Acitren: შემადგენლობა და გამოშვების ფორმა
ერთი მაგარი კაფსულა შეიცავს 10 მგ ან 25 მგ აციტრეტინს. ორი დოზირება საჭიროა იმიტომ, რომ დღიური დოზების დიაპაზონი ფართოა: ზოგიერთი ჩვენებისას ანგარიში ათეულ მილიგრამებზე მიდის, სხვისას კი შემანარჩუნებელი დოზა ათს ვერ აღწევს.
კაფსულას მთლიანად იღებენ, დღეში ერთხელ, საკვებთან ერთად ან რძით — ეს გემოვნების რჩევა კი არა, შეწოვის პირობაა. ექიმის დანიშნული დოზა უპირობოდ სრულდება. და კიდევ ერთი წესი, რომელიც თითქმის არცერთ სხვა პრეპარატს არ აქვს: წამლის სხვა ადამიანისთვის გადაცემა აკრძალულია, ხოლო გამოუყენებელი ან ვადაგასული კაფსულები აფთიაქს უბრუნდება განადგურებისთვის.
როგორ მოქმედებს Acitren
დაწყება A ვიტამინიდან სჭირდება. რეტინოლი ზრდის აუცილებელი ფაქტორია, რომელიც უპირველესად ეპითელური უჯრედების ზრდასა და დიფერენცირებაზე მოქმედებს, და მისი მოქმედების მექანიზმი ბოლომდე გარკვეული არ არის. როგორც რეტინოლს, ისე რეტინოის მჟავას შეუძლია უკუაქციოს კანის ცვლილებები ჰიპერკერატოზისა და სიმსივნის წარმოქმნის ტიპისა, მაგრამ ეს ეფექტები ჩვეულებრივ მხოლოდ ისეთ დოზებზე ვლინდება, რომლებსაც მნიშვნელოვანი ადგილობრივი ან სისტემური ტოქსიკურობა აქვს.
აციტრეტინი რეტინოის მჟავას სინთეზური არომატული ანალოგია და ეტრეტინატის მთავარი მეტაბოლიტი, რომელსაც წლების განმავლობაში წარმატებით იყენებდნენ ფსორიაზისა და გარქოვანების სხვა დარღვევების დროს. კლინიკურმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ ფსორიაზისა და დისკერატოზის დროს აციტრეტინი ანორმალურებს ეპითელური უჯრედების გამრავლებას და მათი დიფერენცირებისა და გარქოვანების პროცესებს — თანაც ისეთ დოზებზე, რომლებზეც არასასურველი მოქმედებები მთლიანობაში ასატანია. ინსტრუქცია ამასთან პირდაპირ აფრთხილებს: პრეპარატის მოქმედება მხოლოდ სიმპტომურია, ხოლო მისი მექანიზმი მნიშვნელოვნად გაურკვეველი რჩება.
ჩვენებები
ჩვენება ხუთია და ყველა ერთსა და იმავეზეა — გარქოვანების მძიმე დარღვევებზე, რომლებიც სხვა მკურნალობას არ ემორჩილება. პირველი: ფსორიაზის ვრცელი და მძიმე, მკურნალობისადმი მდგრადი ფორმები. მეორე: ხელისგულებისა და ტერფების პუსტულოზური ფსორიაზი. მესამე: მძიმე თანდაყოლილი იქთიოზი და იქთიოზისმაგვარი დერმატიტი.
მეოთხე — კანისა და ლორწოვანი გარსების წითელი ბრტყელი ლიქენი. მეხუთე ღია კატეგორიად არის ჩამოყალიბებული: კანის ანთების სხვა მძიმე, მკურნალობისადმი მდგრადი ფორმები არასწორი ან ჭარბი გარქოვანებით. ხუთივეს საერთო აქვს სიტყვები „მძიმე" და „მდგრადი": ასეთი უსაფრთხოების პროფილის მქონე პრეპარატს იქ არ ნიშნავენ, სადაც უფრო მარტივი საშუალებები შველის.
გამოყენების წესი და დოზირება
პირველი პირობა დოზას კი არ ეხება, არამედ დამნიშნავს: აციტრეტინის გამოწერა მხოლოდ იმ ექიმს შეუძლია, რომელსაც სისტემური რეტინოიდების გამოყენების გამოცდილება და ტერატოგენული მოქმედების რისკის სრული წარმოდგენა აქვს. დოზას ინდივიდუალურად არჩევენ კლინიკისა და ამტანობის მიხედვით. ზრდასრულებს ურჩევენ დაიწყონ დღეში 25–30 მგ-ით 2–4 კვირის განმავლობაში; შემდეგ შეიძლება საჭირო გახდეს აწევა დღეში 75 მგ მაქსიმუმამდე, და მისი გადაჭარბება არ შეიძლება. დარიეს დაავადების დროს შესაძლოა საწყისი 10 მგ საკმარისი აღმოჩნდეს, დოზას კი ფრთხილად ზრდიან იზომორფული რეაქციების რისკის გამო.
შემანარჩუნებელი დოზა პასუხსა და ამტანობაზეა დამოკიდებული. ფსორიაზის დროს ოპტიმალურ ეფექტურობას ჩვეულებრივ დღეში 30 მგ აღწევს მომდევნო 6–8 კვირის განმავლობაში, ხოლო საკმარისი გაუმჯობესების შემდეგ მკურნალობას წყვეტენ: ხანგრძლივი თერაპია ფსორიაზის დროს არ არის რეკომენდებული, რეციდივებს კი ასევე მკურნალობენ. გარქოვანების დარღვევებისას შემანარჩუნებელი დოზა რაც შეიძლება მცირე უნდა იყოს — თუნდაც 10 მგ-ზე ნაკლები — და არავითარ შემთხვევაში არა 30 მგ-ზე მეტი. მძიმე თანდაყოლილი იქთიოზის ან მძიმე დარიეს დაავადების დროს მკურნალობა შეიძლება სამ თვეზე დიდხანს გაგრძელდეს უმცირესი ეფექტური დოზით, დღეში 50 მგ-ზე მეტი არა. ხანდაზმულებს იგივე დოზა აქვთ, რაც ზრდასრულებს. ბავშვებს დოზას სხეულის მასაზე ითვლიან: დასაწყისი დღეში 0,5 მგ კილოგრამზე, საჭიროების შემთხვევაში დროებით 1 მგ-მდე, მაგრამ არა დღეში 35 მგ-ზე მეტი; შემანარჩუნებელი საშუალოდ 0,1 მგ კილოგრამზე და ჩვეულებრივ არა 0,2 მგ-ზე მეტი, დღეგამოშვებით მიღებამდეც კი. მზა კაფსულები ასეთ გაანგარიშებას ყოველთვის არ იძლევა, და მაშინ დოზას ფარმაცევტი ამზადებს.
უკუჩვენებები
მთავარი უკუჩვენება ორსულობაა, და ფორმულირება ინტერპრეტაციის ადგილს არ ტოვებს: აციტრეტინი მაღალტერატოგენულია და ორსულებში მისი გამოყენება არ შეიძლება. იგივე ეხება რეპროდუქციული ასაკის ქალებს, თუ ისინი ორსულობის თავიდან აცილების ეფექტურ მეთოდებს არ იყენებენ მკურნალობის დაწყებამდე 4 კვირით ადრე, მისი მიმდინარეობისას და 3 წლის განმავლობაში შემდეგ. აქვე მიეკუთვნება ძუძუთი კვება.
დანარჩენი აკრძალვები ორ ჯგუფად იყოფა. ორგანული: ღვიძლისა და თირკმლების ფუნქციის მძიმე დარღვევები, პლაზმაში ლიპიდების ქრონიკულად მომატებული კონცენტრაცია. და სამკურნალო — სამი შეთავსება, თითოეული თავისი მიზეზით. ტეტრაციკლინებთან არ შეიძლება თავის ქალაშიდა წნევის შესაძლო მომატების გამო. მეთოტრექსატთან — იმიტომ, რომ ჰეპატიტის რისკი მისი ეტრეტინატთან შეთავსებისთვის იყო ნაჩვენები. A ვიტამინთან და სხვა რეტინოიდებთან — A ჰიპერვიტამინოზის რისკის გამო. სიას ხურავს მოქმედი ან დამხმარე ნივთიერებების მიმართ მომატებული მგრძნობელობა.
განსაკუთრებული მითითებები და სიფრთხილის ზომები
აციტრეტინით მკურნალობა რეგულარულ ანალიზებს ნიშნავს. ღვიძლის ფუნქციას აკონტროლებენ დაწყებამდე, შემდეგ ყოველ 1–2 კვირაში პირველი ორი თვის განმავლობაში, შემდგომ ყოველ 3 თვეში; გადახრებისას კონტროლი ყოველკვირეული ხდება, ხოლო თუ მაჩვენებლები ნორმას არ უბრუნდება ან უარესდება, მკურნალობას წყვეტენ, ღვიძლს კი კიდევ მინიმუმ 3 თვე აკვირდებიან. ქოლესტერინსა და ტრიგლიცერიდებს უზმოზე ამოწმებენ დაწყებამდე, თვის შემდეგ და მერე ყოველ 3 თვეში. დიაბეტის, ალკოჰოლური დამოკიდებულების, სიმსუქნის ან გულ-სისხლძარღვთა რისკის ფაქტორების დროს ლიპიდებს, გლუკოზასა და წნევას უფრო ხშირად აკონტროლებენ; დიაბეტით დაავადებულებში რეტინოიდებმა შეიძლება როგორც გააუმჯობესოს, ისე გააუარესოს გლუკოზის ამტანობა. თუ მაღალი რისკის დროს მაჩვენებლები არ ნორმალიზდება, განიხილავენ დოზის შემცირებას ან გაუქმებას.
გაფრთხილებების მეორე ჯგუფი იმას ეხება, რასაც პაციენტი თავად ამჩნევს. აღწერილია ღამის მხედველობის გაუარესების შემთხვევები, ამიტომ მხედველობით დარღვევებზე წინასწარ აფრთხილებენ და ბნელ დროს მანქანის ტარებას არ ურჩევენ; იშვიათ შემთხვევებში ეს მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგაც შენარჩუნდა. იშვიათად აღინიშნებოდა კეთილთვისებიანი თავის ქალაშიდა ჰიპერტენზია: ძლიერი თავის ტკივილის, გულისრევის, ღებინებისა და მხედველობის დარღვევების დროს მიღებას წყვეტენ და ნევროლოგს მიმართავენ. ზრდასრულებში ხანგრძლივი მკურნალობისას პერიოდულად ამოწმებენ ძვლებს გაძვალების დარღვევებზე, ბავშვებში კი თვალს ადევნებენ ზრდასა და ძვლების განვითარებას: ეტრეტინატით ხანგრძლივი მკურნალობისას აღწერილია ზრდის ზონების ნაადრევი დახურვა, ჰიპეროსტოზი და ძვლისგარე კალცინატები, და აციტრეტინზეც ისინი შესაძლებელია. რეტინოიდები აძლიერებს ულტრაიისფერის მოქმედებას: ინტენსიურ მზესა და სოლარიუმებს ერიდებიან, საჭიროებისას კი იღებენ დაცვას არანაკლებ SPF 15. დიდმა დოზებმა შეიძლება შეცვალოს განწყობა გაღიზიანებადობამდე, აგრესიასა და დეპრესიამდე. თვალების სიმშრალემ შეიძლება შეუძლებელი გახადოს ლინზების ტარება: ასეთ პაციენტებს ან არ ნიშნავენ პრეპარატს, ან სთხოვენ სათვალის ტარებას. და ცალკე არის ნათქვამი: აციტრეტინის ხანგრძლივი გამოყენების ყველა შედეგი დღეისათვის უცნობია.
ურთიერთქმედება სხვა პრეპარატებთან
სამი შეთავსება უკუჩვენებებშია გატანილი და აქ დასტურდება: მეთოტრექსატი, ტეტრაციკლინები, A ვიტამინი და სხვა რეტინოიდები. ყველაზე მოულოდნელი ურთიერთქმედება ალკოჰოლთანაა, და ის ბევრს ხსნის მიღების წესებში. ჯანმრთელ მოხალისეებში ჩატარებულ კვლევებში აციტრეტინის ერთჯერადი დოზის ალკოჰოლთან ერთდროულმა მიღებამ ეტრეტინატის წარმოქმნა გამოიწვია, ის კი ძლიერ ტერატოგენულია და ნახევრად გამოყოფის პერიოდი დაახლოებით 120 დღე აქვს. ამიტომ რეპროდუქციული ასაკის ქალებს ალკოჰოლი ნებისმიერი სახით — სასმელებში, საკვებში ან წამლებში — მკურნალობის დროს და კიდევ 2 თვის განმავლობაში ეკრძალებათ. გარდაქმნის მექანიზმი განსაზღვრული არ არის, რაც ნიშნავს, რომ სხვა ურთიერთქმედებების გამორიცხვაც არ შეიძლება.
დანარჩენი უფრო მოკლეა. პროგესტერონის მცირე დოზების შემცველი საშუალებები, ანუ მინი-პილები, აციტრეტინის ფონზე შეიძლება საკმარისად საიმედო კონტრაცეფციის მეთოდი არ აღმოჩნდეს. კომბინირებულ ესტროგენ-გესტაგენურ კონტრაცეპტივებთან ურთიერთქმედება არ დაფიქსირებულა. ფენიტოინთან ერთად მიღებისას უნდა გვახსოვდეს, რომ აციტრეტინი ნაწილობრივ ამცირებს ფენიტოინის ცილებთან შეკავშირების უნარს, თუმცა ამის კლინიკური მნიშვნელობა უცნობია. სხვა ნივთიერებებთან — დიგოქსინთან, ციმეტიდინთან — ურთიერთქმედება არ აღინიშნებოდა, ხოლო კუმარინის ანტიკოაგულანტების, მათ შორის ვარფარინის, ცილებთან შეკავშირების კვლევებმა ურთიერთქმედება არ გამოავლინა.
ორსულობა და ძუძუთი კვება
რეტინოიდებს შეუძლიათ ადამიანში მძიმე განვითარების მანკების გამოწვევა — თავის ქალა-სახის, ცენტრალური ნერვული სისტემის, სისხლის მიმოქცევის სისტემის, ძვლოვანი სისტემის, თიმუსის. აციტრეტინს ძლიერი ტერატოგენული მოქმედება აქვს და ცხოველთა სხვადასხვა სახეობაში ნაყოფის დეფორმაციებს იწვევს იმ მცირე დოზებზეც კი, რომლებიც ადამიანისთვისაა რეკომენდებული. მანკებით ბავშვის დაბადების რისკი განსაკუთრებით მაღალია, თუ პრეპარატი ორსულობამდე ან მის დროს იყო გამოყენებული, ვადისა და დოზის მიუხედავად. ამიტომ პრეპარატი უკუნაჩვენებია რეპროდუქციული ასაკის ნებისმიერი ქალისთვის, თუ ყველა პირობა არ არის შესრულებული: გარქოვანების მძიმე დარღვევა, სხვა მკურნალობისადმი მდგრადი; ექიმის რეკომენდაციების გაგება და მათი მკაცრად დაცვის ვალდებულება; ორსულობის თავიდან აცილების საიმედო მეთოდების გამოყენების უნარი.
| როდის | რა მოითხოვება |
| დაწყებამდე 4 კვირით ადრე | უწყვეტი კონტრაცეფციის დაწყება, სჯობს ორი ერთმანეთის შემავსებელი მეთოდით |
| პირველ დოზამდე | ორსულობის ტესტი 25 მსე/მლ-დან მგრძნობელობით, არაუადრეს 3 დღისა, უარყოფითი შედეგი |
| მკურნალობის დაწყება | მხოლოდ მორიგი ნორმალური მენსტრუაციის მე-2 ან მე-3 დღეს |
| მკურნალობის დროს | ტესტები ყოველ 28 დღეში; მიღებაზე გამოწერისთვის — უარყოფითი ტესტი არაუმეტეს 3 დღისა |
| მკურნალობისას და 2 თვე შემდეგ | ალკოჰოლის სრული აკრძალვა — სასმელებში, საკვებსა და წამლებში |
| ბოლო დოზიდან 3 წელი | კონტრაცეფციის გაგრძელება, ტესტები ყოველ 1–3 თვეში, სისხლის ჩაბარების აკრძალვა |
კონტრაცეფციის ძირითად მეთოდად ითვლება პერორალური კონტრაცეპტივის ან საშვილოსნოსშიდა სპირალის შეთავსება პრეზერვატივთან ან ქუდაკთან; მინი-პილები არ არის რეკომენდებული. თუ ორსულობა დადგა, მძიმე მანკების რისკი მაღალია, თვითნებური აბორტების სიხშირე კი მომატებული; ეს განსაკუთრებით ეხება მკურნალობის პერიოდსა და მის შემდგომ ორ თვეს. დასრულებიდან სამი წლის განმავლობაში რისკი ნაკლებია — განსაკუთრებით იმ ქალებში, რომლებიც ალკოჰოლს არ მოიხმარენ — მაგრამ მისი სრულად გამორიცხვა ეტრეტინატის წარმოქმნის შესაძლებლობის გამო არ შეიძლება. ძუძუთი კვება აკრძალულია. და წესი, რომელიც ადვილად ავიწყდებათ: რეპროდუქციული ასაკის ქალებს არ შეიძლება გადაუსხან იმ პაციენტების სისხლი, რომლებიც აციტრეტინს იღებდნენ, თავად მათ კი სისხლის ჩაბარება ეკრძალებათ. მამაკაცებში სპერმაში აციტრეტინის დონის შესახებ მონაცემები მიუთითებს, რომ ტერატოგენული რისკი მინიმალურია, თუ საერთოდ არსებობს.
გვერდითი მოვლენები
განყოფილება პატიოსანი აღიარებით იწყება: არასასურველი მოქმედებები აციტრეტინის მიმღებ პაციენტთა უმრავლესობაში აღინიშნება. ჩვეულებრივ ისინი დოზის შემცირების ან მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ გაივლის, მკურნალობის დასაწყისში კი ზოგჯერ ფსორიაზის სიმპტომების დროებითი გაუარესება ხდება. ყველაზე ხშირი რეაქციები არსებითად A ჰიპერვიტამინოზის ნიშნებია, და მათ შორის პირველი პირის სიმშრალეა, რომელსაც ცხიმიანი მალამოთი არბილებენ.
ძალიან ხშირად გვხვდება ლორწოვანი გარსების სიმშრალე და ანთება: კონიუნქტივიტი და თვალების სიმშრალე ლინზების აუტანლობამდე, ცხვირიდან სისხლდენა და რინიტი, პირის სიმშრალე და წყურვილი. ძალიან ხშირია კანის გამოვლინებებიც — ტუჩების წითელი არშიის ანთება, ქავილი, თმის ცვენა, კანის აქერცვლა განსაკუთრებით ხელისგულებსა და ტერფებზე, კანის მტვრევადობა და წებოვნება, დერმატიტი, ფრჩხილების დასუსტება, სიწითლე — ასევე ღვიძლის სინჯების გადახრები: ამინოტრანსფერაზებისა და ტუტე ფოსფატაზას გარდამავალი და ჩვეულებრივ შექცევადი მომატება. ხშირად აღინიშნება თავის ტკივილი, ბუნდოვანი მხედველობა და ღამის სიბრმავე, გასტრიტი და საჭმლის მონელების დარღვევები, კუნთებისა და სახსრების ტკივილი, კანის ბზარები, პერიფერიული შეშუპებები. იშვიათად — თავბრუსხვევა, ღრძილების ანთება, გემოს დარღვევები, ჰეპატიტი, ბულოზური დერმატიტი, ფოტომგრძნობელობა, ძვლების ტკივილი. მცირედ — პერიფერიული ნეიროპათია, კეთილთვისებიანი თავის ქალაშიდა ჰიპერტენზია, წყლულოვანი კერატიტი, სიყვითლე. ძალიან იშვიათად — ეგზოსტოზები: შემანარჩუნებელმა მკურნალობამ შეიძლება გამოიწვიოს ხერხემლის ჰიპეროსტოზის პროგრესირება და ახალი ჩონჩხგარე კალცინატები. უცნობი სიხშირით აღწერილია ვულვისა და საშოს კანდიდოზი, I ტიპის ჰიპერმგრძნობელობა, სმენის დარღვევები, სიცხის აწევები, კაპილარების გამტარობის მომატების სინდრომი, დისფონია, პიოგენური გრანულომა, ექსფოლიაციური დერმატიტი და წამწამების ცვენა.
დოზის გადაჭარბება
მწვავე გადაჭარბებისას აციტრეტინით მკურნალობას დაუყოვნებლივ წყვეტენ. გამოვლინებები იგივეა, რაც A ჰიპერვიტამინოზის მწვავე ფორმის დროს: ტკივილები, თავბრუსხვევა, გულისრევა ან ღებინება, ძილიანობა, გაღიზიანებადობა და ქავილი.
დამატებით ზომებს ინსტრუქცია არ ითვალისწინებს და ხსნის რატომ: პრეპარატის მწვავე ტოქსიკურობა დაბალია. ეს საერთოდ უსაფრთხოებას არ ნიშნავს: აციტრეტინის საშიშროება ერთჯერად სიჭარბეში კი არ არის, არამედ ტერატოგენულ მოქმედებაში, რომელიც ბოლო კაფსულიდან წლების განმავლობაში შენარჩუნდება.
როგორ მივიღოთ რეცეპტი Acitren-ზე ონლაინ
აციტრეტინს აქვს თავისებურება, რომელიც ყველაფერ დანარჩენს განსაზღვრავს: ის მაღალტერატოგენულია, და რეპროდუქციული ასაკის ქალებისთვის მკურნალობა მხოლოდ ორსულობის თავიდან აცილების პროგრამის შიგნით არის შესაძლებელი — კონტრაცეფციით 4 კვირით ადრე, ტესტებით ყოველ 28 დღეში და სამი წლის დაკვირვებით შემდეგ. ანკეტა აქ ფორმალობა კი არა, ამ პროგრამის პირველი ნაბიჯია. საიტზე e-zdrowie.com თქვენ ავსებთ სამედიცინო ანკეტას, ექიმი განიხილავს პასუხებს და, თუ პრეპარატი შეესაბამება, გამოწერს ელექტრონულ რეცეპტს: კოდი შეტყობინებით მოდის, და მისით ნებისმიერი პოლონური აფთიაქი გასცემს კაფსულებს.
ანკეტაში დაასახელეთ დიაგნოზი და მიუთითეთ, რით უკვე მკურნალობდით და რატომ არ უშველა: ჩვენება მძიმე და მდგრად ფორმას მოითხოვს. რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა ცალკე უნდა უპასუხონ კონტრაცეფციაზე — რომელი მეთოდი და როდიდან — ბოლო მენსტრუაციის თარიღზე, ყოველ 28 დღეში ტესტების ჩაბარებისა და ალკოჰოლზე უარის თქმის მზაობაზე. აუცილებლად შეატყობინეთ ღვიძლისა და თირკმლების დაავადებების, მომატებული ქოლესტერინისა და ტრიგლიცერიდების, დიაბეტისა და გულ-სისხლძარღვთა რისკის ფაქტორების შესახებ, ისიც, ატარებთ თუ არა ლინზებს. ცალკე ჩამოთვალეთ წამლები: მეთოტრექსატი, ტეტრაციკლინები, A ვიტამინი და რეტინოიდები აციტრეტინთან შეუთავსებელია, მინი-პილები კი მასზე არასაიმედოა. და გაითვალისწინეთ: სისხლის ჩაბარება არ შეიძლება მკურნალობის დროს და სამი წლის განმავლობაში შემდეგ.
