jest 1,5 do 2 razy większe niż przy złożonych środkach z lewonorgestrelem i porównywalne z ryzykiem przy preparatach z dezogestrelem, gestodenem lub drospirenonem. Wśród stosujących lek są pacjentki z wyjściowo zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym, na przykład przy zespole policystycznych jajników.
| Czynnik lub sytuacja | Co to oznacza |
| Wiek i palenie tytoniu | Ryzyko rośnie wraz z liczbą papierosów i z wiekiem; kobietom powyżej 35 lat zamierzającym stosować lek zdecydowanie zaleca się rzucenie palenia |
| Wywiad rodzinny | Zakrzepica żylna lub tętnicza u rodzeństwa bądź rodziców w stosunkowo młodym wieku to powód do skierowania na konsultację specjalistyczną przed rozpoczęciem stosowania |
| Zabieg, uraz, unieruchomienie | Stosowanie przerywa się co najmniej 4 tygodnie przed planowanym zabiegiem i nie wznawia wcześniej niż po 2 tygodniach od powrotu do sprawności ruchowej |
| Inne czynniki | Otyłość ze wskaźnikiem masy ciała powyżej 30 kg/m², dyslipoproteinemia, nadciśnienie tętnicze, migrena, wady zastawkowe serca, migotanie przedsionków |
| Choroby współistniejące | Cukrzyca, toczeń rumieniowaty układowy, zespół hemolityczno-mocznicowy, przewlekłe zapalne choroby jelit, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa |
| Zwiększenie częstości lub nasilenia migreny | Może zapowiadać incydent naczyniowo-mózgowy i jest powodem do natychmiastowego przerwania stosowania |
Objawami zakrzepicy lub udaru mogą być nietypowy ból bądź obrzęk kończyny dolnej, nagły silny ból w klatce piersiowej, nagła duszność lub kaszel, nietypowy silny i długotrwały ból głowy, nagła częściowa albo całkowita utrata wzroku, podwójne widzenie, niewyraźna mowa, zawroty głowy, zapaść, nagłe osłabienie lub zdrętwienie połowy ciała, „ostry” brzuch. Przy podejrzeniu zakrzepicy stosowanie się przerywa. Osobno pamięta się o zwiększonym ryzyku raka szyjki macicy przy długotrwałym stosowaniu złożonych środków antykoncepcyjnych, choć najważniejszym czynnikiem ryzyka jest tu przewlekłe zakażenie wirusem HPV, oraz o nieznacznie zwiększonym ryzyku względnym raka piersi równym 1,24, które zanika w ciągu 10 lat od zakończenia przyjmowania. Lek nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Interakcje z innymi lekami
Podstawowym problemem są produkty indukujące enzymy mikrosomalne: zwiększają one klirens hormonów płciowych, co może powodować krwawienia i nieskuteczność antykoncepcji. Należą do nich fenytoina, barbiturany, prymidon, karbamazepina, ryfampicyna, a także prawdopodobnie okskarbazepina, topiramat, felbamat, rytonawir, gryzeofulwina i produkty zawierające ziele dziurawca. Inhibitory proteazy HIV i HCV oraz nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać stężenie estrogenów lub progestagenów w osoczu, a zmiany te mogą mieć znaczenie kliniczne.
| Sytuacja | Co robić |
| Przyjmowanie induktora enzymów | Dodatkowo stosować mechaniczną metodę antykoncepcji w czasie przyjmowania i jeszcze przez 28 dni po jego zakończeniu |
| Antybiotyki inne niż ryfampicyna i gryzeofulwina | Metoda mechaniczna przez 7 dni po zakończeniu antybiotykoterapii |
| Metoda mechaniczna dłuższa niż liczba pozostałych tabletek | Kolejne opakowanie zaczyna się bez zwykłej 7-dniowej przerwy |
| Zaburzenia żołądka i jelit | Mogą zmniejszyć skuteczność antykoncepcyjną |
| Pominięcie tabletki | Również zmniejsza skuteczność — obowiązują zasady pominiętej dawki |
| Inny hormonalny środek antykoncepcyjny | Połączenie jest zabronione |
Praktyczny wniosek: każde nowe zalecenie — lek przeciwdrgawkowy, antybiotyk, lek przeciwgrzybiczy, leczenie HIV lub HCV — jest powodem, by od razu powiedzieć lekarzowi, że przyjmujesz ten lek. Preparaty roślinne z dziurawcem również się do tego zaliczają.
Ciąża i karmienie piersią
Stosowania leku u kobiet w ciąży nie zaleca się. Jeżeli kobieta zajdzie w ciążę podczas stosowania, lek należy odstawić. W okresie laktacji stosowanie jest przeciwwskazane.
Powód zakazu przy karmieniu piersią wyrażono liczbowo. Octan cyproteronu przenika do mleka matki: noworodek otrzymuje z mlekiem około 0,2% przyjętej przez matkę dawki, co odpowiada około 1 µg/kg masy ciała. W czasie ustabilizowanej laktacji z mlekiem matki do organizmu noworodka może przenikać 0,02% dobowej dawki etynyloestradiolu.
Działania niepożądane
Zwiększone ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej dotyczy wszystkich kobiet stosujących lek. Do ciężkich działań niepożądanych zaliczono żylne i tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, incydenty naczyniowo-mózgowe, nadciśnienie tętnicze, hipertriglicerydemię, zmiany tolerancji glukozy, łagodne i złośliwe guzy wątroby, zaburzenia czynności wątroby oraz ostudę. U kobiet z wrodzonym obrzękiem naczynioruchowym estrogeny egzogenne mogą spowodować wystąpienie lub zaostrzenie jego objawów.
Osobno wymieniono stany, których związek ze stosowaniem złożonych środków antykoncepcyjnych nie został potwierdzony, ale które mogą się pojawić lub pogorszyć: żółtaczka i świąd związane z zastojem żółci, kamica żółciowa, porfiria, toczeń rumieniowaty układowy, zespół hemolityczno-mocznicowy, pląsawica Sydenhama, opryszczka ciężarnych, otoskleroza, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Często występują nudności, ból brzucha i zwiększenie masy ciała; niezbyt często wymioty i biegunka; rzadko nietolerancja soczewek kontaktowych i reakcje nadwrażliwości.
Przedawkowanie
Nie opisano ciężkich działań niepożądanych wynikających z przedawkowania. Przy przedawkowaniu mogą wystąpić nudności, wymioty, a u młodych dziewcząt niewielkie krwawienie z pochwy. Nie istnieje odtrutka, stosuje się leczenie objawowe.
Sens praktyczny jest taki, że przekroczenie dawki nie przyspiesza efektu: na złagodzenie objawów potrzeba co najmniej 3 miesięcy niezależnie od liczby przyjętych tabletek. Nieregularne przyjmowanie szkodzi przy tym podwójnie — pogarsza i działanie lecznicze, i skuteczność antykoncepcyjną.
Jak uzyskać receptę na Diane-35 online
Przed pierwszym lub ponownym rozpoczęciem stosowania złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego konieczne są dokładny wywiad lekarski i pełne badanie przedmiotowe, w tym pomiar ciśnienia tętniczego, badanie piersi, brzucha i narządu rodnego oraz badanie cytologiczne wymazu z szyjki macicy. Badanie powtarza się okresowo, dlatego pierwszorazowe przepisanie leku na podstawie samej ankiety nie jest możliwe.
Konsultacja online jest odpowiednia do kontynuacji zaleconego wcześniej leczenia. W ankiecie podaj rozpoznanie — trądzik czy hirsutyzm — kto je postawił, jakie leczenie stosowano przed tym lekiem i od ilu miesięcy go przyjmujesz. Napisz, kiedy odbyło się ostatnie badanie ginekologiczne i cytologiczne, a także jakie masz ciśnienie i wskaźnik masy ciała. Koniecznie wymień zakrzepicę u siebie i u bliskich krewnych w młodym wieku, migrenę z objawami neurologicznymi, cukrzycę, choroby wątroby, nowotwory, palenie tytoniu i jego ilość oraz planowane zabiegi. Osobno wymień przyjmowane leki: przeciwdrgawkowe, ryfampicynę i inne antybiotyki, gryzeofulwinę, leki przeciw HIV i HCV oraz preparaty z dziurawcem. Koniecznie poinformuj, czy stosujesz inny hormonalny środek antykoncepcyjny — połączenie jest zabronione — i czy nie jesteś w ciąży. Lekarz analizuje dane i przy wystarczających podstawach wystawia e-receptę do apteki w Polsce.
